Tìm bài trả lời thơ

Nhà thơ Hữu Thỉnh vốn nổi tiếng với những vần thơ viết về làng quê Việt Nam vô cùng mộc mạc, tinh tế và thấm đẫm tình người. Bên cạnh những bài thơ nổi tiếng như Sang thu, ông còn có những thi phẩm viết cho thiếu nhi mang đậm màu sắc cổ tích đời thường. Mùa hạ đi đâu là một trong những bài thơ như thế. Tác phẩm không chỉ vẽ nên một bức tranh giao mùa sinh động qua lăng kính trẻ thơ mà còn ngợi ca tình bà cháu ấm áp, thiêng liêng, làm lay động trái tim mọi độc giả.

Bài thơ mở đầu bằng một câu hỏi tu từ đầy hồn nhiên của người cháu:

Bà ơi mùa hạ đi đâu?
Chùm vải trọc đầu trốn biệt trên cây
Tiếng sấm trốn lẩn vào mây
Quạt nan nằm nhớ bàn tay của bà

Sông gầy, đê doãi chân ra
Mặt trời ngủ sớm, tiếng gà dậy trưa
Khoai sọ mọc chiếc răng thưa
Cóc ngồi cóc nhớ cơn mưa trắng chiều

Nghe bà, cháu mặc đã nhiều
Mà sao cái rét vẫn theo vào nhà
Cháu sà vào lòng của bà
Đôi tai đã buốt, tay xoa ấm dần

Cái lạnh chạy khỏi đôi chân
Hàm răng thôi khỏi va nhầm vào nhau
Bà ơi cháu đã thấy rồi:
Mùa hạ vào ở trong đôi tay bà.

Để có một cái nhìn thấu đáo về tác phẩm Nhớ cơn mưa quê hương, trước hết cần phải đặt bài thơ vào đúng hệ toạ độ thời gian và không gian mà nó được sinh ra. Lê Anh Xuân, tên khai sinh là Ca Lê Hiến, sinh ngày 05 tháng 06 năm 1940 tại xã An Hội, tỉnh Bến Tre. Ông chào đời vào đúng những ngày Nam Kỳ khởi nghĩa đang sục sôi, trên một vùng đất giàu truyền thống cách mạng và văn hoá. Xuất thân từ một gia đình trí thức yêu nước, là con trai của nhà giáo dục, nhà nghiên cứu văn học lỗi lạc - Giáo sư Ca Văn Thỉnh, Lê Anh Xuân đã được tắm mình trong một bầu khí quyển văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc ngay từ thuở nhỏ. Hoàn cảnh sáng tác của bài thơ Nhớ cơn mưa quê hương gắn liền với một bước ngoặt lịch sử của dân tộc và cuộc đời tác giả. Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, Lê Anh Xuân theo cha tập kết ra miền Bắc. Khi viết tác phẩm này vào năm 1959, nhà thơ mới tròn 19 tuổi và đang sống trong nỗi nhớ đau đáu về quê nội Bến Tre - nơi ông đã gắn bó suốt những năm tháng kháng chiến chống Pháp ở miền Tây Nam Bộ. Bài thơ không chỉ đơn thuần là tiếng lòng của một cá nhân mà còn đại diện cho tiếng lòng của cả một thế hệ học sinh miền Nam tập kết, luôn hướng về nửa kia của đất nước với niềm tin sắt đá vào ngày thống nhất.

Bài thơ mở đầu bằng một tiếng gọi trực diện, thiết tha: “Quê nội ơi”. Lời gọi này không chỉ là sự xác định đối tượng mà còn là một tiếng nấc nghẹn của nỗi nhớ sau “mấy năm trời xa cách”. Trong không gian tĩnh lặng của đêm đêm, khi “ta nằm nghe mưa rơi”, âm thanh của thực tại bỗng trở thành chiếc chìa khoá mở ra cánh cửa của quá khứ. Tiếng “trời gầm xa lắc” ở hiện tại đối lập với sự im lặng của tâm hồn người xa xứ, để rồi từ đó, một câu hỏi tu từ vang lên đầy trăn trở: “Cớ sao lòng thấy nhớ thương”. Đây là một sự vận động cảm xúc tự nhiên: từ âm thanh vật lý dẫn đến rung động tâm linh. Lê Anh Xuân không miêu tả cơn mưa như một hiện tượng thiên nhiên khách quan mà cá nhân hoá nó thành một sinh thể có khả năng “ru hát hồn ta thuở bé” và “thấm nặng lòng ta những tình yêu chớm hé”. “Thấm nặng” ở đây không chỉ là sự ướt át của nước mưa mà là sự khắc ghi, sự định hình nhân cách và tình cảm trong lòng đứa trẻ quê hương.

