KI

Anh cứ ngỡ em - một ngày hạ,
Nhưng ngày hạ nào hồn nhiên và hiền hoà bằng em:
Bông nụ tháng năm yêu dấu còn lắt lay trong gió dữ,
Và ngày hạ, hỡi ôi? Bên nhau được mấy đã chớm tàn;
Đôi khi mắt Trời nảy lửa,
Thỉnh thoảng da Trời cũng sạm;
Sắc đẹp nào thắng nổi thời gian,
Là bởi vô tình, hay do vô thường;
Nhưng hạ trong em là hạ còn mãi,
Chẳng gì có thể tước đoạt, vẻ đẹp trần gian em hưởng;
Chẳng cái chết nào ba hoa rằng em lang bạt tới vùng đất của úa tàn,
Nơi em sống, vùng thời gian của vĩnh hằng:
Trường tồn với loài người, còn thở, còn nhìn,
Trường tồn tựa thơ này, nơi dâng em sự sống.

Nhìn mây tưởng áo, hoa tưởng mặt
Gió xuân sương đẫm, hiên đơn côi
Hẹn nhau chân núi lỡ không gặp
Xin thấy người dưới trăng xa xôi

Nhà cửa non sông loạn chiến tranh
Cầm hơi rau cháo khổ dân lành
Ai ngồi tán gẫu mai phong chức
Bao vạn xương khô một tướng thành.

Có phải ta dệt nên dải lụa bầu trời,
Kết nên cùng ánh vàng ánh kim,
Rồi xanh dương rồi tối đen mờ nhạt
Của tia sáng xuyên đêm tối mịt mù,

Dải lụa, thành thử sẽ đón gót chân người,
Nhưng ta, kẻ nghèo, mỗi giấc mơ làm vốn,
Ta trải giấc mơ ta dưới gót chân người,
Bước nhẹ nhàng vì người bước lên giấc mơ ta.

Tôi hỏi cây tần bì
Người yêu tôi nơi đâu?
Chẳng nói được một câu
Cây lắc đầu im lặng.

Hỏi hàng dương đầy nắng
Người yêu tôi nơi nào?
Chỉ tiếng gió xạc xào
Cây đang mùa lá rụng.

Hỏi mùa thu mơ mộng
Người yêu tôi đâu rồi?
Mùa thu bỗng trả lời
Bằng cơn mưa nặng hạt.

Tôi hỏi mưa rất thật
Người yêu tôi ở đâu?
Mưa tuôn những giọt sầu
Khung cửa buồn tôi đợi.

Hỏi vầng trăng vời vợi
Nơi giấu người yêu tôi
Trăng lặng lẽ xa xôi
Ẩn vào mây biền biệt.

Tôi hỏi mây có biết
Người yêu tôi trốn đâu?
Mây tan biến vào nhau
Lặng im một vòm trời

“Thế còn anh - bạn tôi?
Có biết về cô ấy?
Có vô tình anh thấy
Người yêu tôi một lần?”

Người bạn không ngại ngần
Trả lời tôi chân thật:
“Xưa nàng yêu anh nhất
Nay thành vợ tôi rồi
Sẽ bên tôi suốt đời
Anh đừng tìm nữa nhé!”

Một mình tôi bước khẽ
Đi hỏi cây tần bì...
Hỏi hàng dương thầm thì...
Hỏi mùa thu quạnh quẽ...

Nước Việt nằm sát biển xanh,
Bãi thơm lại trời chiều tạnh.
Nước hồ thông quang bến trắng,
Mặt trời ẩn sáng núi xanh.
Dã ngoại nghỉ nơi vô định,
Rong chơi miễn cảnh hữu tình.
Thiên Thai nghe chẳng xa mấy,
Rồi cũng đến Thạch Kiều xinh.

Kết giao tuy chẳng sớm,
Nói biệt rất thân tình.
Nếu không là thiền đạo,
Thì cũng khách cao minh.
Nửa đời không thoả ý,
Có tuổi muốn an bần.
Mong được sớm quy ẩn,
Nằm cao nhàn tấm thân.

