Dịch thơ :(Diễn Nôm) ĐÊM HOA TRĂNG TRÊN SÔNG XUÂN. Sông bằng mặt biển lúc triều dâng, Trên biển triều lên trăng mọc cùng. Lấp loáng vờn theo ngàn dặm sóng, Sông xuân đâu chẳng sáng trăng trong? Dòng sông uốn lượn cồn thơm chảy, Trăng chiếu rừng hoa tuyết sáng ngời. Trên không sương tỏa chơi vơi chẳng, Đâu đây cát trắng bãi đâu rồi. Sông, trời một sắc không vương bụi, Ngời ánh trên trời trăng sáng soi. Bên sông ai thấy trăng trước nhỉ ? Sông trăng rọi xuống, năm nào đây ? Người sinh vạn thuở không ngừng nghỉ, Hàng năm vẫn thế sông trăng này. Trên sông trăng sáng rọi những ai? Chỉ thấy dòng sông nước chảy dài. Mây trắng một làn bay vơ vẩn, Phong chẳng thấy buồn cạnh bờ phai. Nhà nào đêm nay dong thuyền nhỏ? Nơi nào trên lầu trăng tương tư? Thương thay trên lầu trăng bối rối, Phản chiếu đài gương người biệt ly. Rèm cuốn lên rồi trăng ở lại, Chày giặt lau rồi trăng chửa đi. Cùng ngắm trăng nay người chẳng thấy, Nguyện ruổi theo trăng rọi sáng người. Bay xa nhạn chẳng mang trăng được, Cá rồng lặn nhảy sóng gợn thôi. Đêm qua vắng vẻ hoa rơi mộng, Thương nửa mùa xuân kẻ chưa về. Sông nước trôi xuôi xuân sắp hết, Bãi sông trăng lặn xế về tây. Khuất bóng trong sương mù mặt biển Dòng Tương, non Kiệt vạn trùng khơi. Nước trăng mấy kẻ về theo nhớ? Trăng lặn ru tình cây sông ơi. Đào Nghi dịch .29/11/2021

XUÂN GIANG HOA NGUYỆT DẠ - Dịch theo thể thơ song thất lục bát Con nước triều lên ngang mặt biển Trăng lên từ biển chuyển theo triều Lung linh sóng dợn trăng dìu Nơi nào sông chẳng trải điều đón trăng Sông uốn lượn miền giăng hương lạ Trăng sáng ngời móc tỏa rừng hoa Mặt sông sương đọng giao thoa Ánh trăng bãi cát chan hòa quyện nhau Sông với trời chung màu không bụi Vầng trăng nhìn theo dõi tầng không Ai nhìn trước phía đầu sông Có nghe trăng sáng dỗ hồng thế nhân Nhân sinh mãi không ngừng để nghỉ Sông trăng hoài vạn kỷ còn nguyên Ai người biết sẽ hữu duyên Sông dài nước chảy triền miên xuôi dòng Vầng mây trắng thong dong một dải Bến Thanh Phong vẫn mải ôm sầu Con thuyền du tử về đâu Nàng cô phụ ngắm nguyệt lầu nhớ thương Thương lầu cao trăng dường lởn vởn Chiếu đài gương vọng tưởng người đi Cuốn rèm ngọc vẫn không lê Chiếu chày đá giặt cũng về chỗ xưa Cùng ngắm trăng tìm chưa thể thấy Ngẫm ước cùng bước nhảy tung tăng Nhạn hồng lượn dưới vùng trăng Cá rồng giỡn sóng lăn tăn biệt mù Đêm mơ thấy đầm khô hoa rụng Nửa xuân rồi chẳng vững gì hơn Xuôi dòng sông sắp cạn xuân Trăng tà đang ngã theo dần về tây Trăng chìm lẫn sương dày trên biển Kiệt Thạch đường khó đến Tiêu Tương Tình về được mấy người thương Sông chờ cây đợi trăng nương bóng tìm Nguyễn Đắc Thắng (2023)

