01

Tôi đứng trong toà án -
Mà thấy chân nhức đau,
Vòng hoa đội trên đầu -
Sao đầu càng nhói buốt,
Đầu tôi đau nhức suốt,
Tôi nhớ lại từ từ
Lời bài hát cổ xưa,
Một bài ca dữ dội.
Khoảng sân nhà rộng rãi
10. Khách khứa bước vào sân,
Có cô dâu trẻ măng
Chồng đưa về nhà mới,
Người nhà lao bổ tới
Mỗi người một yêu cầu!
Anh rể của cô dâu -
Chuyên ăn tiêu phí phá,
Chị dâu thì có khác
Giỏi mặc diện khoe khoang,
Bố chồng càng hung hăng
20. Là con gấu hung hãn,
Mẹ chồng thì chắc chắn -
Là quân ăn thịt người,
Luộm thuộm khắp mọi nơi,
Xe sợi quen biếng nhác,

Mọi thứ trong bài hát
Được nhắc mãi lâu rồi,
Thì giờ đây chính tôi
Lại là người gánh chịu!
Có lẽ, bạn hát nhịu?
30. Có thể, bạn biết từ lâu?

“Nào, hát đi, mẹ đỡ đầu
Tiếp theo, Chúng tôi hát…”

Matrena
Tôi đang ngủ, thấy giấc mơ, mình trẻ thật,
Đầu tôi ngả xuống gối đã lâu,
Bố chồng thình thịch ngoài hành lang, miệng làu bàu,
Chân bước quanh phòng mới, mặt đằng đằng sát khí.

Nhóm chu du
(đồng ca)
Ông gõ lạch cạch, làm ồn, ầm ỹ,
Không cho con dâu ngủ yên giấc thành:
Thôi dậy đi, dậy chứ, đồ say ngủ ngon lành!
Nào dậy chứ, dậy thôi, đồ hay gà gật!
Suốt ngày lờ đờ, ngái ngủ, vật vờ!

Matrena
Tôi đang ngủ, thấy giấc mơ, mình trẻ thật!
Tôi ngả đầu xuống gối đã lâu.
Mẹ chồng huỳnh huỵch ngoài hành lang, miệng làu bàu.
Chân bước quanh phòng mới, mặt đằng đằng sát khí.

Nhóm chu du
(đồng ca)
Ông gõ lạch cạch, làm ồn, ầm ỹ,
Không cho con dâu ngủ yên giấc thành:
Thôi dậy đi, dậy chứ, đồ say ngủ ngon lành
Nào dậy chứ, dậy thôi, đồ hay gà gật!
50. Suốt ngày lờ đờ, ngái ngủ, vật vờ!

56-57.Не плюй на раскаленное Железо — зашипит! —
Giải nghĩa bóng:
Đây là thành ngữ, lời cảnh báo theo kiểu châm biếm dân gian. Ý nói:
Đừng làm điều ngu ngốc, dại dột hoặc khiêu khích — sẽ chỉ khiến bản thân bị tổn thương hoặc gặp rắc rối.
Tương đương trong tiếng Việt có thể hiểu như:
• “Chớ dại đụng vào lửa!”
• “Tự mình chuốc hoạ vào thân.”
• “Đừng chọc vào chỗ nguy hiểm.”
Tóm lại:
Câu này nhấn mạnh sự khôn ngoan, biết kiềm chế — đừng phản ứng nóng nảy hay làm việc vô ích, vì chỉ thiệt thân mà thôi.

75.Что рожь добрее родится Из краденых семян. Hạt giống ăn trộm được mọc thành lúa tốt nhất. Lúa trồng từ hạt giống ăn trộm là tốt nhất.
Trong ngữ cảnh thơ Nekrasov, những người nông dân nghèo thường tin vào những điều “ngược đời”, ví dụ:
lúa gieo từ hạt ăn cắp sẽ mọc tốt hơn,
con bò vắt trộm sữa sẽ cho nhiều hơn,
bánh thánh lấy lén thì “linh” hơn…
Những niềm tin như vậy phản ánh trình độ dân trí thấp, sự tuyệt vọng và nghèo khổ, khiến người dân tự an ủi mình bằng mê tín, chứ không phải cố ý xấu xa.
Tóm lại:
Câu này là lời nói của dân quê chất phác, cho thấy nhận thức sai lầm rằng “lúa ăn cắp mới mọc tốt”, qua đó Nekrasov phê phán nhẹ nhàng sự dốt nát và nghèo túng đã làm méo mó đạo lý nông dân Nga.

87.В Екатеринин день - ngày 24 tháng mười một, theo lịch cũ. Ngày du chơi, lần trượt băng tuyết đầu tiên trong mùa.

173.Благовещенье — ngày hội của nhà thờ mừng Đức bà Maria, khi ngài nhận tin vui về việc sắp sinh Chúa Jesu. Lễ tổ chức vào ngày 25 tháng ba theo lịch cũ. Cũng coi là lễ đón tiếp mùa Xuân.

174.Казанская — ngày lễ của nhà thờ kỉ niệm tranh thánh “Đức Mẹ Kadan “, thường tổ chức một năm hai lần, vào ngày 08 tháng bảy và 22 tháng mười theo lịch cũ.

190.А тут беда подсунулась
Абрам Гордеич Ситников
Sitnikov là viên quản lý điền trang của địa chủ, thuộc tầng lớp trung gian giữa quý tộc và nông dân. Hắn đại diện cho kiểu người xảo trá, dâm đãng, lợi dụng quyền thế, rất phổ biến trong xã hội Nga phong kiến mà Nekrasov thường phê phán: hắn trắng trợn tán tỉnh Maria bất chấp đã biết chuyện Maria có chồng.

206.Коты — giày đông của nữ
215.Корчага — bình nước bằng gốm, sành.