Lô tư 鸕鷀 • Chim cốc

Nguyên chú: “Ngô Lễ Khê viết: Thế cố vị hữu tài nhi bất vi nhân dụng giả. Lô tư phi cầm dã, nhi chế ư nhân; chung nhật phù trầm thuỷ trung vị chủ nhân bộ ngư, tuy thiên trượng chi uyên, bách trượng chi đàm, nhi ngư vô sở đào. Kỳ thâu lao đa nhi đắc thực vô kỷ, chủ nhân giả khởi năng chế bỉ chi mệnh tai? Trực dĩ quân kỳ lao dật nhi bất tận kỳ lực, điều kỳ cơ bão nhi bất chuyên kỳ lợi; cố vô phiền lung nhi bỉ tự bất phi, vô trình lặc nhi bỉ tự bất giải. Bất nhiên, dĩ thiện trác chi khẩu chuỷ khởi nan sung, dị bão chi trường dĩ năng phi chi vũ mao khởi cam vy cùng chủ chi dụng? Tài vô đại tiểu giai khả sử; vật vô thiện ác giai khả chế. Đắc kỳ thuật giả long nhiễu hổ tuần; thất kỳ thuật giả thê ly tử bạn.” 吳澧溪曰：世固未有才而不爲人用者。鸕鷀飛禽也，而制於人；終日浮沈水中，爲主人捕漁，雖千丈之淵、百丈之潭，而魚無所逃。其受勞多，而得食無幾，主人者豈能制彼之命哉？直以均其勞逸而不盡其力，調其饑飽而不專其利；故無樊籠而彼自不飛，無程勒而彼自不懈。不然，以善啄之口嘴豈難充、易飽之膓？以能飛之羽毛豈甘爲窮主之用？才無大小皆可使；物無善惡皆可制。得其術者龍擾虎馴；失其術者妻離子叛。 (Ngô Lễ Khê bàn: Ở đời chưa có chuyện kẻ có tài mà không được người ta dùng đến. Cồng cộc là loài chim biết bay, mà bị người ta quản chế, suốt ngày lặn ngụp trong dòng nước để bắt cá cho chủ, dẫu vực sâu ngàn trượng, đầm sâu trăm trượng thế mà loài cá cũng không biết trốn vào đâu. Chim cốc làm lụng khổ nhọc mà được ăn thì có mấy, người chủ vì sao có thể nắm được đời sống của nó? Ấy bởi, làm cân bằng sự khó nhọc và nhàn nhã của nó mà không làm kiệt sức của nó, điều hoà cái no cái đói của nó nên nó không ham lợi riêng, vì vậy chẳng cần lồng cũi mà nó cũng chẳng bay đi, không cần sắp xếp hối thúc mà nó cũng không lười biếng. Nếu không vì cái mỏ của nó giỏi việc bắt cá thì khó mà làm no cái bụng mình và nó là loài chim biết bay há cam chịu bị người chủ sai khiến. Tài không phân biệt lớn nhỏ đều có thể dùng, vật không phân biệt lành dữ đều có thể quản thúc. Người được cái thuật ấy thì rồng cọp cũng theo, mà mất cái thuật ấy thì vợ con cũng xa lìa.)

Nguyên chú: “Nguyễn Tố Như viết: Thế trân anh vũ dĩ kỳ năng ngôn, nhĩ lô tư sự nhân dĩ thân chung nhật cù lao bất di dư lực bất ngôn bất ngữ thuỳ tắc tri chi. Nhất ngữ trung linh nhân vô hạn cảm thán.” 阮素如曰：世珍鸚鵡以其能言耳鸕鷀事人以身終日劬勞不遺餘力不言不語誰則知之。一語中令人無限感嘆。 (Nguyễn Tố Như bàn: Đời chuộng chim vẹt vì nó biết nói, chim cốc biết đem thân phụng sự chủ mình thì suốt ngày cực nhọc không còn hơi sức, không nói không rằng thì ai mà biết. Chỉ một lời thơ mà khiến người ta cảm thán vô cùng.)

Lô tư là chim cốc, còn gọi là con cồng cộc, ô quỵ, thuỵ lão nha, chàng cốc. Loài chim này quen thuỵ tính, lại biết lặn bắt cá ăn. Khi bị đuổi bắt, nó có thể lặn xuống nước hàng mươi để trốn tránh. Vì cồng cộc có lông đen tuyền nên gọi là quạ nước, quạ đen.

[Thông tin 1 nguồn tham khảo đã được ẩn]