Vô đề 無題 • Không đề

Bài thơ này xuất hiện trong hồi thứ 37 của tiểu thuyết Tam Quốc diễn nghĩa. Trong truyện, khi Lưu Bị lần thứ ba đến lều tranh, Gia Cát Lượng đang ngủ. Lưu Bị đứng đợi rất lâu, không cho đồng tử đánh thức. Đến lúc tỉnh dậy, Gia Cát Lượng ngâm bốn câu thơ này. Bài thơ thường được gọi theo câu mở đầu và đôi khi được ghi là thơ của Gia Cát Lượng. Tuy nhiên, không có sử liệu nào cho thấy Gia Cát Lượng lịch sử đã sáng tác hoặc ngâm bài này. Xét về nguồn gốc văn bản, đây là thơ trong Tam Quốc diễn nghĩa, vì vậy nhiều khả năng tác giả là La Quán Trung, còn Gia Cát Lượng là nhân vật ngâm thơ trong tiểu thuyết.

Bốn câu thơ vừa miêu tả một giấc ngủ xuân ung dung trong thảo đường, vừa biểu hiện tư thế của một bậc ẩn sĩ đã sớm nhìn thấu thời cuộc và hiểu rõ tài năng, chí hướng của mình. Bài thơ có sự kết hợp giữa ngủ và tỉnh rất tinh tế. Về hình thức, Gia Cát Lượng vừa tỉnh dậy sau một giấc ngủ xuân. Về tinh thần, ông lại là người đã tỉnh thức từ lâu giữa giấc mộng lớn của cuộc đời. Người đang ngủ trong thảo đường hoá ra là người hiểu rõ thiên hạ nhất, còn những người đang bôn ba tranh giành bên ngoài có thể vẫn chưa thực sự tỉnh. Hai câu cuối tả cảnh nhàn tĩnh, hai câu đầu biểu hiện sự tự tri và tỉnh thức. Qua đó, bài thơ dựng nên hình ảnh một Gia Cát Lượng vừa có cốt cách ẩn sĩ, vừa có trí tuệ của nhà chính trị lớn. Ông sống ung dung trong lều tranh không phải vì không biết việc đời, mà vì đã nhìn thấu thời cuộc và đang chờ người minh chủ thực sự xứng đáng đến mời mình.