Quá Chu Văn Vương Dữu Lý bi 過周文王羑里碑 • Qua bia Dữu Lý của Chu Văn Vương

Nguyên chú: “Ngô Lễ Khê viết: Phi thánh nhân mông nan chi xứ, Dữu Lý tất vô danh; phi thánh nhân mông nan chi thì, Hy hoạch tất vô tượng. Địa lưu danh tích, thiên dụ huyền cơ; thiên địa bất xuất thử Chu Dịch nhất bộ, nhi thánh nhân công dụng diệc mạc thử vy đại. Cố thi ý chuyên chủ ư Dịch, khả vị thám đắc cốt tử.” 吳澧溪曰：非聖人蒙難之處，羑里必無名；非聖人蒙難之時，羲畫必無象。地留名跡，天誘玄機；天地不出此《周易》一部，而聖人功用亦莫此爲大。故詩意專主於易，可謂探得骨子。 (Ngô Lễ Khê bàn: Nếu chẳng phải là nơi bậc thánh nhân mắc nạn thì Dữu Lý cũng chẳng nổi tiếng gì, nếu chẳng phải là khi bậc thánh nhân mắc nạn mà vạch quẻ Phục Hy thì quẻ ấy cũng không có hình tượng. Đất lưu danh tích, trời chứa huyền cơ, khắp trời đất không ra khỏi một bộ kinh Chu Dịch thì công dụng của bậc thánh nhân cũng chẳng to lớn như thế. Vậy nên ý thơ chuyên ở Dịch, đáng gọi là sờ đến tận xương tuỵ.)

Chu Văn Vương tên Cơ Xương, cũng gọi là Tây Bá Xương. Khi làm chư hầu (Tây Bá hầu) nhà Ân, ông bị vua Trụ giam ở Dữu Lý 3 năm. Trong thời gian này ông đã tiếp tục biên soạn Kinh dịch. Thời kỳ ông thống trị tộc Chu, thế nước cường thịnh, trước đánh diệt các nước Lê, Hàn, Sùng... xây dựng căn cứ địa ở đất Phong (nay là Tây An, Thiểm Tây) ở ngôi 50 năm, trước sau chưa xưng vương. Sau khi mất con ông là Chu Vũ Vương diệt xong nhà Ân, truy tôn ông làm Văn Vương.

[Thông tin 2 nguồn tham khảo đã được ẩn]