Sứ hành tự thuật 使行自述 • Tự thuật hành trình đi sứ

Nguyên chú: “Sứ đáo Hồ Nam tỉnh chí kiến tuần phủ Cao Kỷ, toạ đàm chi dư, Cao chấp dư thủ chưởng, tương thị hoa văn, nhân vấn sứ bộ hệ Nông Nại nhân. Kỳ Nông Nại chi danh, cổ vô văn kiến, kim quan sứ bộ ngữ mặc cử động, y quan nhân vật, hữu Trung Quốc chi phong, dữ tòng tiền An Nam lai sứ đại hữu thiên uyên chi phán đắc vô, Nông Nại biệt thị nhất cổ hà quốc, kỳ văn học phong tục phong vực thổ sản nhược hà? Dư nhất nhất thanh đáp, đãi trà nhi thoái. Cái Gia Định thành tục danh Đồng Nai, Quảng Đông thổ âm hô vi Nông Nại. Trí Quảng Đông đốc phủ khổn thần tuân tri duyên do, biệt hành triệp tấu dĩ ngã quốc vi Nông Nại nhân, phi tích niên An Nam Giao Chỉ nhân nhất bàn, cố sứ bộ sở chí, kinh tỉnh phủ huyện tịnh dĩ thử hạch tra quan lại sĩ dân diệc dĩ thử hậu gia khán đãi, nhi Nông Nại chi danh dĩ thư ư sử quán hĩ.” 使到湖南省贄見巡撫高紀，坐談之餘，高執余手掌，相視花紋，因問使部係農耐人，其農耐之名，古無聞見，今觀使部語默舉動，衣冠人物，有中國之風，與從前安南來使大有天淵之判得無，農耐別是一古何國，其文學風俗封域土産若何？余一一清答，待茶而退。蓋嘉定城俗名仝狔，廣東土音呼爲農耐。致廣東督撫閫臣詢知緣由，別行摺奏以我國爲農耐人，非昔年安南交趾人一般，故使部所至，京省府縣並以此核查官吏士民亦以此厚加看待，而農耐之名已書於史館矣。 (Sứ đoàn đến tỉnh Hồ Nam, gặp mặt quan Tuần phủ Cao Kỷ, sau khi nói chuyện xong, Cao cầm lòng tay tôi, xem tướng chỉ tay, nhân hỏi sứ bộ là người Nông Nại. Cái tên Nông Nại ấy, xưa nay chưa từng nghe thấy, nay xem cách đi đứng nói năng của đoàn sứ bộ, thật là những người có văn hoá, giống với phong tục của Trung Quốc, so với sứ giả trước đây từ An Nam đến thật khác xa, ngỡ rằng Nông Nại là một nước xưa nào khác, văn học, phong tục, cương vực, thổ sản thế nào? Tôi bèn nói rành rọt hết, được đãi trà rồi lui. Thành Gia Định, thường gọi là Đồng Nai, thổ âm Quảng Đông gọi là Nông Nại. Đến khi quan Khổn thần là Tuần phủ Quảng Đông hỏi thăm biết được duyên cớ, khi lên đường, ông viết tấu là đoàn sứ nước ta là người Nông Nại, không phải là người Giao Chỉ An Nam như trước đây, cho nên những nơi sứ bộ đến, từ kinh, tỉnh, phủ, huyện đến sĩ dân, quan lại kiểm tra đều vì điều ấy mà tiếp đãi rất chu đáo, mà cái tên Nông Nại cũng được ghi vào sử quán vậy.)

Nguyên chú: “Dư khâm mệnh thì phụng thượng dụ lưu tu dĩ trọng quốc thể” 余欽命時奉上諭留鬚以重國體 (Khi tôi nhận mệnh đi sứ, phụng chỉ dụ của hoàng thượng để râu để gìn quốc thể).

Nguyên chú: “Sử đáo Quảng Tây, thông sự Trần Quý bệnh tử, dư sơ dĩ Quảng Đông ngữ ứng thù, hậu tiệm thục Bắc âm quan thoại, phàm đương quan vấn đáp, dư tự ứng chi, nhất lộ như thử” 使到廣西通事陳貴病死，余初以廣東語應酬，後漸熟北音官話，凡當官問答，余自應之，一路如此 (Sứ đoàn đến tỉnh Quảng Tây, người giữ việc thông dịch là Trần Quý bị bệnh chết, tôi lúc đầu dùng tiếng Quảng Đông để đối đáp, sau dần dà quen cả tiếng quan thoại Bắc Kinh, phàm khi làm việc đối đáp, tôi đều tự ứng đáp, suốt chặng đường đều như thế cả).