Há Giang Lăng 下江陵 • Tới Giang Lăng • 早發白帝城 • Tảo phát Bạch Đế thành

Bài thơ này có tên Tảo phát Bạch Đế thành 早發白帝城 (Sớm rời thành Bạch Đế), hoặc Há Giang Lăng, được sáng tác vào mùa xuân năm Càn Nguyên thứ 2 (759), sau khi Lý Bạch được tha khỏi án lưu đày. Trước đó, vì tham gia mạc phủ của Vĩnh vương Lý Lân trong thời loạn An - Sử, Lý Bạch bị kết tội và đày đến Dạ Lang. Khi đi đến vùng Bạch Đế, thuộc Phụng Tiết, Trùng Khánh ngày nay, ông nhận được tin triều đình đại xá. Vui mừng vì bất ngờ được trả tự do, nhà thơ lập tức xuống thuyền theo dòng Trường Giang trở về Giang Lăng, nay thuộc Kinh Châu, tỉnh Hồ Bắc. Chuyến đi xuôi dòng qua Tam Giáp ấy là hoàn cảnh trực tiếp làm nảy sinh bài thơ.

Hai câu đầu miêu tả cuộc khởi hành từ thành Bạch Đế giữa buổi sớm rực rỡ mây màu và hành trình nghìn dặm tới Giang Lăng chỉ trong một ngày. Hình ảnh mây màu vừa gợi địa thế cao vút của thành Bạch Đế, vừa đem lại sắc thái tươi sáng cho buổi lên đường. Sự đối lập giữa nghìn dặm và một ngày làm nổi bật tốc độ của con thuyền xuôi nước, đồng thời diễn tả cảm giác nhẹ nhõm, hân hoan của người vừa thoát khỏi cảnh lưu đày. Hai câu cuối mở rộng cảnh tượng hai bờ Tam Giáp. Tiếng vượn vẫn liên tiếp vọng lại giữa núi rừng, nhưng con thuyền nhẹ đã vượt qua muôn lớp núi. Nếu tiếng vượn trong thơ cổ thường gợi buồn thương và cảnh đường xa hiểm trở, thì trong bài này, nó dường như bị bỏ lại phía sau. Câu kết không chỉ tả thuyền đi nhanh mà còn biểu hiện sinh động trạng thái tinh thần của Lý Bạch: những núi non, trắc trở và uất ức từng đè nặng lên ông giờ đây đều đã lùi lại. Bài thơ tập trung thể hiện niềm vui gặp đại xá, cảm giác được giải thoát và khát vọng tự do mãnh liệt của Lý Bạch. Cảnh vật bên ngoài hoà làm một với tâm trạng: mây trời tươi sáng, nước chảy xiết, thuyền nhẹ và núi non vun vút trôi về phía sau cùng tạo nên một thế thơ phóng khoáng, bay bổng. Chữ “hoàn” trong câu thứ hai còn gợi ý trở về, khiến hành trình không chỉ nhanh về khoảng cách mà còn ấm áp bởi cảm giác hồi quy.

Về nghệ thuật, bài thơ chỉ gồm bốn câu nhưng có không gian rộng lớn và nhịp vận động đặc biệt mạnh. Lý Bạch sử dụng thủ pháp phóng đại tự nhiên, lấy khoảng cách nghìn dặm, thời gian một ngày và hình ảnh muôn lớp núi để làm nổi bật tốc độ phi thường của chuyến đi. Sự phối hợp giữa màu sắc, âm thanh và chuyển động khiến toàn bài như một bức tranh sơn thuỷ đang lướt nhanh trước mắt. Ngôn ngữ trong sáng, nhịp thơ nhẹ và gấp, khí thế liền mạch, qua đó thể hiện rõ phong cách lãng mạn, hào sảng và trí tưởng tượng mạnh mẽ đặc trưng của Lý Bạch.

Bài thơ này được sử dụng làm bài đọc thêm trong chương trình SGK Văn học 10 giai đoạn 1990-2006.