Dịch nghĩa: HỎI NGƯỜI CÂU CÁ Người câu cá với chiếc thuyền nhỏ trên mặt hồ kia là ai? Chỉ thấy kiếm sống với một cái nón lá và một chiếc áo tơi. Làng chài gần bãi cát chỉ làm bạn với loài diều hâu chim cú, Mùa thu nước sông dâng cao chính là lúc cá vược đang béo Thi thoảng đưa tiếng sáo thổi theo làn gió mát nhàn nhạ. Trong lúc say thả chiếc buồm lẻ loi theo vầng trăng tỏ mà về. Chuyện cũ về chốn Đào Nguyên như còn hiển hiện đâu đây, Màng chi những chuyện suy hay thịnh của nước Tần nước Tấn hay chuyện đúng sai phải trái nữa. Dịch thơ: HỎI NGƯỜI CÂU CÁ Mặt nước thuyền con một lão chài, Áo tơi nón lá thỏa sinh nhai. Làng câu bãi cát chim làm bạn, Nước cả sông thu cá béo xài. Thổi sáo khi nhàn theo gió mát, Thuyền về lúc xỉn ánh trăng soi. Đào Nguyên chuyện cũ hình như vẫn, Mặc Tấn Tần suy thịnh đúng sai! Đào Nghi dịch: 27/9/2025

Thuyền câu bến nước giăng khơi. Sinh nhai kiếm sống, áo tơi chẳng màng. Xóm chài cò vạc xốn xang. Sông thu cao hứng, cá đang vào mùa. Trăng thanh gió mát vui đùa. Say trong tiếng sáo, đò đưa nhẹ nhàng. Thịnh suy Tần Tấn chẳng màng. Đào nguyên chốn cũ, thiên đàng là đây !.

Hồ biển thuyền con câu cá ai? Sinh nhai một nón một tơi người. Thôn sông mé cát ưng bè bạn, Sông hứng giữa thu vược béo phì. Sáo ngắn gió hây nhàn nhã thổi, Buồm đơn trăng sáng xỉn say quày. Nguồn đào chuyện cũ y nguyên vậy, Tần Tấn hưng vong đúng lại sai. Chữ si cắt, cú, ó, diều hâu, ưng, chắc Trạng chịu ảnh hưởng thơ Tàu cổ bê dùng nên như chim lượn săn mồi trên thảo nguyên đồng cỏ lạc lõng. Phải âu hay mòng mới chính xác, lời Trạng, hay in nhầm.

Hồ biển thuyền con câu cá ai? Sinh nhai một nón một tơi người. Thôn sông mé cát ưng bè bạn, Sông hứng giữa thu vược béo phì. Sáo ngắn gió hây nhàn nhã thổi, Buồm đơn trăng sáng lối về say. Nguồn đào chuyện cũ y nguyên vậy, Tần Tấn hưng vong đúng lại sai.

Hỏi ông câu Hồ biển thuyền con câu cá ai? Sinh nhai một nón một tơi người. Thôn sông mé cát ưng bè bạn, Sông hứng giữa thu vược béo phì. Sáo ngắn gió phe nhàn nhã thổi, Buồm đơn trăng sáng lối về say. Nguồn đào chuyện cũ y nguyên vậy, Tần Tấn hưng vong đúng lại sai. Chữ si cắt, cú, ó, diều hâu, ưng, chắc Trạng chịu ảnh hưởng thơ Tàu cổ bê dùng nên như chim lượn săn mồi trên thảo nguyên đồng cỏ lạc lõng. Phải âu hay mòng mới chính xác, trạng nhầm, hay in nhầm.

