PHỎNG DỊCH HƯƠNG THỀM MÂY THĂNG LONG THÀNH HOÀI CỔ Tang thương mấy độ ngập dòng châu Mỗi bận quay lòng dạ cảm đau Từng trải Kim Ngưu ba đại cuộc Còn trơ Bạch hổ một cổ lầu Đỉnh Nùng mãi đọng hờn sông núi Sông Nhị hoài reo hận lệ sầu “Hàm tử Cầm Hồ” ai đoạt giáo Giang san mở hội rửa buồn âu . Hương Thềm Mây 31.3.2022

* Bài thơ THĂNG LONG THÀNH HOÀI CỔ : 昇龍城懷古 THĂNG LONG THÀNH HOÀI CỔ 幾度桑滄幾度驚， Kỷ độ tang thương kỷ độ kinh, 一番回首一番情。 Nhất phiên hồi thủ nhất phiên tình. 牛湖已變三朝局， Ngưu hồ dĩ biến tam triều cục, 虎洞空餘百戰城。 Hổ động không dư bách chiến thành. 儂嶺浮雲今古色， Nùng lĩnh phù vân kim cổ sắc, 珥河流水泣歌聲。 Nhị hà lưu thủy khấp ca thanh. 擒胡奪槊人何在？ Cầm Hồ đoạt sáo nhân hà tại? 誰為江山洗不平？ Thùy vị giang sơn tẩy bất bình? 成泰皇帝 Thành Thái Hoàng Đế 阮福寶嶙 Nguyễn Phúc Bửu Lân * Chú thích : - Ngưu Hồ Hổ Động 牛湖虎洞 : tức KIM NGƯU HỒ 金牛湖 là Hồ Trâu Vàng và BẠCH HỔ ĐỘNG 白虎洞 là Hang Cọp Trắng. Hai truyền thuyết về tiền thân của Hồ Tây. Trong Tụng Tây Hồ Phú 頌西湖賦 (bài phú ca tụng Tây Hồ) của Chương lĩnh hầu Nguyễn Hữu Lượng đọc trong lễ tế trời đất của vua Quang Toản năm 1801, có nhắc lại gốc tích Hồ Tây theo các truyền thuyết kể trên: Lạ thay cảnh Tây hồ! Lạ thay cảnh Tây hồ! Trộm nhớ thuở đất chia chín cõi, Nghe rằng đây đá mọc một gò. Trước Bạch Hổ vào ở đó làm hang, Long vương trổ nên vùng đại trạch. Sau Kim Ngưu lại vào đây hóa vực, Cao vương đào chặn mạch hoàng đô... - Nùng Lĩnh Nhị Hà 儂嶺珥河 : là Núi Nùng, Danh sơn chính khí của đất Thăng Long, và Sông Nhị tức Sông Hồng hiện nay. Đây là hai biểu tượng NÚI SÔNG của đất Thăng Long xưa. - Cầm Hồ Đoạt Sáo 擒胡奪槊 : Bắt giặc Hồ (HỒ 胡 : là Rợ Hồ, giặc từ miền bắc tràn xuống quấy nhiễu Trung Hoa. Ta mượn từ Hồ nầy để gọi chung các triều đại phương bắc tràn xuống xâm lược nước ta). Đoạt Sáo là cướp cây giáo của giặc. Câu thơ nầy lấy ý ở bài thơ "Tùng Giá Hoàn Kinh 從駕還京" của Trần Quang Khải với hai câu đầu là : 奪槊章陽渡， Đoạt sáo Chương Dương Độ, 擒胡咸子關。 Cầm Hồ Hàm Tử Quan. * Nghĩa bài thơ : Thăng Long Thành Hoài Cổ Mấy lần tang thương biến đổi là mấy lần phải chịu cảnh kinh hoàng, nên mỗi lần quay đầu nhìn lại là mỗi lần lại xúc động tâm tình. Hồ Kim Ngưu đã trải qua thời cuộc của ba triều đại (Lý Trần Lê); Động Bạch Hổ cũng chỉ còn lại một cổ thành đã trải qua hàng trăm trận chiến. Trên đĩnh núi Nùng của đất Thăng Long mây còn vương màu chính khí của xưa nay; Tiếng nước chảy của sông Nhị Hà như tiếng ca tiếng khóc râm rang. Nào những ai "Cầm Hồ Hàm Tử, Đoạt sáo Chương Dương" nay ở nơi đâu ? Ai sẽ vì giang san nầy mà tẩy rửa đi sự bất bình ẩn ức ?! Hai câu cuối như là lời hiệu triệu gián tiếp, vừa nhắc lại lịch sử hào hùng của dân tộc vừa thức tỉnh và kêu gọi những ai còn nặng lòng vì nước hãy đứng lên để rửa sạch những nỗi bất bình của dân tộc phải cam chịu bấy lâu nay. * Diễn Nôm : THĂNG LONG THÀNH HOÀI CỔ Mấy lượt tang thương mấy hiễm kinh, Mấy phen nhìn lại biết bao tình. Kim Ngưu từng trải ba triều đại, Bạch Hổ còn trơ một mảnh thành. Nùng lĩnh mây lành kim cổ tựa, Nhị Hà sông réo khóc ca thanh. Cầm Hồ đoạt sáo người đâu tá ? Ai giúp giang san rửa bất bình ?! Lục bát : Tang thương kinh hiễm bao lần, Quay đầu nhìn lại bội phần xót xa. Trâu vàng ba lượt triều ca, Bạch hổ trăm trận trải qua một thành. Cổ kim mây phủ đĩnh Nùng, Nhị Hà ca khóc theo dòng nước trôi. Cầm Hồ đoạt sáo qua rồi, Bất bình non nước ai người rửa cho ?! 杜紹德 Đỗ Chiêu Đức

Vua Thành Thái, nhân ngày vua ra Hà Nội khánh thành cầu Paul Doumer (Long Biên) có sáng tác bài thơ "Không đề" : Võ võ văn văn trước cẩm bào Trẩm vi thiên tử độc gian lao Tam bôi hồng tửu quân lê huyết Nhất trản thanh trà bách tính cao Dân lụy lạc hà dư lụy lạc Ca thanh cao dã khất thanh cao Hưu đàm thử hội can qua tịnh Họa phúc tương lai phó nhĩ tào. Thi sĩ Lương Trọng Minh dịch: Võ võ văn văn khoác cẩm bào Mình ta thiên tử độc gian lao Rượu hồng ba chén dân trào máu Một ấm trà xanh nước nấu cao Than khóc trăm dân ta khóc mãi Vang xa tiếng hát hát càng cao Chiến tranh mấy độ giờ yên ắng Hạnh phúc sau này biết trọn trao Nguồn: Thi ca Miền Trung Việt Nam Lương Trọng Minh sưu tầm & Biên Soạn Nhà Xuất Bản Giao Thông Vận Tải - 2004