Trúc Bạch hồ 竹帛湖 • Hồ Trúc Bạch

Ân răn nước nhỏ bên hồ ở,
Tống bỏ nghi triều lại bắc phương.
Mưa gió non sông đều rớt lệ.
Quyên sinh vợ goá trước cung đường.

Ân cũ tàn dư in kính nước,
Đế về phương bắc trút uy nghiêm.
Biên quan mưa gió chung hoà lệ,
Goá phụ cung tiêu tuẫn trước thềm.

- 殷鑑 - Ân giám : 《詩經·大雅·蕩》：“殷鑒不遠，在夏后之世。” : Gương của nhà Ân không xa, ở ngay tại các đời vua nhà Hạ.

Chuyện Thiếu Khang trốn sự truy sát của Kiêu (con Hậu Nghệ) chạy sang Hữu Ngu thị. Được tộc trưởng là Ngu Tư hứa gả cho 2 con gái, lại cấp cho ruộng một thành, người một lữ... Sau này diệt Kiêu - Ế, khôi phục lại nhà Hạ.

- 小腆 - Tiểu điến : “殷小腆，誕敢紀其敘”出自《尚書·大誥》: Chu Công mắng Vũ Canh "Lũ tàn dư nhỏ bé nhà Ân dám mưu đồ khôi phục lại trật tự cũ" .

Chu Vũ Vương sau khi diệt Trụ, vì không muốn tuyệt hương hoả nhà Ân mà phong cho Vũ Canh cai trị đất Ân. Vũ Canh sau này bởi mưu đồ khôi phục lại nhà Ân, nên bị Chu Công đem quân tiêu diệt.

- 宋帝 - Tống đế: trong bài này là tác giả muốn giảm tránh đi khi nói về vua Lê Chiêu Thống lần nữa chạy về đất nhà Thanh.

Bàn về chuyện vua Lê Chiêu Thống.

"Xưa nhà Hạ có lần suy bại,
Một lữ thành dấy lại cơ đồ."
(Trích Tiêu Cung Tuẫn Tiết Hành - Nguyễn Huy Túc)

Sau khi Tôn Sỹ Nghị với trận đại bại ở Thăng Long tháo chạy về nước, vua cũng vì tấm gương của nhà Ân xưa, đành trút bỏ sự uy nghiêm của một vị quân vương, cũng theo tàn quân nhà Thanh một lần nữa chạy về phương bắc. Sau này lưu lạc rồi chết ở đất khách.

Ngày hoàng phi Nguyễn Thị Kim ngược lên biên quan tiếp rước linh quan, quan lại cùng nhân dân dọc đường khóc thương vô cùng. Về đến nơi, sau khi khấn vái nhìn mặt vua lần cuối, hoàng phi trở vào trong uống thuốc độc tự sát để bảo toàn danh tiết.

So sánh hai người với nhau trong bài thơ này. Vua thì bởi nung nấu chí phục quốc như Thiếu Khang nhà Hạ, hay sợ bị nhổ cỏ tận gốc như Vũ Canh nhà Ân, mà đem Từ Vi cùng Nguyên Tử phản hồi bắc phương, nhưng hệ quả đều là đến tôn nghiêm của mình cũng đem vứt bỏ. Hoàng phi thì lại khác, tuy là nữ nhi mau nước mắt nhưng tâm chí lại quá cương liệt, cho đến tính mạng cũng chẳng hề luyến tiếc, quyết một lòng giữ trọn danh tiết cùng tôn nghiêm hoàng thất.