Kể từ Mậu Ngũ năm nay Vè năm đói

Kể từ Mậu Ngũ năm nay,
Trời sao lại khiến nắng hoài khô khan.
Nhân dân thiên hạ thở than,
Cùng nhau xúm xít, chẳng an năm nầy.
Trời sao khiến nắng làm vầy,
Tháng sáu, tháng bảy mạ nầy chưa gieo.
Khiến cho dân sự mang nghèo,
Ruộng sâu cấy đặng, ruộng đèo khô rang.
Từ năm Mậu Ngũ chẳng an,
Kỷ Mùi xáng đến biết toan lẽ nào.
Ngày đêm luống những ra vào,
Kể từ rau cháo hôm nào đến nay.
Năm nay đồ khổ lắm thay,
Kẻ thì đi bắc, người thì đi nam.
Kiếm công, kiếm chuyện mà làm,
Kẻ đi Bến Mới, Rạch Tràm, Trà Cao.
Người đi Rạch Giá, Cà Mau,
Người thì Bến Ván, Suối Cau, Trảng Bàng.
Kẻ đi làm củi Bà Tan,
Người thì đào sỏi ở làng Trâm Thiêu.
Cao su không biết bao nhiêu,
Bến Rộng, Cầu Khởi cũng nhiều người đi.
Rủ cày đất mẫu một khi,
Bị trời nắng hạn, Tây thì không cho.
Thiệt là cũng hết sức lo,
Biết lo sao đặng được no thuở này.
Người thì đi giữ trâu Tây,
Kẻ thời đi Thủ, Dầu Giây, Biên Hoà.
Kể ra cho hết trẻ già,
Sài Gòn, Chợ Lớn đi đà thiếu chi.
Rủ vô nhà máy một khi,
Đặng thì làm mướn, nuôi thì sáng trưa.
Trời còn nắng hạn chưa mưa,
Củ rừng đào hết không chừa già non.
Ngoài sông củ mớp không còn,
Chồng nào vợ nấy cà ròn quảy đi.
Trời ơi nắng hạn làm chi,
Một lo thuế vụ, hai thì lo ăn.
Ba lo một nỗi khó khăn,
Bốn lo trẻ nhỏ đòi ăn tối ngày.
Năm lo bỏ ruộng chẳng rày,
Sáu lo năm tới ăn mày chẳng chơi.
Bảy lo một việc ở đời,
Tám lo tứ phía dân trời lăng xăng.
Chín lo mất nỗi mần ăn,
Mười lo trồng tỉa khó khăn hơn là.
Nhân dân thiên hạ xót xa,
Nhờ ơn hương chức lịnh mà cho dân.
Mấy làng, mấy tổng xa gần,
Mần tờ xin kể mười phần đến quan.
Năm nầy đồ khổ gian nan,
Nhân dân đói khát thuế làng đòi thâu.
Đói mà bán hết bò trâu,
Ông trời mưa xuống lấy đâu mà cày.
Quan trên rõ việc bằng nay,
Lại đòi làng tổng định ngày mầu xâu.
Nói rồi cách chẳng bao lâu,
Các quan liền xuống rao xâu như là.
Biểu trùm rao hết gần xa,
Kẻ ky, người cuốc tới mà lãnh ban.
Kể từ đường Mới băng ngang,
Đường về Phước Chỉ, đường sang Định Điền.
Tới tuần quan xuống phát tiền,
Rủ nhau vô lãnh, mới liền mua ăn.
Lãnh rồi tính chuyện lăng xăng,
Kẻ tính mua gạo, người thời mua khoai.
Vốn một thì muốn lời hai,
Kẻ buôn bán gạo, người xài bò trâu.
Kỷ Mùi trời hại đã lâu,
Năm Thân mới bước qua đầu tháng giêng.
Làm sao cho kịp có tiền,
Lúa kia một giạ, bạc tiền đồng tư.
Mần hoài chẳng thấy tiền dư,
Lớp thời ăn mặc, thuế tư phận mình.
Trời ơi thiên hạ bất bình,
Tùng tam tụ tứ, rập rình sáng đêm.
Trong làng lại ở không im,
Đánh người lấy của lại thêm hại người.
Năm Thân qua tiết tháng mười,
Bốn cắc một giạ vui cười ngã ngang.
Bây giờ hết lúc cơ hàn,
Nhân dân no đủ, trong làng bình yên.
Thơ này tôi mới đặt riêng,
Trần Min là hiệu tỏ liền nay thơ.