Phá phủ 1 破斧1 • Cái búa hư 1

Thiên Phá phủ về quân sĩ tuy khổ nhọc nhưng vẫn mến chủ tướng.

Chú giải của Chu Hy:
Phạm thị nói: Ông Tượng (em cùng cha khác mẹ của ông Thuấn) hàng ngày chỉ tìm cách giết ông Thuấn. Ông Thuấn làm Thiên tử thì lấy đất đai và chức tước phong cho ông Tượng.

Còn Quản thúc Tiên và Thái Thúc Độ (em của Chu Công) mở đường cho Vũ Khang con của vua Trụ nhà Thương làm phảm, Chu Công làm tướng quốc thì giết Quản thúc Tiên và Thái Thúc Độ.

Cách cư xử của vua Thuấn và Chu Công tuy là không đồng nhau, mà đạo lý thì chỉ có một mà thôi. Vì rằng tai hoạ của ông Tượng gây ra chỉ hại đến một mình ông Thuấn mà thôi, cho nên vua Thuấn phong cho ông Tượng.

Còn Quản và Thái phao lời phỉ báng sẽ nguy hại cho Chu Công mà còn ly gián cả nhà Chu nữa, có tội đối với cả nước, cho nên Chu Công phải giết Quản và Thái đi. Đấy là chẳng phải riêng Chu Công giết hai người ấy mà là cả nước phải giết hai người ấy, thì Chu Công há lại có thể vì tình mà riêng tư hay sao?

Chương này thuộc phú.

Những chiến sĩ tùng quân, vì ở thiên trước đã được Chu Công an ủi ân cần, mới nói như thế nầy để đáp lại ý của Chu Công. Nói rằng: việc đi chinh phạt phía đông đã khiến cây búa lỗ hình thuẫn của ta hư, cây búa lỗ hình vuông của ta mẻ, thật là khổ nhọc vậy. Nhưng mà Chu Công làm việc ấy, là để các nước trong bốn phương không một ai dám đi ra ngoài chính đạo, rồi sau mới thôi. Đó lòng Chu Công thương xót chúng ta há lại chẳng to tát hay sao? Như thế chúng ta đã khổ nhọc đến nỗi hư mẻ các búa mà theo chính nghĩa thì không thể nào từ nan được vậy.

Còn như Quản thúc Tiên và Thái thúc Độ đã phao lời phỉ báng Chu Công. Chu Công phải đem sáu cánh quân đông đảo đi sửa trị, khiến lòng Chu Công đã phải một lần hành động theo tình riêng, không theo nghĩa chung vì thiên hạ, thì dẫu được vỗ về ân cần và an ủi tha thiết đến mấy, quân sĩ tùng chinh ấy há lại không oán trách hay sao?

Nay xem bài thơ này, thì hẳn đã đủ thấy rõ lòng Chu Công rất công bằng ngay thẳng. Cả thiên hạ đều tin là Chu Công không có mảy may gì về riêng tây tự ái. Hoặc giả lại để thấy rằng trong thời ấy tuy là những quân sĩ mặc áo giáp dày, cầm binh khí nhọn lại đều có thể lấy bụng của Chu Công làm bụng của mình, mà không còn ai tính đến phương kế riêng của bản thân hay của gia đình mình. Bởi vì nhân dân lúc bấy giờ chẳng ai lại không phải là môn đồ của thánh nhân vậy.

Vậy học giả nên ngẫm nghĩ lẽ ấy cho nhuần thục sẽ nhận định được. Thì lòng chính đại của Chu Công và chân tình của trời đất sẽ nhận thấy được vậy.