Dịch thơ: ĐẦU KIẾM. Lam Sơn từ trước ẩn thần rồng. Mọi việc trên đời nắm hiểu thông. Trách nhiệm trao người trời báo thánh. Thịnh thời gặp lúc hổ sinh phong. Ngàn năn rửa hận xong thù nước. Vạn thuở lưu vàng mãi chiến công. Chấn chỉnh non sông yên từ đấy. Thế gian có được mấy anh hùng ? Đào Nghi dịch , 23/4/2022

THƠ ĐỀ KIẾM ỨC TRAI - NGUYỄN TRÃI Xưa Rồng thiêng còn ẩn Lam Sơn Việc Trời đã biết trong lòng bàn tay Gánh trao người Trời báo ngay * Ngày đời gặp hổ là ngày gió ** lên Rửa sạch nhục nghìn năm thù nước Giữ công muôn thuở trong rương vàng *** Việc Trời Đất chỉnh trang xong Trên đời dễ có anh hùng sánh tên ? 2018 PS : * Chỉ việc Lê lợi được trao kiếm thần có khắc chữ " Thuận Thiên " và " Lợi " ** Lấy ý của quẻ CÀN trong Kinh DỊCH " Vân tùng Long phong tùng hổ " ( Mây theo rồng ,gió theo hổ ) *** Các triều đại bên TQ có tục lệ : Công tích của công thần được ghi lại để trong rương vàng giữ ở Thái miếu

Rồng thiêng ngọa náu Lam Sơn. Trong tay nắm rõ thiệt hơn việc đời. Thánh nhân gánh việc của trời. Gặp thời gặp thế, hổ thời thêm vây. Âu vàng vạn thủa lưu đây. Nghìn năm quốc sỉ bấy chầy rửa trôi. Càn khôn chỉnh đốn mấy hồi. Thế gian có mấy bề tôi anh hùng ?!.

Đề kiếm Lam Sơn xưa vốn ngụ rồng thần, Thế sự huyền hay tay giữa lòng. Việc lớn phải trao trời báo thánh, Khi đời thịnh đến gió hùm sinh. Quốc thù rửa sạch ngàn năm nhục, Tráp bạc lưu sau muôn thuở công. Chỉnh đốn đất trời từ ấy sáng, Thế gian có được mấy anh hùng?

Rồng nằm thuở trước ở non Lam Việc thế trong tay diệu trí kham Bậc thánh vai trời trao nặng nhọc Oai hùm cánh gió lướt mênh mang Sơn Hà hận quét ngàn năm sạch Tổ quốc công ghi một tráp vàng** Đất trời nay đã yên bình cả Anh hào mấy kẻ được so ngang Nguyễn Quê

