Thôn Nam sơn tiểu khế 村南山小憩 • Tạm nghỉ ở núi Thôn Nam

Bắc nam thân tựa đám mây nhàn,
Nửa gối tình hư lộng gió thanh.
Phật giới thanh u, trần giới cách,
Trước sân máu đỏ tiếng chim oanh.

Thân nhàn tựa áng mây trôi,
Gió trăng nửa gối, việc đời nhẹ thênh.
Cõi trần xa, cõi Phật thanh,
Sân hoa máu đỏ chim oanh líu lường.

Thảnh thơi thân tựa áng mây vần,
Gió mát bên tai, dứt tục trần.
Xa cách cõi đời, thanh cõi Phật,
Oanh kêu, hoa rỏ máu ngoài sân.

Đám mây Nam, Bắc ấy thân mình
Nửa gối ngoài đời, bạn gió thanh
Cõi Phật sạch trong xa bụi tục
Hót phun giọt máu một con oanh

Thân nhàn Nam Bắc tấm mây trời
Nửa gối gió thanh khách lánh đời
Cõi Phật thanh u, cõi trần rảnh
Oanh ca phun huyết oán đầy vơi

Nhàn như mây trắng dạo chơi quanh
Gối tựa tình buông gió mát lành
Cõi Phật thanh sâu, xa cõi thế
Tiếng oanh nhỏ máu hót ngoài gành

Thân nhàn nhẹ đám mây bay,
Lánh trần gió mát bên tai hưởng đời.
Thanh u cõi Phật xa vời,
Trước sân oanh rỏ máu đào kêu than.

Câu 4 được dịch nghĩa là “Trước sân, hoa đỏ như máu, một chiếc oanh kêu.”
Nguyên tác:
庭前噴血一鶯鳴。
Đình tiền phún huyết nhất oanh minh.
Cả câu không có chữ “hoa” nào cả, nên tôi cho rằng dịch nghĩa như trên (hoa rỏ máu) là suy đoán chủ quan, thiếu cơ sở.
Câu này theo tôi nên hiểu là Trước sân, một con oanh kêu [thảm thiết như muốn] trào máu.
Chú ý rằng đình 庭 (sân) cũng đồng âm với đình 廷 (triều đình). Ta nhớ rằng Chu Văn An từng trước triều đình dâng sớ thống thiết đòi chém đầu bảy nịnh thần để chấn hưng đất nước, nhưng không được vua nghe theo, ông từ quan về ẩn cư. Phải chăng Chu Văn An muốn mượn tiếng oanh trào máu để bày tỏ tâm trạng của mình? Hình ảnh trào máu xuất hiện đột ngột, tương phản mạnh mẽ với sự nhàn tản, thanh u ở ba câu đầu, làm nổi bật tâm trạng phức tạp: bề ngoài thoát tục, nhưng bên trong vẫn canh cánh nỗi niềm đất nước.

Tôi cho rằng hiểu là oanh kêu nhỏ máu thì không hợp lý vì tiếng kêu của chim oanh không thảm thiết. Thơ cổ có tính ước lệ, hình ảnh thổ huyết thường là hoa đỗ quyên hoặc chim đỗ quyên, nên tôi cho rằng ở đây hiểu là màu hoa đỏ.