Nhất giang lưỡng quốc - Tứ nguyệt tam vương 一江兩國－四月三王 • Một sông hai nước - Bốn tháng ba vua

Câu đối này tương truyền của Ông Ích Khiêm làm, nói về hoàn cảnh nước ta lúc bấy giờ. Sau khi vua Tự Đức qua đời ngày 19-7-1883, Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường lộng quyền. Ông Ích Khiêm là một trong số ít người dám lên tiếng phê phán nên bị hai đại thần đó bắt giam. Ông làm hai câu này khi ở trong ngục.

Lúc đó, kinh thành Huế của triều đình Đại Nam nằm bên bờ trái sông Hương, còn toà Khâm sứ của Pháp đóng ở bờ phải, một con sông ngăn đôi hai cơ quan cao nhất của hai nước Pháp - Việt. Sau khi vua Tự Đức chết, con nuôi là Ưng Chân lên ngôi, tức vua Dục Đức, nhưng chỉ ba ngày sau, Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn phế Dục Đức giam vào ngục, đưa Hồng Dật (em vua Tự Đức) lên ngôi, tức vua Hiệp Hoà. Bốn tháng sau, ngày 29-11-1883, Thuyết và Tường lại lật đổ vua này, bắt phải uống thuốc độc tự tử để lập Ưng Đăng làm vua Kiến Phúc ngày 2-12. Như vậy, từ 19-7 đến 2-12, tức hơn bốn tháng, nhà Nguyễn đã 3 lần lập vua.

Hai chữ cuối của đôi câu đối còn là tên của Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường, hai đại thần nắm triều chính thời gian đó.

[Thông tin 1 nguồn tham khảo đã được ẩn]