題劍 ĐỀ KIẾM 藍山自昔臥神龍， Lam Sơn tự tích ngọa thần long, 世事懸知在掌中。 Thế sự huyền tri tại chưởng trung. 大任有歸天啓聖， Đại nhậm hữu quy thiên khải thánh, 昌期一遇虎生風。 Xương kỳ nhất ngộ hổ sanh phong. 國讎洗盡千年恥， Quốc thù tẩy tận thiên niên sỉ, 金匱終藏萬世功。 Kim quỹ chung tàng vạn thế công. 整頓乾坤從此了， Chỉnh đốn càn khôn tòng thử liễu, 世間那更數雄英。 Thế gian na cánh sổ anh hùng. * Chú Thích : - KIẾM ở đây là Thuận Thiên kiếm 順天劍 hay kiếm thần Thuận Thiên là thanh kiếm huyền thoại của vua Lê Lợi, người đã đem lại độc lập cho Việt Nam từ ách cai trị của nhà Minh phương Bắc. - LAM SƠN 藍山 : Tên núi ở huyện Thọ Xuân (Thanh Hóa ngày nay), năm 1418 (Mậu Tuất), Bình Định Vương Lê Lợi đã khởi nghĩa tại đây. - NGỌA THẦN LONG 臥神龍 : "Ngoạ long" là con rồng nằm, thường dùng để chỉ Gia Cát Khổng Minh thời Tam Quốc (Trung Hoa) lúc còn ở ẩn tại Ngoạ Long Cương (huyện Nam Dương, tỉnh Hà Nam). Trong bài này, Nguyễn Trãi dùng "Ngoạ Thần Long" để chỉ Lê Lợi khi còn ở núi rừng Lam Sơn. - THIÊN KHẢI THÁNH 天啓聖 : Trời bảo cho thánh nhân (tức Lê Lợi) biết. Chỉ việc Lê Lợi được trời cho kiếm thần trên có chữ "Thuận Thiên". Năm 1428 (Mậu Thân), Lê Lợi lên ngôi vua, lấy hiệu là Thuận Thiên. - HỔ SANH PHONG 虎生風 : Cọp sinh ra gió. Lấy ý ở quẻ Càn 乾 trong kinh Dịch 易: "Vân tòng long, phong tòng hổ" 雲從龍，風從虎 (Mây theo rồng, gió theo cọp). - KIM QŨY 金匱 : Do chữ "Kim quỹ thạch thất" 金匱石室 là rương làm bằng vàng, nhà xây bằng đá để cất giữ sử sách. Vua Cao Tổ nhà Hán dùng tráp bằng vàng cất giữ những biểu dương ghi chép công lao của các công thần. - CÀN KHÔN 乾坤 : chỉ Âm dương Trời đất, mượn để chỉ cuộc đời nầy. * Nghĩa Bài Thơ : Đề Lưỡi Kiếm Thần của Lê Lợi Đất Lam Sơn từ xưa vốn là nơi đã nằm sẵn một con rồng thần. Chuyện đời đã biết rõ rành rành như trong lòng bàn tay. Khi trách nhiệm lớn đã có người gởi gắm thì trời cũng báo cho bậc thánh nhân biết trước, và khi thời cơ tốt đã đến thì như chúa sơn lâm được sự hỗ trợ của gió vậy. Quốc thù cũng đã được rửa sạch cái nhục của cả ngàn năm, và rương vàng cũng cất giữ lại công lao muôn đời của các bậc công thần. Từ nay đã kết thúc việc chỉnh đốn lại càn khôn trời đất của ta, thử nghĩ trên đời nầy có được mấy người anh hùng như thế chứ ?! Ý là Đề Gươm, nhưng thật ra là để ca ngợi sự kiên nhẫn và chiến tích vẻ vang của Bình Định Vương Lê Lợi. Được kiếm Thuận Thiên là thuận theo ý trời, như hùm gặp gió, như hổ thêm vây rửa sạch cái nhục ngàn năm mà ổn định lại trật tự xã hội của dân Nam, thành tích nầy không phải anh hùng nào cũng làm được ! Nhà thơ Nguyễn Văn Cổn thời Tiền Chiến trong bài thơ Nước Tôi cũng đã lấp lửng mà ca ngợi bằng hai câu thơ : Rùa thiêng nổi trước thuyền rồng, Trên Hồ Hoàn Kiếm anh hùng là ai ? * Diễn Nôm : ĐỀ KIẾM Lam Sơn xưa vốn đất tiềm long, Thế sự trong tay đã tỏ lòng. Đại cuộc chuyển xoay trời ban thánh, Thuận Thiên kiếm báu hổ nương phong. Báo xong thù nước ngàn năm nhục, Ghi dấu hộp vàng muôn thuở công. Chỉnh đốn đất trời nay trọn vẹn, Anh hùng mấy kẻ được như ông ?! Lục bát : Lam Sơn xưa đất ẩn rồng, Chuyện đời đã rõ như lòng bàn tay. Thế trời tỏ rõ thánh hay, Thuận Thiên thần kiếm thêm vây cho hùm. Ngàn năm thù nước báo xong, Rương vàng nhà đá ghi công muôn đời. Đất trời chỉnh đốn xong rồi, Anh hùng dưới thế mấy người như ông ?! Đỗ Chiêu Đức