Lạm bàn về nghĩa của bài Giang quán khiển hứng ký tứ 江館遣興九首CẢM HỨNG Ở QUÁN BÊN SÔNG Ngày xưa, người ta không cắt tóc như bây giờ. Đàn ông búi tóc trên đầu, dân gian gọi là “búi tóc củ hành”. Tác giả không biết búi tóc rơi lúc nào, đến nỗi “đầu bù tóc rối, ngâm vịnh nghêu ngao… Nửa giống người ngây, nửa giống người cuồng”. Dịch vậy thì người đọc hiểu tác giả bị thế nào ? Người dịch đã bỏ chữ Thương lang 滄浪. Theo tôi chữ này nêu ý chính của bài thơ. Thương lang 滄浪: tên một con sông ở Hoa đông . Khi xưa Khổng Tử thường đi qua đó, cho nước sông ấy là trong sạch, nên hay tắm giặt ở đấy. Người sau dùng tiếng Thương Lang để tỏ ý gội rửa ở nơi trong sạch .Theo Khang Hy hay Từ nguyên thì đây chỉ sông Hán ( Sở ) quê Thương lang 滄浪 cũng là tên một bài hát của người nước Sở, trong đó có câu lấy trong sách Mạnh Tử: "Thương lang chi thủy thanh hề, khả di trạc ngã anh. Thương lang chi thủy trọc hề, khả di trạc ngã túc" (Nước sông Thương Lang trong hề, Ta có thể giặt dải mũ ta, Thương Lang nước đục hề, Ta có thể rửa chân ta). Nghĩa bóng: Tùy thời mà hành động. Trong Sở từ của Khuất Nguyên bài Ngư phủ 漁父 có đoạn 屈原曰：”吾聞之，新沐者必彈冠，新浴者必振衣；安能以身之察察，受物之汶汶者乎？寧赴湘流，葬於江魚之腹中。安能以皓皓之白，而蒙世俗之塵埃乎！” 漁父莞爾而笑，鼓枻而去，乃歌曰：”滄浪之水清兮，可以濯吾纓；滄浪之水濁兮，可以濯吾足。”遂去，不復與言 。 Khuất Nguyên viết : “ngô văn chi, tân mộc giả tất đàn quan, tân dục giả tất chấn y; an năng dĩ thân chi sát sát, thụ vật chi vấn vấn giả hồ ? Ninh phó tương lưu, táng ư giang ngư chi phúc trung, an năng dĩ hạo hạo chi bạch, nhi mông thế tục chi trần ai hồ ！” Ngư phủ hoản nhĩ nhi tiếu, cổ thể nhi khứ, nãi ca viết: “Thương lãng chi thuỷ thanh hề, khả dĩ trạc ngô anh; Thương lãng chi thuỷ trọc hề, khả dĩ trạc ngô túc.” Toại khứ, bất phục dữ ngôn. Khuất Nguyên đáp; - Tôi nghe nói, mới gội đầu tất chải mũ, mới tắm xong tất thay áo; có đâu đem cái thân trong sạch mà chịu vật nhơ nhớp được? Thà nhảy xuống sông Tương, vùi thân trong bụng cá, chứ sao đang trắng lôm lốp mà chịu vấy bụi cát của thế tục? Ông lão đánh cá nghe xong, mỉm cười, gõ giầm hát rằng: “Sông Thương nước chảy trong veo, Thì ta đem giặt cái lèo mũ ta. Sông Thương nước đục chảy ra, Thì ta lội xuống để mà rửa chân“. Hát xong, đi thẳng, không thêm một lời. (Nguyễn Hiến Lê dịch) Tôi hiểu trong bài thơ này tác giả luôn giữ mình trong sạch, hoặc giữ ý chí như Khuất Nguyên, không tùy thời hành động. Vậy tôi mạn phép dùng chữ của bài dịch nghĩa và dịch thơ có sửa lại chút ít, đổi chữ ngu thành ngây như sau” Dịch nghĩa: Sách, mực, bình trà cùng với chiếc giường Ngâm vịnh Thương Lang đến đầu bù tóc rối Nhi đồng cười hỏi sao như thế Nửa giống người ngây, nửa giống cuồng. Dịch thơ: I/ Sách, mực, bình trà với chiếc giường Ngâm vịnh Thương Lang tóc xù buông; Nhi đồng cười hỏi vì sao vậy? Nửa giống người ngây, nửa giống cuồng.

