Dịch thuỷ ca 易水歌 • Bài hát sông Dịch

Hai câu này chép trong Sử ký của Tư Mã Thiên, phần Kinh Kha truyện, tương truyền do Kinh Kha cất lên vào năm 227 trước Công nguyên, khi ông từ nước Yên sang nước Tần để hành thích Tần vương Chính, tức Tần Thuỷ Hoàng sau này. Thái tử Đan nước Yên cùng những người biết kế hoạch đều mặc áo trắng, đội mũ trắng, tiễn Kinh Kha đến bờ sông Dịch. Sau lễ tiễn đường, Cao Tiệm Ly gõ đàn trúc, Kinh Kha hoà theo nhạc mà hát. Ban đầu, tiếng đàn mang âm điệu biến chuỷ bi thương khiến mọi người rơi lệ, sau đó chuyển sang âm điệu vũ khảng khái, ai nấy đều trợn mắt, tóc dựng làm bật mũ. Kinh Kha lên xe ra đi, không một lần ngoảnh lại.

Bài ca thể hiện khí phách của người tráng sĩ biết rõ chuyến đi vô cùng nguy hiểm và khó có ngày trở về nhưng vẫn quyết dấn thân. Câu đầu dựng lên khung cảnh gió thổi hiu hắt, nước sông lạnh buốt; câu sau từ cảnh vật chuyển thẳng sang ý chí quyết tử của con người. Chỉ bằng hai câu ngắn, tác phẩm đã kết hợp chặt chẽ cảnh tiễn biệt với tâm trạng, tạo nên âm hưởng vừa thê lương vừa hào hùng. Ngôn ngữ giản dị, nhịp điệu mạnh, việc sử dụng trợ từ “hề” cùng những từ giàu sức gợi như “tiêu tiêu”, “hàn”, “nhất khứ” và “bất phục hoàn” đã làm nên vẻ đẹp bi tráng đặc biệt của bài ca.

Một số bản lưu truyền còn chép thêm hai câu:

探虎穴兮入蛟宮，
仰天呼氣兮成白虹。

Thám hổ huyệt hề nhập giao cung,
Ngưỡng thiên hô khí hề thành bạch hồng.

(Xông vào hang hổ, tiến vào cung giao long,
Ngẩng mặt thở khí lên trời, hoá thành cầu vồng trắng.)

Tuy nhiên, hai câu này không có trong phần chép cuộc tiễn biệt Kinh Kha của Sử ký và cũng không thuộc văn bản hai câu được ghi trong Văn tuyển. Vì vậy, chúng thường được xem là phần do người đời sau viết thêm.