Zarathustra một mình xuống núi và không gặp một ai. Nhưng khi Zarathustra tiến vào rừng, trước mặt hắn bất ngờ hiện ra một lão trượng, ôngl ão đã rời chiếc chòi tranh thánh thiện của mình để đi tìm rễ cây trong rừng. Và lão trượng đã nói với Zarathustra như thế vầy: - Người lữ khách này không xa lạ với ta; cách đây nhiều năm rồi hắn đã có lần qua đây. Hắn tên là Zarathustra, nhưng hắn đã biến đổi. Lúc ấy ngươi đã mang tro tàn của ngươi về núi; nay ngươi lại muốn mang lửa nồng về thung lũng hay sao? Ngươi há không sợ hình phạt dành cho kẻ gây ra hoả hoạn?Phải rồi, ta đã nhận ra Zarathustra. Mắt hắn trong suốt và miệng hắn chẳng biểu lộ nét nào chán ngán. Hắn chẳng bước đi như kẻ đang khiêu vũ đó sao? Zarathustra đã biến đổi. Hắn đã tự hoá thân thành trẻ thơ, hắn đã giác ngộ:giờ đây ngươi còn tìm chi bên những người đang mê ngủ? Ngươi đã sống trong cô đơn như sống giữa lòng biển cả dạt dào, và biển cả mang ngươi đi. Khổ thân cho ngươi, vậy ra giờ ngươi lại muốn dạt tấp vào bờ? Khổ thân cho ngươi, giờ ngươi lại muốn tự mình kéo lôi theo thân xác? Zarathustra trả lời: “Tôi yêu loài người”.- Vậy thì, nhà hiền triết bảo, tại sao ta lại đi vào rừng và đi vào trong nỗi cô đơn? Không phải vì ta đã quá yêu thương loài người sao? Giờ đây ta yêu thương Thượng đế; ta không thương yêu loài người. Dưới mắt ta, loài người là một cái gì quá đỗi bất toàn. Tình yêu loài người sẽ giết chết ta. Zarathustra đáp: “Nào tôi có nói đến tình yêu! Tôi đến hiến cho loài người một tặng phẩm”.Vị thánh tiếp lời:- Đừng ban cho loài người điều gì cả. Tốt hơn ngươi nên tháo gỡ họ ra khỏi một cái gì đó và giúp họ mang vác nó, chẳng gì quý hơn thế đối với họ: miễn là, điều đó cũng làm chính bản thân ngươi thoả dạ! Và nếu ngươi muốn ban cho, thì đừng ban cho họ cái gì vượt quá một của bố thí và hãy chờ họ đến ăn mày nơi ngươi! Zarathustra đáp:- Không, tôi không bố thí. Tôi không đủ nghèo để làm việc bố thí. Vị thánh bật cười vì lời lẽ của Zarathustra và nói như vầy: “Vậy thời ngươi hãy cố gắng làm cho họ chấp nhận kho tàng của ngươi. Họ nghi ngờ những ẩn sĩ cô đơn và không tin rằng chúng ta đến để gia ơn ban phát cho họ.Đối với họ, những bước chân của chúng ta vang lên trên đường phố mang một âm thanh quá đỗi tịch liêu. Họ lại còn sinh lòng lo ngại khi ban đêm nằm ngủ trên giường, họ nghe tiếng một người lặng lẽ bước đi ngoài đường phố, rất lâu trước khi mặt trời ló dạng, có lẽ họ tự hỏi mình: “Kẻ trộm kia đang làm gì vậy?”. Ngươi đừng nên đến với loài người, hãy ở lại với rừng cao! Tốt hơn nữa ngươi nên đến với những con thú! Tại sao ngươi lại không muốn được như ta, một con gấu giữa đàn gấu, một con chim giữa bầy chim?”. “Và vị thánh làm gì trong rừng sâu?” Zarathustra lên tiếng hỏi. Vị thánh trả lời: “Ta sáng tác những bản nhạc và hát lên, và khi sáng tác, ta cười, ta khóc, ta gầm gừ: đó là cách ta ngợi ca Thượng đế. Bằng những bài ca, những tiếng khóc, tiếng cười, tiếng gầm gừ, ta tạ ơn Thượng đế của ta. Nhưng còn ngươi, ngươi mang đến món quà gì cho chúng ta?”. Khi Zarathustra nghe hết những lời này, hắn cúi chào vị thánh và bảo: “Tôi có thể cho ngài gì đây? Thôi, xin ngài hãy để tôi đi ngay, cốt cho tôi đừng lấy của ngài món gì cả!”. Rồi hai người, ông lão và người đàn ông, chia tay nhau như thế, tươi cười như hai đứa bé. Nhưng khi Zarathustra một mình, hắn tự hỏi lòng: “Có thể như thế được chăng?. Vị thánh già nua sống trong rừng thẳm ấy hãy còn chưa nghe nói rằng Thượng đế đã chết rồi sao?”.

