Tương rằng: mần đạo mẹ cha Vè dạy con gái

Tương rằng: mần đạo mẹ cha,
Con trai con gái cũng đà một thương.
Trai thời cha dạy văn chương,
Gái thời mẹ dạy mọi đường nết na.
Nhỏ còn lên năm, lên ba.
Ham chơi, hỏng biết những là sự chi.
Đến nay con đã nên người,
Khá tua nghe thốt, nghe lời mẹ răn.
Dạy từ chơn tóc kẽ răng,
Xin con học lấy cho bằng chị em.
Dịu dàng đằm thắm người khen.
Làm gái làm mụ, đừng thèm chuốt trau.
Chửi chó, mắng mèo hanh hao,
Con đừng thói ấy mẹ rầu lắm thay.
Có gì trình dạ thưa ngay,
Mẹ mình đừng có xưng ai mẹ người.
Con đừng chưa nói thời cười,
Những gái đường ấy mỗi người mỗi chê.
Lời nói lau láu, lua lua,
Hàng tôm, hàng cá là đồ chẳng nên.
Ví dầu hát xướng một bên,
Dửng dưng không biết mới bền chí con.
Về rồi mới giặm mặt son,
Nhảy quanh trong rạp, bôn chôn nỗi gì?
Đánh quần, đánh áo ra đi,
Đứa chen cột rạp, đứa kề lưng trai.
Gái hư mẹ đã thấy hoài,
Con đừng bắt chước những loài thứ nhi.
Ở cho xóm vị, làng vì,
Chú bác yêu dấu, cậu dì trọng con.
Vả chăng càng dũa càng trơn,
Giữ theo lời dạy khỏi đòn, khỏi roi.
Sao con hổng nhớ mà coi,
Mấy đứa theo đòi nó lại hơn ai.
Dẫu nhà có anh em trai,
Thì con cũng phải coi ngoài coi trong.
Ở cho cha mẹ vừa lòng,
Mai sau già yếu dễ phòng cậy nương.
Ở cho biết kính biết nhường,
Thung dung mới biết dịu dàng nết na.
Áo rách con mặc trong nhà,
Rách đà rách sạch, cũ đà cũ thơm.
Áo mới mặc ra cùng người,
Trong nhà nô tỉ, ra ngoài công khanh.
Bởi vậy mới gọi gái lành,
Khuyên con đừng có nói hành chuyện ai.
Dầu nhà tôi gái, tớ trai,
Khá tua nghiêm nhặt, lựa bề ham vui.
Hay chơi nên nó dễ ngươi,
Nó chen vào được bày lời xấu xa.
Trước thời xấu mẹ, xấu cha,
Sau thời hổ thẹn tới bà tới con.
Càng bữa lòng mẹ héo hon,
Xin con ghi nhớ lòng son cho bền.
Bởi vậy mới gọi gái nên,
Giữ theo lời dạy quới hơn bằng vàng.
Ngồi lê đôi mách chớ màng,
Hễ mình phận gái phải toan việc nhà.
Ở thời thờ mẹ kính cha,
Ngủ thời cho biết tiếng gà, tiếng chim.
Các bàn phụng tự tổ tiên,
Xin con tinh tất cho liền đèn nhang.
Mùng gấm cha mẹ sửa sang,
Để bằng rít rắn nó toan lộn vào.
Xét soi đừng sót chỗ nào,
Rồi con chớ khá lén vào nghỉ ngơi.
Ngủ thời quần áo chớ rời,
Giữ theo cẩn thận để lời thị phi.
Động dạng phải chớ việc chi,
Đừng mê giấc ngủ phòng khi gian tà.
Dạy con cho đủ việc nhà,
Dạy con đi chợ cùng là mua ăn.
Đi chợ thì đi xung xăn,
Mắc rẻ theo giá cho bằng người ta.
Chuyện chi vừa miệng mẹ cha,
Vật gì tôi tớ phân ra hai đàng.
Mua cá thì phải xem mang,
Bầu bí xem cuống kẻo toan việc lầm.
Cau già chúng mắc rần rần,
Nó thời chai mặt phải châm kim vào.
Mua bầu thì phải bớt rau,
Tôm tươi nấu với bí đao mới mầu.
Để rổ xem trước nhắm sau,
Chợ nhiều ăn cắp nó mau quá chừng.
Chỗ nào cấu xé thì đừng,
Con đi chỗ khác lánh chừng cho xa.
Ngoài đường nhìn đứa gian tà,
E khi vắng vẻ nó mà kể ai.
Giả đò xuống vế, kề vai,
Làm thinh thì dại, tay hai thì rầy.
Mua mau cho kịp mựa chày,
Để trưa buổi chợ ắt rầy mẹ cha.
Đi chợ đến khi về nhà,
Hễ em cùng cháu chạy ra nó mừng.
Bánh trao ngoài ngõ thì đừng,
Hễ nó quen chừng hư nết nó đi.
Mặn lạt nấu nướng mùi chi,
Nồi trách có thứ, nước thì phải đong.
Một lần mặn lạt ghi lòng,
Sau dầu hổng nếm cũng vừa cũng ngon.
Dọn ra bát, đũa, mâm son,
Dầu lau không sạch, nó cũng còn mùi tanh.
Ăn rồi trách cá, trách canh,
Chó treo mèo đậy để dành bữa sau.
Chén đũa phải rửa phải lau,
Rá muỗng vật mọn phải lau phải chùi.
Bữa ăn dọn dẹp đã rồi,
Ghè tương, hũ mắm phải ngồi xét soi.
Hũ mắm cạn nước có giòi,
Ghè tương hổng đậy thì ruồi sa vô.
Phải coi phải gắng công phu,
Bởi hay tiện tặn, ít lo cơ hàn.
Chị em đồng lứa đồng trang,
Việc khó cần hỏi, ai mà giấu chi.
Có cha có mẹ bù trì,
Không cha, không mẹ lấy gì con ăn.
Dạy con từng nấc, từng ngăn,
Mũi kim mẹ lại lần lần dạy con.
Cắt áo có cách có hò,
Đến khi đơm nút phải so cho đồng.