Hạc vàng năm cũ bay đâu. Nghìn năm nam khách,,lên lầu thỏi thăm.? Cỏ thơm Anh Vũ quanh năm. Tình Xuyên mây trắng, gác nằm trơ trơ. Cuối ngày giang Hán bơ vơ.. Cổ kim nước lạnh, bơ phờ chốn đây !. Quan sơn lặng ngắm bấy chầy. Mười năm trần mộng, lòng dầy ước ao!

Năm 1834, Minh Mạng thứ 15, Cụ PHAN THANH GIẢN được cử đi sứ Trung Quốc. Khi đi ngang qua ngôi lầu nổi tiếng nầy, cũng như tất cả những thi nhân từ ngàn xưa đến nay, ông đã không bỏ lỡ dịp may lên thăm và ngắm ngôi lầu với nhiều huyền thoại nầy, và cũng vì thế mà ta mới có dịp thưởng thức thêm một bài thơ trác tuyệt của ông : ĐĂNG HOÀNG HẠC LÂU sau đây : ĐĂNG HOÀNG HẠC LÂU 登黃鶴樓 Phan Thanh Giản 藩清簡 Tích thời hạc dĩ hà niên khứ ? 昔時鶴已何年去？ Thiên tải nhân tòng Nam cực lâm. 千載人從南極臨。 Anh vũ châu tiền phương thảo lục, 鸚鵡洲前芳草綠， Tình Xuyên Các thượng bạch vân thâm. 晴川閣上白雲深。 Bán liêm lạc nhật phù Giang Hán, 半簾落日浮江漢， Nhất phiến hàn lưu tống cổ câm (kim) 一片寒流送古今。 Mãn mục yên ba chuyển trù trướng, 滿目煙波轉惆悵， Du du trần mộng thập thu tâm. 悠悠塵夢拾秋心！ Dịch Nghĩa : Câu 1 : Ngày xưa, Hạc đã bay đi mất tự năm nào ? Câu 2 : Ngàn năm sau, mới có người từ vùng cực Nam đến đây.( Ngàn năm chỉ là cách nói nhấn, để chỉ rất nhiều năm rồi. Đối với Trung Hoa xưa thì nước ta ở về phía cực Nam. Câu nầy Cụ Phan tự chỉ mình là người đến từ Nước cực Nam, là nước xa tít ở cỏi Nam ). Câu 3 : Cỏ non vẫn còn xanh tươi trên cù lao Anh Vũ ở giữa ngã ba sông. Liên hệ câu : Phương thảo thê thê Anh Vũ Châu, trong bài Hoàng Hạc Lâu của Thôi Hiệu đời Đường nêu trên ). Câu 4 : Mây trắng vẫn còn chập chùng trắng xóa khi ta đứng trên Tình Xuyên Các. ( chữ " Thâm " ở đây không có nghĩa là " sâu " , mà là " Đậm ", dùng để chỉ màu sắc, mây trắng mà " đậm ", là mây " trắng xóa chập chùng " . Chữ THÂM ở đây còn dùng để đối với chữ LỤC ở câu trên. Câu 5 : ( Vì đứng trong lầu nhìn ra, nên thấy...) Mặt trời lặn như nổi trên sông nước lung linh xuyên qua Nửa Bức Rèm ( bán liêm ) treo trên lầu . Câu 6 : Một dãy nước chảy âm thầm, lạnh lùng xuyên suốt từ ngàn xưa đến nay. Câu 7 : Mãn mục là " đầy mắt " , ở đây có nghĩa là khoảng không gian mênh mông trước mắt. Câu nầy có nghĩa : Khói sóng mênh mông khiến cho lòng xúc đông bồi hồi ( trù trướng ). Câu 8 : ( Nên chi )...Trong ( giấc mộng trần thế ) cuộc đời mộng ảo nầy cũng chỉ nhặt nhạnh ( thập ) được lòng hoài cảm trong mùa thu mà thôi !. Câu cuối nầy, có thể Cụ PHAN đã chơi chữ đây, vì chữ THU 秋 ở trên, chữ TÂM 心 ở dưới, nếu ghép lại thì ta sẽ có chữ SẦU 愁. Cũng vừa hợp với chủ ý của bài thơ gốc của Thôi Hiệu : Nhật mộ hương quan hà xứ thị 日暮鄉関何處是 Yên ba giang thượng sử nhân SẦU 烟波江上使人愁 mà nhà thơ Tản Đà đã dịch rất xuất sắc là : Quê hương khuất bóng hoàng hôn Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai !.... Mặc dù không sử dụng vần " LÂU...SẦU " như Thôi Hiệu, nhưng âm hưởng của bài Đăng Hoàng Hạc Lâu của cụ Phan Thanh Giản vẫn tạo nên một nỗi niềm hoài cổ sâu xa man mác với hạc vàng mây trắng, với Anh Vũ Châu, với Tình Xuyên Các : Một kiến trúc được xây dựng nên và được đặt tên do câu thơ bất hủ của Thôi Hiệu " Tình xuyên lịch lịch Hán dương thọ ". Bài thơ được kết thúc bằng lối chơi chữ chiết tự tài hoa của cụ Phan để hướng bài thơ về với mối sầu thiên cổ " Du du trần mộng thập thu tâm ! " làm ta nhớ đến câu : " Ai đem thu cảnh họa cùng thu tâm !" của Nữ sĩ Tương Phố trong Thi Ca Tiền Chiến... Diễn Nôm : LÊN LẦU HOÀNG HẠC Ngàn xưa hoàng hạc đã cao bay, Người đến ngàn sau, viếng chốn nầy Anh Vũ cỏ non màu vẫn biếc Tình Xuyên mây trắng sắc chưa phai Nửa rèm ác lặn chìm như nổi Một dãi sông dài xưa đến nay Khói sóng ngập trời nghe cảm khái Thu tâm dằng dặc mộng trần ai ! Lục Bát : Ngàn xưa hoàng hạc cao bay Ngàn sau người đến bên trời cực Nam Vũ Châu cỏ vẫn xanh non Trên Tình Xuyên Các mây còn trắng bông Nửa rèm ác lặn bên sông Cổ kim thế sự theo dòng nước trôi Mênh mông khói sóng tơi bời Cỏi trần dằng dặc bồi hồi thu tâm ! Đỗ Chiêu Đức

Đề Hoàng Hạc lâu Từ xưa hạc đã năm nào biệt, Thiên kỷ sau ta Nam đến soi. Anh Vũ trước cồn hoa cỏ biếc, Tình Xuyên trên gác trắng trùng mây. Nửa rèm trời xuống chìm sông Hán, Một dải lạnh xuôi đưa cổ nay. Đầy mắt ải non buồn bã dấy, Mộng lòng dặc dặc chục năm đây.