XUÂN GIANG HOA NGUYỆT DẠ - Dịch theo thể thơ thất ngôn tứ cú Con nước triều lên ngang mặt biển Trăng lên sáng biển đón triều dâng Sóng gợn lung linh loang vạn dặm Sông xuân nào dễ thiếu màu trăng. Sông lượn mùi thơm hương cỏ lạ Trăng ngời hạt móc đẫm rừng hoa Mặt sông sương mắc như hòa đọng Bãi cát và trăng khó nhận ra Sông lẫn màu trời không mảy bụi Vầng trăng lơ lửng giữa tầng khơi Đầu sông phương ấy ai nhìn trước Trăng sáng năm nao rọi xuống người Vạn kiếp nhân sinh không thể nghỉ Sông trăng ngàn thuở vẫn y nguyên Biết đãi ai người đang tỏa sáng Sông dài con nước chảy triền miên Mây trắng vẫn bay liền một dải Bến Thanh Phong vẫn mải sầu thương Du tử dong thuyền phiêu bạt thả Lầu cao cô phụ chạnh dòng tương Thương chốn lầu cao trăng lởn vởn Chiếu đài gương vọng bóng phân ly Rèm ngọc cuốn lên trăng vẫn đó Chiếu chày đá giặt chẳng buồn đi Cùng ngắm trăng mà đâu thể thấy Ước cùng chung rảo bước tung tăng Hồng nhạn lượn bay vùng nguyệt tỏ Cá rồng đùa giỡn sóng lăn tăn Đầm vắng chìm mơ hoa rụng khắp Nửa mùa xuân hết vẫn loay quay Sông vẫn xuôi dòng xuân sắp cạn Bóng trăng lờ lững ngã về tây Trăng lẫn màn sương trên mặt biển Ngàn xa Kiệt Thạch với Tiêu Tương Sáng vợi thâm tình thương mấy kẻ Hàng cây còn đợi bóng trăng nương. Nguyễn Đắc Thắng (2023)

Bài Thơ : ĐẠI ĐÁP KHUÊ MỘNG HOÀN. 代答閨夢還 ĐẠI ĐÁP KHUÊ MỘNG HOÀN 關塞年華早， Quan tái niên hoa tảo, 樓臺別望違。 Lâu đài biệt vọng vi. 試衫著煖氣， Thí sam chước noãn khí, 開鏡覓春暉。 Khai kính mịch xuân huy. 燕入窺羅幕， Yến nhập khuy la mạc, 蜂來上畫衣。 Phong lai thướng họa y. 情催桃李豔， Tình thôi đào lý diễm, 心寄管弦飛。 Tâm ký quản huyền phi. 妝洗朝相待， Trang tẩy triêu tương đãi, 風花暝不歸。 Phong hoa minh bất quy. 夢魂何處入， Mộng hồn hà xứ nhập, 寂寂掩重扉。 Tịch tịch yễm trùng phi. 張若虛 Trương Nhược Hư * Chú thích : - Đại Đáp Khuê Mộng Hoàn 代答閨夢還 : Đáp thay người chốn khuê phòng mộng ngày trở lại của chồng (đang trấn thủ ở biên ải xa xôi). - Quan Tái 關塞 : Quan ải nơi vùng biên tái xa xôi. - Vọng Vi 望違 : là Nhìn đến mút tầm mắt, nhìn đến không còn nhìn thấy nữa. - Thí Sam 試衫 : là Thử chiếc áo lót mới (thử yếm mới). - Khai Kính 開鏡 : là Mở gương trang điểm ra. - La Mạc 羅幕 : là Màn, rèm bằng lụa là. Màn là. - Họa Y 畫衣 : là Áo có vẽ vời hoa văn, là Áo có thêu hoa đẹp đẽ. - Quản Huyền Phi 管弦飛 : Bay theo tiếng tơ trúc, bay theo tiếng nhạc. - Triêu Tương Đãi 朝相待 : là Đợi chờ nhau mỗi buổi sáng. - Minh Bất Quy 暝不歸 : là Đến trời tối vẫn không thấy ai về. - Tịch Tịch 寂寂 : là Vẻ vắng lặng buồn bã. - Trùng Phi 重扉 : là Hai lớp cửa, cửa ngoài và cửa trong. * Nghĩa bài thơ : Đáp Thay Người Chốn Khuê Phòng Mộng Ngày Trở Lại Tuổi chàng còn rất trẻ đã phải đi trấn thủ nơi biên ải xa xôi; còn nàng thiếu phụ đứng trên lầu cao đưa tiễn chồng cứ trông theo đến khi không còn thấy bóng dáng của chàng nữa mới thôi. Mặc chiếc yếm mới may vào mới cảm giác được cái ấm áp của mùa xuân, Mở hộp gương lược ra trang điểm lại dung nhan để tìm lại chút ánh xuân đang trở lại. Những con chim én từ xa bay về dường như cũng đang nhìn vào bức rèm là và những con ong bay vo ve như muốn tìm đậu trên những đóa hoa thêu trên áo. Tình xuân phơi phới khiến cho hoa đào hoa lý cũng đua nhau khoe đẹp mà nở rộ cả ra rồi, và lòng của thiếp cũng nương theo tiếng tơ tiếng trúc du dương mà bay bổng đi tìm chàng. Mỗi buổi sáng thiếp đều trang điểm thật đẹp để đợi chàng về, để rồi chiều nào cũng thất vọng với gió cuốn hoa tàn vì không có