Chữ rằng “Địa nghĩa thiên kinh”

Chữ rằng: “Địa nghĩa thiên kinh”,
Công cha đức mẹ xét trong mình suy ra.
Người khó nhọc sinh ta,
Ai ai cũng một lẽ,
Đói giàu cũng một lẽ.

Từ ngày đang son sẻ,
Ước thành thất, thành gia.
Mẹ ân ái cùng cha,
Ước sinh con cho sớm,
Ước sinh mình cho sớm.

Nhờ âm dương giao cảm,
Nhờ mẫu huyết nẩy sinh.
Thai trong dạ hình thành,
Cha vừa lo vừa sợ,
Mẹ vừa mừng vừa sợ.

Đặt thai con vào dạ,
Như mang vạ vào mình.
Từ khi huyết sinh thành,
Lo cho ta biết mấy,
Dưỡng thai mình biết mấy.

Thai mỗi ngày mỗi nậy,
Mẹ vàng võ xanh xao.
Gẫm như kẻ nhà giàu,
Có cơm ăn thuốc bổ,
Có sâm kỳ thuốc bổ.

Mẹ cha rày nghèo khổ,
Biết lấy gì dưỡng thân.
Kiêng ngủ rồi kiêng ăn,
Kiêng miếng ăn của độc,
Nhịn miếng ngon, kiêng của độc.

Kiêng gánh gồng nặng nhọc,
Kiêng vượt núi trèo non.
Giữ cho được vuông tròn,
Lúc ra đường lật đật,
Lúc đi về lật đật.

Bụng mang con vượt mặt,
Ngày dầm nắng dãi mưa.
Khi đi sớm về trưa,
Trải trăm điều khó nhọc,
Đủ trăm điều khó nhọc.

Từ nghén thai dưỡng dục,
Đủ chín tháng mười ngày.
Mẹ tính đốt ngón tay,
Đã đến kỳ sinh nở,
Đã đến ngày sinh nở.

Giừ xấu xa khổ sở,
Chịu thịt nát xương mòn.
Chịu đau đớn vì con,
Như thân ngồi trong ngục,
Chẳng khác thân trong ngục.

Mẹ nhìn cha mẹ khóc,
Cha nhìn mẹ, cha thương.
Chịu cay đắng trăm đường,
Không quản chi nhớp nhúa,
Chẳng quản chi nhớp nhúa.

Đến thì hoa, hoa nở,
Rõ con đó, mẹ đây.
Liền ẵm lấy trên tay,
Cha xem như vàng ngọc,
Mẹ xem như vàng ngọc.

Ngày giữ gìn chăm sóc,
Đêm thức thối nuôi con.
Bữa ăn nỏ biết ngon,
Giấc nằm không kịp ngủ.
Đêm nằm chẳng kịp ngủ.

Nghĩ trong nhà đói khổ,
Cơm ăn nỏ no lòng.
Chén thuốc bổ cũng không,
Ngồi ru con vò võ,
Ngồi bồng con vò võ.

Ấp iu cho con ngủ,
Trời giá rét căm căm.
Nơi ướt át mẹ nằm,
Nơi khô, xê con lại,
Nơi ấm, bồng con lại.

Trời nắng nồng bức bối,
Chân đưa võng cả ngày.
Không dám quơ động tay,
Sợ giật mình con dậy,
Động giật mình con dậy.

Đêm nằm con cọ quậy,
Mẹ lật đật dậy liền.
Dậy thổi lửa thắp đèn,
Cho con chơi, con bú,
Cho con ăn, con ngủ.

Mẹ cha chừ lam lũ,
Cha như đứa tiểu hầu,
Mẹ như đứa tiểu hầu,
Dầu khó nhọc biết bao,
Cùng giữ gìn chăm sóc.

Khi yếu hèn con khóc,
Cha tìm thuốc tìm thang.
Mẹ bồng con kinh hoàng,
Lạy thánh thần bảo hộ,
Lạy Phật trời bảo hộ.

Ơn trời bảo hộ,
Con mạnh khoẻ con chơi.
Lại kiêng đẹn kiêng hơi,
Đằng đẵng mấy tháng trời,
Lưa chi thân cha mẹ,
Lưa chi hình cha mẹ.

Qua khỏi kỳ sinh đẻ,
Bồng bế nỏ nỡ rời.
Trông cho con biết ngồi,
Trông biết bò, biết chơi,
Trông biết đi, biết chựng.

Con chàng vàng chưa vững.
Giơ tay dắt dần dần.
Tập cho con quen chân,
Khi lỡ làng con bổ,
Kẻo lỡ làng con bổ.

Khi khóc dai ngồi dỗ,
Khi ngứa ngáy ngồi thoa.
Trông ngày chọn tháng qua,
Dỗ từng ly từng thỉ,
Tập dần dần từng thỉ.

