KI

Hán Thuỷ bên thành cảnh sắc thu,
Người tiên chẳng thấy, thấy hoang lầu.
Bên trời liệu có về hoàng hạc,
Trên sóng cứ bơi thoả bạch âu.
Bác Lý tài cao sao bút gác?
Ông Thôi quê lạ đã thơ sầu.
Việt Nam sứ giả Ngô Thì Vị
Đánh bạo đề thơ tả viễn du.

Bia đá được dựng lên là để ghi chép sự tích và phô trương công đức vậy.

Nhớ xưa, ngôi đền thờ vị thiên thần giáng xuống nước Việt này [là] đài Kính Thiên do Lạc tướng bộ Chu Diên đời Hùng Vương thứ 6 vâng mệnh dựng lên (hướng tây bắc – đông nam), hàng năm vào đầu xuân tiến hành đại lễ tế trời, nếu như có nạn lụt, hạn hán hay hoả hoạn, nhân dân đến cầu đảo là luôn luôn linh ứng. Vua triều trước năm Thuận Thiên thứ 7 (1017) đi thăm cảnh núi sông [đến đây] phong hiệu cho thần là “Đương cảnh thành hoàng Chí Minh đại vương”. Từ đó về sau, vua các triều đều có tu sửa đền thần và ban tặng sắc phong. Mênh mông thay, cao cả thay, uy linh bậc nhất vậy.

Kính nay, thánh đế bệ hạ ngôi ở cửu trùng, chở che muôn vật, vì con cháu mà tính kế lâu dài, nhớ lời nguyền cũ mà làm rạng rỡ công lao của thần. Hạ chiếu ban 300 quan tiền, đặc sai tu sửa ngôi đền, tới khi mọi việc hoàn thành, thực là tụ tập đủ mọi qui thức. Qui mô này chính là công đức của ức vạn năm. Sở dĩ làm vậy chính là tu sửa văn đức để khôi phục cái công bình trị, xây dựng đền thần nhằm thể hiện cái ý kính thành. Nhờ đó mà kéo dài được cái phúc vô hạn của tông xã, cho nên ghi chép sự tích xưa nay khắc rõ ràng vào đá cứng để lưu truyền muôn đời.

Kính cẩn cúi lạy mà viết bài minh rằng:
Miếu thiêng hiên ngang
Mặt thần rạng rỡ
Từ xưa tới nay
Rồng chầu hổ cứ.
Tinh anh vạn thủa
Rọi sáng âm dương
Miếu được tu sửa
Rộng rãi khang trang.
Dấu tích xa xưa
Đài rêu, bia cổ
Nay vâng mệnh vua
Sửa đẹp như cũ.
Qui mô sáng sủa
Gấm vóc đỏ xanh
Chỉ công đức này
Sánh với núi cao.
Thần nhiều linh ứng
Giúp nước bình an
Kéo dài ngôi báu
Vững tựa thạch bàn.
Sánh cùng trời đất
Bia đá hiên ngang.

Ngày 20 tháng 11 mùa đông năm Nhâm Tí niên hiệu Hưng Long thứ 20 (1312).


PHỤ CHÉP SẮC PHONG CÁC TRIỀU ĐẠI BAN CHO

- Ngày 15 tháng 2 mùa Xuân năm Thuận Thiên thứ 7 (1017) sắc phong thần là Đương cảnh thành hoàng Chí Minh đại vương.
- Ngày 24 tháng 7 mùa Thu năm Đại Định thứ 6 (1146), vua xuống chiếu ban tiền 150 quan để tu sửa đền thần.
- Ngày 11 tháng 3 năm Thiên Tư Gia Thuỵ thứ 4 (1190) sắc phong Đại vương và xếp vào hàng Võ miếu được hưởng quốc tế.
- Ngày 8 tháng 12 năm Nguyên Phong thứ 2 (1252) giáng chiếu ban tiền 50 quan để trang hoàng đền thần.
- Ngày 6 tháng 2 năm Hưng Long (1299) vua ban lệnh hàng năm được hưởng 30 quan tiền xuân tế để bày tỏ lòng kính trọng.