người trở lại. Đêm càng về khuya thiếp càng không biết phải chìm vào giấc mơ nào để có thể gặp nhau, đành buồn bã lặng lẽ trong cô đơn mà đóng sầm mấy lớp cửa lại !... Đọc bài thơ nầy làm cho ta nhớ đến bài thơ trường thiên "Chinh Phụ Ngâm Khúc" mà nữ sĩ Đoàn Thị Điểm đã diễn Nôm qua tác phẩm bằng Hán Văn của Đặng Trần Côn, với các câu như : Chàng tuổi trẻ vốn giòng hào kiệt, Xếp bút nghiên theo việc đao cung. ... và khi tiễn đưa nhau thì : Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy, Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu. hay như : Thuở lâm hành oanh chưa bén liễu, Hỏi ngày về, ước nẻo quyên ca. Nay quyên đã giục, oanh già, Ý nhi lại gáy trước nhà líu lo. rồi thì... Trời hôm tựa bóng ngẩn ngơ, Trăng khuya nương gối bơ phờ tóc mai. ​ ​cuối cùng : ​Sum vầy mấy lúc tình cờ, ​Chẳng qua trên gối một giờ mộng Xuân. Nói chung, đây là một bài thơ thuộc "Cung Thể Thi", mang phong thái của thơ Tề Lương, có xuất xứ và nguồn gốc từ Nhạc Phủ của thời Nam Triều của đời Lương Giản Đế, chủ yếu là ca ngợi tình yêu nam nữ, nhất là giới nữ bị bạc đãi bỏ bê là nguồn gốc của dòng thơ Khuê Oán, Cung Oán kéo dài suốt dòng lịch sử của các triều đại sau nầy. * Diễn Nôm : ĐẠI ĐÁP KHUÊ MỘNG HOÀN Chàng tuổi trẻ ra miền biên tái, Trên lầu cao thiếp mãi trông theo. Yếm đào hơi ấm nắng vèo, Mở song đón ánh xuân reo chan hòa. Én lượn song màn là ríu rít, Ong tìm hương lẫn đóa hoa thêu. Ngát hương đào lý nở đều, Gởi lòng theo tiếng tiêu thiều bay xa. Sáng điểm trang trông xa mòn mõi, Chiều ủ ê lủi thủi hoa sầu. Mộng hồn đêm biết về đâu ? Thẫn thờ khép kín cổng dâu mấy lần ! 杜紹德 Đỗ Chiêu Đức

* Diễn nôm : XUÂN GIANG HOA NGUYỆT DẠ Nước sông xuân biển liền bằng phẵng, Trăng sáng như mọc thẳng từ sông, Nhấp nhô lắp lánh mênh mông, Nơi nào chẳng có trăng lồng dáng xuân. Sông uốn khúc qua vùng cỏ lạ, Trăng chiếu hoa lả chả sương rơi, Sương bay bay khắp muôn nơi, Mông lung bãi cát sáng ngời ánh trăng. Trời liền sông trong ngần tựa bạc, Một vầng trăng vằng vặc trên cao, Ai người ngắm trước trăng nào ? Trăng bên sông nước năm nào chiếu ai ? Người nhân thế đổi thay kiếp kiếp, Trăng năm năm vẫn tiệp một màu, Trăng ơi, trăng đợi ai nào ? Nước trường giang cứ dạt dào đêm đêm. Như mây trắng trôi êm đi mãi, Bến Thanh Phong cỏ ái lòng sầu, Thuyền người du tử về đâu ? Tương tư thiếu phụ bên lầu trăng soi. Trăng bồi hồi vàng gieo ngấn nước, Chiếu đài gương chênh chếch trăng treo, Cuốn rèm trăng chẳng cuốn theo, Tiếng chày giặt lụa càng gieo càng sầu. Ngắm trăng ở hai đầu cùng lúc, Cùng chẳng nghe cùng chẳng thấy nhau. Trăng lồng nhạn mãi bay cao, Cá rồng chìm nước âm hao mõi mòn. Đêm qua mơ hoa còn chưa héo, Muốn hồi gia sợ kẽo xuân đi. Sông xuân nước chảy liền khi, Đầm xuân trăng rụng khác gì nước trôi. Trăng nghiêng nghiêng bồi hồi sương biển, Bắc Nam kia vĩnh viễn hai đường, Theo trăng mấy kẻ hồi hương, Trăng tà ánh vẫn phủ sương cây rừng ! "Xuân Giang Hoa Nguyệt Da 春江花月夜" là thi phẩm tiêu biểu cho thơ ca của buổi Sơ Đường bước vào