Đi sâu vào cấu trúc hình ảnh, nhà thơ đã khéo léo chọn lọc những chi tiết mang đậm dấu ấn phong thổ Nam Bộ. Tiếng mưa không rơi chung chung mà rơi “trên tàu chuối, bẹ dừa”. Đây là những âm thanh mộc mạc, giòn tan nhưng cũng rất dịu dàng, vẽ nên một không gian xanh mướt và trù phú của làng quê miền Tây. Nghệ thuật chuyển đổi cảm giác được Lê Anh Xuân sử dụng một cách điêu luyện khi ông viết về tiếng mưa “ấm” và “trong”. Thông thường, mưa gợi cảm giác lạnh lẽo, nhưng trong tâm tưởng người xa quê, đó là tiếng “ấm” của tình thân, của sự bao bọc, và là tiếng “trong” của một tâm hồn chưa vướng bụi trần chiến tranh. Sự đối lập giữa “tiếng sấm” dữ dội và tiếng mưa “ấm trong” cho thấy khả năng bao quát không gian và cảm xúc của tác giả, từ cái hùng vĩ của thiên nhiên đến cái vi tế của tâm hồn trẻ thơ.

Ký ức tuổi thơ hiện lên qua một loạt các động từ mạnh: “dầm mưa”, “tắm”, “lội tung tăng”, “lặn xuống”. Đây là những hình ảnh biểu tượng cho sự tự do, sự hoà quyện tuyệt đối giữa con người và thiên nhiên rực rỡ phù sa. Cơn mưa quê hương không chỉ là nước, nó là một thánh đường của kỷ niệm, nơi mỗi “vết chân thơ ấu buổi đầu tiên” đều được thiên nhiên nâng niu, che chở. Việc tác giả liệt kê những trò chơi dân dã như “tàu chuối bẹ dừa”, “mảnh chòi nhỏ bé”, “mo cau làm thuyền” không chỉ đơn thuần là kể lại quá khứ. Những vật dụng tầm thường ấy, qua lăng kính của tình yêu quê hương, đã trở thành những bảo vật của tâm hồn. Cơn mưa “cuốn đi” những chiếc thuyền mo cau, chảy xuống dòng sông quê nội, và từ đó “sóng nước quê hương dào dạt chảy về khơi”. Hình ảnh này mang tính ẩn dụ sâu sắc: những kỷ niệm nhỏ bé của cá nhân đã hoà vào dòng chảy chung của quê hương, đất nước, chuẩn bị cho một sự vươn mình lớn lao hơn trong tương lai.

Một trong những điểm sáng nhất của bài thơ Nhớ cơn mưa quê hương chính là sự dịch chuyển mang tính triết lý từ nỗi nhớ cá nhân sang tình yêu Tổ quốc rộng lớn. Lê Anh Xuân đã viết:

Và ta lớn tình yêu hoà bể rộng
Cơn mưa nhỏ của quê hương ta đã sống
Nay vỗ lòng ta rung động cả trăm sông,

Nghe như tiếng của Cha Ông dựng nước,
Truyền con cháu phải ngẩng cao mà bước

Mấy cô gái bên kia sông giặt áo
Tay rẩy nước. Bỗng mưa rào nho nhỏ
Cánh tay cô hay cánh gió nhẹ đưa

Ta muốn về quê nội
Ta muốn trở lại tuổi thơ
Ta muốn nằm trên mảnh đất ông cha

Když na jaře led roztajeti
Plave jak řeka rozbouřená,
Když místy mezi poli
Holá země zčerná
A mlha se usazuje jako mrak
Nad polomladými poli,
Zlý sen chová smutek
V mé nezkušené duši;
Vidím, jak příroda mládne,
Ale může jen ona mládnout;
Šarlatový plamen klidných tváří
Čas si s sebou odnese,
A ten, kdo tolik trpěl,
nikdy k ní ve svém srdci lásku nenajde!

Khi xuân về, những mảnh băng tan vỡ
Trôi lang thang trên dòng nước cuộn trào,
ở đâu đó hoang vắng giữa hư không
Đất trơ trụi chuyển dần màu đen thẫm
Sương mù giăng tựa đám mây khuất lối
Trên cánh đồng thưa thớt cuộc hồi sinh,
Ác mộng nâng niu kéo những nỗi buồn
Trong tâm hồn trai ngây thơ non dại
Ta cảm nhận thiên nhiên bừng tỉnh lại,
Như chỉ riêng nàng có thể hồi xuân;
Ngọn lửa thắm trên thanh tú má môi
Theo thời gian sẽ mang đi tất cả,
Khi ai đó từng trải qua đau khổ
Tìm được sao tình yêu trong trái tim mình!

Xuân về băng nứt vỡ tan từng mảng,
Lờ đờ trên dòng nước cuộn trôi,
Giữa cánh đồng đây đó một vài nơi
Trơ ra khoảng đất màu đen sẫm.

Làn sương mù sà xuống tựa tầng mây
Phủ cánh đồng trong ngày xuân mới
Mộng dữ đưa nỗi buồn ru êm ái,
Trong mảnh hồn non dại của tôi đây.