Năm ba mươi tuổi, Zarathustra rời xứ và hồ lên núi. Trên núi cao, Zarathustra hưởng thụ tinh thần và nỗi cô đơn của mình triền miên không hề mỏi mệt trong suốt mười năm. Nhưng sau cùng, tâm hồn Zarathustra biến đổi; một buổi sáng nọ, thức giấc cùng bình minh, Zarathustra tiến đến trước mặt trời và thốt ra những lời sau:

Hỡi thiên thể vĩ đại kia! Hạnh phúc của mi sẽ ra sao nếu không có những người mà mi soi chiếu? Mười năm nay kể từ khi đến với hang đá của ta, mi sẽ chán nản mệt mề với ánh sáng và quỹ đạo của mi, nếu không có ta cùng con ó và con rắn của ta. Nhưng chúng ta đã đợi chờ mi mỗi sáng mai, chúng ta đã dùng phần dư thừa của mi và đã cảm tạ mi.
Giờ đây, ta đã chán ngán sự khôn ngoan của ta, như con ong đã hút quá nhiều mật. Ta cần có những bàn tay vươn về với ta. Ta muốn ban cho và phân phát, mãi đến lúc những kẻ hiền minh giữa loài người lại trở nên hạnh phúc vì sự điên cuồng của họ, và những kẻ nghèo nàn được sung sướng vì sự giàu có của mình.
Chính vì thế ta phải đi xuống tận những chiều sâu tương tự như mi mỗi buổi chiều khi mi biến mình sau biển cả, mang theo ánh sáng rạng rỡ cho thế giới dưới lòng đất, hỡi vì tinh tú giàu sang vô lượng kia!
Ta phải biến mất như mi, ta phải lặn tắt - nói theo những người mà ta khát khao xuống cùng họ.
Vậy thì, hỡi con mắt tĩnh lặng kia ơi, hãy chúc phúc cho ta, mi, kẻ có thể ngắm nhìn mà không thèm thuồng đố kỵ một hạnh phúc dẫu có quá đà.
Mi hãy chúc phúc cho chén rượu muốn tràn, cho chất nước óng vàng chảy tuôn từ đó và mang theo khắp nơi phản ánh hạnh phúc tối đại của mi.
Mi hãy nhìn đây! Chén rượu này lại muốn cạn không và Zarathustra muốn trở lại làm người.

Cuộc hạ san của Zarathustra bắt đầu như thế.

Gà gáy kêu tiểu đồng dậy,
Trước trạm chuông ngựa đã khua.
Sương đêm còn đọng trên cỏ,
Trời cao điểm mấy sao thưa.
Dưới núi dần dần phân lộ,
Buồn nghe tiếng suối bên chùa.
Tiện đường ngang qua vài xứ,
Khắp nơi đóng cửa ngủ say.