Bài thơ VẤN NGƯ GIẢ : 問漁者 VẤN NGƯ GIẢ 湖海扁舟漁者誰， Hồ hải thiên chu ngư giả thùy ? 生涯一笠一蓑衣。 Sinh nhai nhất lạp nhất thoa y. 水村沙近鴟為侶， Thủy thôn sa cận si vi lữ, 江興秋高鱸正肥。 Giang hứng thu cao lư chính phì. 短笛清風閒處弄， Đoản địch thanh phong nhàn xứ lộng, 孤帆明月醉中歸。 Cô phàm minh nguyệt túy trung quy. 桃源往事依然在， Đào nguyên vãng sự y nhiên tại, 秦晉興亡是卻非。 Tần Tấn hưng vong thị khước phi ! 阮秉謙 Nguyễn Bĩnh Khiêm * Chú Thích : - Ngư Giả 漁者 : là Người câu cá, người đánh bắt cá. - Thiên Chu 扁舟 : chữ 扁 đọc là BIỂN thì có nghĩa lã Dẹp; đọc là THIÊN thì có nghĩa là Nhỏ. Nên THIÊN CHU là chiếc thuyền nhỏ, không phải Thuyền dẹp. - Lạp 笠 : Nón Lá; Thoa 蓑 : là Áo tơi, áo lá. - Si 鴟 : Chim cú mèo. Lữ 侶 : là Bầu bạn. - Lư 鱸 : còn đọc là LÔ, là cá vượt, cá chép. Thịt ăn rất ngon. - Địch 笛 : Cây sáo; Lộng 弄 là Chơi, chọc. LỘNG ĐỊCH 弄笛 là Thổi sáo. - Đào Nguyên 桃源 : là Đào Hoa Nguyên Ký của Đào Uyên Minh đời Tấn, kể lại chuyện của người giăng câu đi lạc vào xóm Đào Nguyên, nơi dân chúng sống an lành như cỏi thần tiên. - Thị Khước Phi 是卻非 : Phải mà trái, đúng mà sai. * Nghĩa Bài Thơ : Hỏi Người Câu Cá Người đánh bắt cá trên sông hồ với một con thuyền nhỏ kia là ai, mà chỉ thấy sinh nhai với một chiếc nón lá và một manh áo tơi. Xóm ven sông gần bãi cát nên chỉ thấy làm bạn với diều hâu cú mèo, mùa thu nước thu dâng cao chính là lúc các loài cá vượt cá chép đang mập mạp ngon lành. Thỉnh thoảng đưa ngang tiếng sáo theo làn gió mát nhàn nhã, hoặc trong say thả chiếc buồm con theo vầng trăng sáng mà về. Chuyện cũ về Đào Nguyên như vẫn còn phảng phất đâu đây và chuyện hưng vong của nước Tần nước Tấn nghe như phải mà trái, như đúng mà lại sai ! Nguyễn Bỉnh Khiêm tự ví mình như ông lão đánh cá, bạn cùng chim chóc cá tôm, khi nhàn nhã thì thổi một khúc sáo theo gió sông, khi hứng thì uống say rồi thả thuyền theo trăng sáng mà về. An nhiên tự tại như cuộc sống của dân chúng ở Đào Nguyên mà không màng đến thế sự thị phi đúng sai phải trái nữa ! * Diễn Nôm : VẤN NGƯ GIẢ Thuyền câu đánh cá ấy là ai ? Nón lá áo tơi với lưới chài. Bến nước hải âu cùng hủ hỉ, Thu cao cá vượt nhậu lai rai. Khi nhàn thổi sáo sông theo gió, Lúc xỉn mặc thuyền trăng khứ lai. Chuyện cũ Đào Nguyên như hiển hiện, Mặc Tần mặc Tấn đúng mà sai ! Lục Bát : Ai người đánh cá sông hồ ? Áo tơi nón lá là đồ sinh nhai. Chim âu bầu bạn hôm mai, Thu cao bến cát nhiều loài cá tôm. Gió đưa khúc sáo chiều hôm, Khi say trăng sáng thuyền con đưa về. Đào Nguyên chuyện cũ bề bề, Hưng vong Tần Tấn đúng hề...mà sai ! 杜紹德 Đỗ Chiêu Đức