Tôi thấy thiên nhiên hồi xuân trở lại
Chỉ con người không trẻ mãi cùng xuân.
Gò má thắm hừng lên như ánh lửa,
Cũng tắt dần cuốn theo cả thời gian.

Kẻ nếm trải đã từng nhiều đau khổ
Chẳng còn tình yêu dành cho người ấy trong tim...

Mùa xuân về những khối băng tan vỡ
Theo dòng sông cuồn cuộn nước cuốn trôi
Giữa những cánh đồng có một số nơi
Lộ những khoảnh đất màu đen trơ trụi

Và sương mù như đám mây giăng lối
Trên những cánh đồng cây cỏ xanh non,
Giấc mơ xấu xa nuôi dưỡng nỗi buồn
Trong tâm hồn tôi vẫn còn non dại

Tôi thấy thiên nhiên như đang trẻ lại,
Nhưng trẻ lại chỉ có nàng mà thôi
Đôi má thanh tú ngọn lửa thắm tươi
Cùng với mình thời gian dẫn theo nó

Và những ai đã từng mang đau khổ
Không thấy Tình yêu cho nàng trong tim!

Em nói em thích trời mưa
Ô che, nón đội khi vừa giọt rơi
Em yêu nắng ấm khung trời
Sợ hồng đôi má em thời tránh che
Em yêu gió lộng ngày hè
Sợ bay tóc rối ngồi khe cửa cài
Yêu anh chỉ một, không hai
Bâng khuâng tự hỏi… ngày mai thế nào?

Tuổi già tôi tưởng buồn sao
Mùa qua, năm hết, sợ bao chuyện đời
Xôn xao mưa gió tơi bời,
Tinh thần sa sút, tóc thời điểm sương,
Nếp nhăn trên mặt chán chường.
Nhưng rồi thấy lúc già thường vậy thôi
Tuổi đời cứ mãi dần trôi,
Hãy ngừng rên xiết, để rồi hoan ca
Mặc cho ngày tháng dần qua
Dù cho ngắn hạn nhưng mà đẹp tươi.

Tưởng già sẽ xám màu trời
Hết hoa Xuân nó, hết cười trên môi,
Nhạc khi lễ lạc vắng rồi,
Cây khô cằn cỗi, sách thời còn chỉ
Bút hoa nét sẽ biếng ghi.
Rồi tôi chợt ngộ già thì khôn thêm
Hãy vui sống phút hiện tiền
Mặc ngày mai tới, chớ nên nghĩ nhiều
Đếm chi tuổi tác sớm chiều
Kệ thời gian lướt! Bút gieo điệu vần.

Tưởng già thay đổi tâm hồn
Nay đà héo hắt chẳng buồn ngắm sao,
Tim chai đá, hết ngọt ngào
Lòng không còn lửa khơi bao nhiệt tình
Khi màn đêm tối giăng mành.
Rồi tôi chợt thấy trên cành hoa tươi
Mùa Thu hồng nở muôn nơi
Cho tôi vui ngắm dòng đời miên man
Ướp đầy lồng ngực hương ngàn
Giữ thơm tuổi xế chiều sang Thu rồi!

Đón ta, quán nhỏ ngày xưa,
Trời thu tăm tối gió mưa giăng đầy,
Em còn đâu nữa nơi đây...
Tình yêu vỗ cánh thân này xót xa.

Niềm đau nỗi nhớ bao la,
Ngày em ly biệt môi ta biếng cườI,
Trong lòng suối lệ tuôn rơi
Tình em xa vắng cuộc đời buồn tênh.

Hãy lưu kỷ niệm tìm mình,
Hãy xoa cho dịu cuộc tỉnh thương đau!
Nâng niu trìu mến thủa nào
Đã qua sao vẫn nghẹn ngào tim côi.

Mai này ta läng quên đời
Bên vai kẻ lạ cũng cười, cũng hồn,
Cũng răng in dấu vui buồn,
Nhưng ngôi hoa hậu em luôn trị vì...

Rừng ai đây xem chừng như ta biết
Nhà chủ nhân chắc biền biệt làng xa
Nào thấy đâu lặng lẽ có mình ta
Dừng chân ngắm rừng
nhoà trong tuyết trắng.

Chú ngựa non vẻ như là lạ lắm
Nghĩ ngừng chi nơi vắng trại đâu kề
Giữa rừng đông và hồ giá lạnh tê
Chiều u ám nhất năm về giăng thấp.

Ngựa rung khẽ
nhạc chuông như muốn nhắc
Như hỏi thầm ta chắc lạc đường chăng.
Ngoài ra còn văng vẳng giữa thênh thang
Tiếng gió ngàn vờn tuyết hoa bay trắng.

Rừng đáng yêu, âm u và sâu thẳm,
Nhưng nặng lòng ta ước hẹn còn ghi,
Đường còn xa chờ đón bước ta đi,
Đi, đi nữa trước khi ta ngơi nghỉ.