Giang quán khiển hứng ký tứ 江館遣興九首CẢM HỨNG Ở QUÁN BÊN SÔNG 其四 墨卷茶瓶共一床 蓬頭散髮咏滄浪 兒童笑問此何事 半似癡人半似狂 Dịch nghĩa: Bài 4: Sách, mực, bình trà cùng với chiếc giường Đầu bù tóc rối, ngâm vịnh nghêu ngao Nhi đồng cười hỏi sao như thế Nửa giống người ngây, nửa giống người cuồng. Nguồn: Thơ chữ Hán Hoàng Văn Hoè, Trung tâm Văn hoá ngôn ngữ Đông Tây, 2003 Dịch thơ: Bản dịch của Duy Phi, Lê Xuân Hãng, Tống Đức Nhuận I/ Sách, mực, bình trà với chiếc giường Nghêu ngao ngâm vịnh tóc xù buông; Nhi đồng cười hỏi vì sao vậy? Nửa giống người ngu, nửa giống cuồng. Bản dịch của Đỗ Quang Liên II/ Giường đơn, sách, mực, bình trà Nghêu ngao ngâm, hát, tóc xòa chấm vai. Trẻ cười: sao lại thế này? Nửa như cuồng, nửa như ngây khác người!

Giang quán khiển hứng ký tứ 江館遣興九首CẢM HỨNG Ở QUÁN BÊN SÔNG 其四 墨卷茶瓶共一床 蓬頭散髮咏滄浪 兒童笑問此何事 半似癡人半似狂 Dịch nghĩa: Bài 4: Sách, mực, bình trà cùng với chiếc giường Đầu bù tóc rối, ngâm vịnh nghêu ngao Nhi đồng cười hỏi sao như thế Nửa giống người ngây, nửa giống người cuồng. Nguồn: Thơ chữ Hán Hoàng Văn Hoè, Trung tâm Văn hoá ngôn ngữ Đông Tây, 2003 Dịch thơ: Bản dịch của Duy Phi, Lê Xuân Hãng, Tống Đức Nhuận I/ Sách, mực, bình trà với chiếc giường Nghêu ngao ngâm vịnh tóc xù buông; Nhi đồng cười hỏi vì sao vậy? Nửa giống người ngu, nửa giống cuồng.

TƯƠNG CHI QUAN, GIẢN BIỆT HIỆU QUÁN NHỊ TAM TỬ 將之官柬別校館二三子SẮP ĐI LÀM QUAN, VIẾT THƯ TỪ BIỆT VÀI BA TRÒ NƠI DẠY HỌC (嗣德戊寅三月日蒙補建瑞府教授) (Tự Đức Mậu Dần tam nguyệt nhật mông bổ Kiến Thụy phủ Giáo Thụ) 暫辭講席上征鞍 花柳匆匆春已蘭 君相命無南北擇 師生情在去留難 風低院竹瑤琴靜 雨過江梅玉笛寒 枚水荼山游泳處 沂雩仍作舊時看 TƯƠNG CHI QUAN, GIẢN BIỆT HIỆU QUÁN NHỊ TAM TỬ Tạm từ giảng tịch thướng chinh an, Hoa liễu thông thông xuân dĩ lan; Quân tướng mệnh vô nam bắc trạch, Sư sinh tình tại khứ lưu nan; Phong đê viện trúc dao cầm tĩnh, Vũ quá giang mai ngọc địch hàn; Mai thủy Đồ sơn du vịnh xứ, Nghi,Vu nhưng tác cựu thời khan! Dịch thơ: SẮP ĐI LÀM QUAN, VIẾT THƯ TỪ BIỆT VÀI BA TRÒ NƠI DẠY HỌC (Ngày tháng Ba Mậu Dần năm Tự Đức được bổ Giáo Thụ phủ Kiến Thụy) Bản dịch của Duy Phi, Lê Xuân Hãng, Tống Đức Nhuận Tạm từ bục giảng lên yên, Vội vàng hoa liễu đang tàn sắc xuân; Lệnh vua đâu chọn bắc nam, Thày trò đi ở khó an tấm lòng; Đỗ Quang Liên dịch. Gió im trúc lặng đàn chùng, Mưa qua sáo lạnh mai sông thẫn thờ; Đồ sơn, Mai thủy bơi đùa, Nghi, Vu vẫn tưởng như là thời qua!