Ban sắc cho “Đương cảnh thành hoàng Chí Minh đại vương” là bậc nhất chung đúc tinh anh, âm dương gồm đủ đạo đức. Giải nạn trừ tai, đưa sinh dân tới cõi xuân đài thọ vực; Chở che tích phúc, giúp nước nhà vững chãi như Thạch bàn Thái Sơn. Giúp đỡ công lao, nên được ban khen sử sách, phù hộ hoàng gia trường cửu, giúp rập nghiệp đế yên lành. Ngầm giúp đức vua bình định Nam thuỳ, dẹp tan bọn giặc, bắt được tù binh tên là Chế Chí, thu nhiều voi ngựa khí giới súng đạn, giành thắng lợi hoàn toàn. Khiến thiên hạ bình yên, thu phục non sông quy về một mối, nhiều lần linh ứng. Khá gia phong là “Đương cảnh thành hoàng Chí Minh đại vương” được xếp vào bậc quốc tế, cùng phối thờ với Áp Nha công chúa Lục Phi Nương. Vậy nay ban sắc.

Ngày 17 tháng 2 năm Hưng Long thứ 20 (1312).
Đặc sai Huệ Vũ vương Trần Quốc Chẩn vâng theo chiếu chỉ.
Hàn lâm học sĩ Trương Hán Siêu vâng mệnh ghi chép sự việc.

Danh thắng nổi lên nhất cả vùng,
Hình non như vẽ, nước thung dung.
Động mây nửa cánh mời tiên hạc,
Bãi dài cò trắng cát mênh mông.
Đường tuyết lối tiều chân đá cứng,
Đường sao khách đến bến đông đông.
Lên cao thưởng hết tình sông nước,
Dòng biếc trời cao sắc thu không.

Đêm qua có mưa nhỏ
Lòng sông sóng gợn mờ
Lòng em xao xuyến bấy
Ven sông bước bước hờ

Núi nầy quan ải nước Nam,
Khác nào đường Thục sàm nham gập ghềnh.
Mây che ba ngọn núi quanh,
Biết đâu người ở trời xanh mây từng.

The emptiness of man (tiếng Anh)

The emptiness of being a man is not like
any other: not like an empty coat
or empty sack (things which do not stand up
when empty, such as an empty man),
the emptiness of man is more like fullness
the swollen things which keep on swelling,
the way a sack must feel
that is being filled, or any sack at all.
The emptiness of man, this full emptiness,
is not like a sack of bricks’ emptiness
or a sack of rivets’, it does not have the pulse
that beats in a seed bag or bag of eggs.

The emptiness of man, though it resembles
fullness, and seems all of a piece, actually
is made of nothings, bits of emptiness,
like the sponge, empty when filled,
swollen like the sponge, with air, with empty air,
it has copied its very structure from the sponge:
it has made up in clusters, of bubbles, of non-grapes.
Man’s empty fullness is like a sack
filled with sponges, is filled with emptiness:
man’s emptiness, or swollen emptiness,
or the emptiness that sack by being empty.

Sông Biện êm
Sông Tứ êm
Quyện bến Qua Châu mải mê tuôn
Núi Ngô lẳng lặng buồn

Nhớ phiêu diêu
Hận phiêu diêu
Hận thấu tận phương cuối hạ nguồn
Buồn lòng trăng sáng dựa lầu mỹ nhân

Mộng đời ai tỉnh trước?
Bình sinh, biết phận tôi
Xuân xanh còn yên giấc
Ngoài thềm mặc ngày trôi...

Do trong tay không có bản gốc chữ Nôm nên tại hạ chỉ suy luận dựa vào nghĩa lý câu chữ, cùng với văn cảnh và luật đối:

Lòng quy hoắc: Lòng quỳ hoắc
Ngâm ngời: ngâm ngợi
Khó khăn giặc quỷ: khó ngăn giặc quỷ
Lòng bề: Lòng bền
Cuối đầu: cúi đầu (đọc theo giọng Huế)
Long càng: lòng càng
Ngày sâu khác: ngày sáu khắc
Gối loa: gối loan
Cảm là cả: cảm là cảm
Ba tất: ba tấc (giọng Huế)
Vũ đực: vũ dực
Thuở trước huân đào: có lẽ là thuở nước huân đào vì chữ nôm nước và trước hơi giống nhau, nước đối với nhà ở câu trên mới chỉnh.

Process (tiếng Anh)

Day by day he disarmed himself. First he stripped off his clothing,
and little later his underwear, then later his skin,
and finally his flesh and bones until in the end
only this simple, warm limpid essence remained
which indiscernibly and without hands he shaped
into small jars, poems and men
And most likely he was one of these things.