Ngọt bùi san sẻ,
Miếng ngon lại để dành.
Cha mẹ nhịn đã đành,
Để cho con no ấm,
Cốt con mình no ấm.

Con biết đi lẫm chẫm,
Đứa lên một lên đôi.
Con đói rách tả tơi,
Cha mẹ nghèo thậm tội.
Nhà cửa nghèo thậm tội.

Lòng thương con trăm mối,
Phải xuất thân làm thuê.
Được bát gạo đưa về,
Để nuôi con từng bữa,
Để nuôi mình từng bữa.

Mẹ bước chân khỏi cửa,
Con theo khóc rì rì.
Lại luẩn quẩn chưa đi,
Về bồng con đi gưởi,
Lo bồng con đi gưởi.

Không đi thì sợ đói,
Đi nghĩ lại thương con.
Khi vương lửa, vương than,
Khi ao su rãnh, dốc,
Sợ ao su, rãnh, dốc.

Khi đùm đùm, bọc bọc,
Được một miếng của ngon.
Cũng đeo về cho con,
Cha mới cam trọng tâm,
Mẹ mới đành trong dạ.

Khi cam sài ghẻ lở,
Khi mụt mạy, tanh hôi.
Mẹ bồng con, mẹ ngồi,
Chịu dầm dề máu mủ.

Khi đương ăn nửa bữa,
Con tiểu giải bên mình.
Ai trông thấy cũng kinh,
Mẹ cha ngồi chịu vậy,
Cha mẹ đành chịu vậy.

Lo lau chùi, rửa ráy,
Rửa sạch, mẹ lại bồng.
Nhớp nhúa cũng như không,
Lòng thương con nên nỗi,
Chỉ vì con nên nỗi.

Không quản điều hôi thối,
Bằng lúc xảy hoa mùa.
Đậu thuỷ bao rựa ra,
Mẹ bồng chán trao cha,
Biết từng mô khổ nhục,
Biết chừng nào khó nhọc.

Cha chạy thầy, chạy thuốc,
Công buổi nỏ quản chi.
Trông kiêng cữ, kiêng kỳ,
Trông rồi mùa hoa đậu,
Trông khỏi mùa thuỷ đậu.

Con lên năm, lên sáu,
Đứa đòi ướm, đòi khăn,
Đứa đòi áo, đòi quần,
Xây một mình cha mẹ,
Chỉ một mình cha mẹ.

Lo cho con lành lẹ,
Thân cha mẹ héo mòn.
Đói rách cũng vì con,
Không quản chi hơn thiệt,
Nỏ quản gì hơn thiệt.

Giừ nuôi con mỏi mệt,
Đà lên chín, lên mười.
Đứa cứng cổ, dở người,
Đứa mảng ăn, mảng chơi,
Ra đánh cù, đánh khẳng.

Ra chơi diều, nhảy nắng,
Ra trèo ổ, bắt chim.
Cha ra sức đi tìm,
Đeo con về dạy dỗ,
Dắt con về dạy dỗ.

Rồi đèn sách sắm sửa,
Lo con học thành thân.
Cha chẳng quản công mần,
Mẹ không tiếc việc mần,
Để cho con chăm học,
Theo bạn bầu chăm học.

Khi sách đèn, bút mực,
Khi cơm áo chăm nuôi.
Công trình biết mấy mươi,
Lo cho ta mãi mãi.
Lo cho mình mãi mãi.

Con bước chân ra đường xa ngái,
Đất lạ người ta.
Mẹ cha ở nhà,
Chưa tối ngày đã mong,
Chưa hết ngày đã nhớ.

Chiều chiều ra đứng cửa,
Trông bắc lại ngó nam.
Lo hỏi thăm, hỏi nom,
Xem con về chưa đã,
Ngó con về chưa đã.

Rồi con khôn rời mẹ,
Tuổi mười tám đôi mươi.
Lại kiếm lứa, kiếm đôi,
Cho liễu đào đua nở,
Theo thì hoa, hoa nở.

Trông con trai có vợ,
Trông con gái có chồng.
Chọn cháu giống con dòng,
Không quản của tiếc công,
Trông cho con vui vẻ,
Thành cửa nhà vui vẻ.

Công cha nghĩa mẹ,
Không biết mấy cho rồi.
Nghĩ lấy đó mà coi,
Nhớ ơn người mới phải,
Ghi ơn người mới phải.

Ngồi mà nghĩ lại,
Đừng cả tiếng nặng hơi,
Đừng nói nặng đến người,
Cha mẹ già thêm tủi,
Tra rồi, mẹ cha tủi.

Ăn ở mà không phải,
Chẳng nghĩ xa nghĩ sâu,
Trước bắc cầu cho con cháu theo sau.