* Bài thơ THU TỊCH 秋夕 của Đỗ Mục 杜牧 đời Đường : 秋夕 THU TỊCH 　 銀燭秋光冷畫屏， Ngân chúc thu quang lãnh họa bình 輕羅小扇撲流螢。 Khinh la tiểu phiến phốc lưu huỳnh 天街夜色涼如水， Thiên giai dạ sắc lương như thủy 臥看牽牛織女星。 Ngọa khán Khiên ngưu Chức nữ tinh . * Dịch nghĩa : ĐÊM THU Ánh sáng lung linh từ ngọn bạch lạp tỏa ra hòa với hơi thu làm cho tấm bình phong đẹp rực rỡ cũng nhuốm hơi lạnh lẽo, nàng phe phẩy chiếc quạt the để chụp bắt những con đom đóm đang lặp lòe bay lượn trong đêm. Đêm đang xuống trong những con đường của Kinh thành, hơi thu mát lạnh như nước trong đêm thanh vắng lặng, nàng ngữa nhìn sao trời để tìm ngắm hai sao Chức Nữ và Ngưu Lang. Diễn nôm : THU TỊCH Lung linh nến trắng bình phong lạnh, Quạt lụa vờn theo đóm lượn thu. Lấp lánh sao trời trong như nước, Nằm xem sao Chức gặp sao Ngưu . Lục bát : Bình phong thu lạnh se se, Quạt là nến trắng lặp lòe đóm bay Trời thu như nước mát thay, Ngưu Lang Chức Nữ đêm nay tương phùng ! Đỗ Chiêu Đức diễn Nôm Đêm thu với khí trời trong mát, với đom đóm bay lượn lặp lòe, rồi nằm mà ngắm sao Ngưu Lang Chức Nữ.... Rất bình dị và rất nên thơ !. Có ai ngờ được đây lại là một bài thơ Cung Oán !... Này nhé ... Ngọn bạch lạp đặt trên giá bằng bạc, bình phong có tranh họa rực rỡ, rõ ràng là cuộc sống của các nhà quyền quý vương hầu, ta càng xác định hơn với từ Thiên Giai : là đường trong Kinh thành, trong Cung Vua, và ai mới rảnh rổi mà nằm ngắm sao trời ?. Chỉ có những nàng cung nữ nhàn nhã, tội nghiệp trong lãnh cung mới rảnh rổi như thế mà thôi, và... một điểm tâm lý rất quan trọng nữa là, chỉ có những nàng cung nữ với tình xuân phơi phới, với nhựa sống tràn trề, mà phải giam mình trong chốn lãnh cung cô thân chiếc bóng, mới hâm mộ và ước ao được như Ngưu Lang Chức Nữ, mặc dù mỗi năm chỉ hội ngộ có một lần. Một lần, có còn hơn không !. Một số cung nhân may mắn... suốt đời mới gặp được vua một lần ! Lắm cô suôt cả cuộc đời, hết cả tuổi thanh xuân, cũng chưa được nhà vua một lần triều kiến... So với Ngưu Lang Chức Nữ thì còn đắng cay chua xót hơn nhiều ! Nên chi, mới ngưỡng mộ và ước ao được như Ả Chức và Chàng Ngưu, chớ còn đối với cuộc sống bình thường, thì có ai lại hâm mộ chuyện tình của Ngưu Lang Chức Nữ bao giờ ?! Duy chỉ có nàng cung phi trong Cung Oán Ngâm Khúc của Ôn Như Hầu Nguyễn Gia Thiều mới ... Mượn điều Thất Tịch mà thề bách niên .... mà thôi ! "Bách niên" mà chỉ gặp nhau vào đêm "Thất Tịch" hằng năm, thì có ai ao ước mà làm gì !!! Phải tinh ý lắm, ta mới cảm nhận được cái "Oán" trong bài thơ nầy, vì nó quá nhẹ nhàng và bình dị. Phải chăng cái oán đeo đẳng miên man lâu dần nên đã hòa vào cuộc sống và được chấp nhận như một sự tự nhiên tội nghiệp ! Không như nàng cung phi của Ôn Như Hầu : ..... Bực mình muốn đạp tiêu phòng mà ra !... Khi... Cái oán đã lên đến cực điểm và trở thành bạo động ! 杜紹德 Đỗ Chiêu Đức