thời kỳ Thịnh Đường. Bài thơ đã nêu lên cái đẹp thiên nhiên của đêm trăng sáng, cái ảo diệu của vầng trăng sáng đối với cuộc sống của nhân sinh, bao la của vũ trụ và khát vọng của tình yêu, mang lại cho người đọc cái lòng yêu cuộc sống và khẳng định lại cái giá trị, cái tác động của quang cảnh mùa xuân đã mang đến cho con người cái hơi thở, cái hy vọng và cái sức sống bồng bột mãnh liệt trong đêm trăng trên sông xuân. Bài thơ được đánh giá là "Dĩ cô thiên áp toàn Đường 以孤篇壓全唐. Có nghĩa : "Chỉ có một bài thơ mà đè bẹp cả toàn Đường thi". Ý muốn nói "Đây là bài thơ hay nhất của tất cả thơ đời Đường". Danh sĩ đời Thanh Vương Khải Vận 王闓運 đánh giá là :"Cô thiên hoành tuyệt, cánh vi đại gia 孤篇横絕，竟為大家 ". Có nghĩa : "Chỉ một bài thơ độc nhất tung hoành tuyệt đĩnh, là một Đại Gia trong thơ". Một học giả cận đại Văn Nhất Đa 聞一多 đánh giá là : "Thi trung đích thi, đĩnh phong thượng đích đĩnh phong 詩中的詩，頂峰上的頂峰". Có nghĩa : "là Thơ ở trong thơ, là Đĩnh cao trên đĩnh cao !". 杜紹德 Đỗ Chiêu Đức

* Nghĩa bài thơ : Đêm Hoa Nguyệt Trên Sông Xuân Thế nước thủy triều của mùa xuân dào dạt hòa cùng nước biển liền thành một dãy, một vầng trăng mọc lên từ mặt biển như cùng trào dâng với nước thủy triều. Ánh trăng sáng chiếu trên sông xuân gợn sóng lắp loáng cả muôn vạn dặm. Không có chỗ nào trên sông là không có ánh sáng trăng chiếu đến. Nước sông uốn khúc chảy quanh cánh đồng đầy hoa thơm cỏ lạ, ánh trăng thì rải đầy trên rừng cây lắp lánh hạt móc sa. Ánh trăng sáng mông lung như sương bay bay phất phơ khắp nơi. Bãi cát trắng xóa hòa cùng ánh trăng trong làm ta không còn phân biệt được cát trắng hay trăng trong. Sông và trời như liền làm một không chút bụi trần, còn vầng trăng thì vẫn vằng vặc treo lơ lửng trên bầu trời. Bên dòng sông ai là người thấy trăng mọc trước nhất ? Còn vầng trăng trên sông thì năm nào mới bắt đầu chiếu ánh sáng cho người ? Đời người thì đời nầy qua đời khác nối tiếp nhau không dứt, còn vầng trăng trên sông thì năm nầy qua năm nọ cũng vẫn như thế mà thôi ! Không biết là vầng trăng trên sông đang chờ đợi ai đây, chỉ thấy nước sông trường giang cứ không ngừng trôi chảy mãi. Người du tử như đám mây trắng vằng vặc bay mãi bay đi, còn người cô phụ ở lại trên bến Thanh Phong thì cứ sầu hoài sầu mãi. Chàng du tử nhà ai đêm nay còn thả một con thuyền nhỏ phiêu bạt trên sông ? Và nơi nào có nàng cô phụ đang ngắm trăng trên lầu mà thương nhớ ? Khá thương thay ánh trăng cứ lởn vởn mãi trên lầu, lẽ ra phải chiếu vào bàn trang điểm của kẻ đã đi xa. Ánh trăng chiếu vào rèm ngọc của người cô phụ cuốn cũng không đi, chiếu trên chiếc chày đá giặc giũ phủi cũng không được. Đang lúc này cả hai đang cùng nhìn ngắm trăng nhưng lại cùng không nghe thấy tiếng của nhau. Mong ước rằng sẽ được như ánh trăng vượt ngàn để soi rọi cho nhau. Chim hồng nhạn không ngừng bay lượn, nhưng vẫn không bay ra khỏi được ánh trăng mênh mông vô bờ. Vầng trăng chiếu trên mặt sông, rồng cá dưới nước như cũng đang quẫy đuôi làm nổi lên những gợn sóng lăn tăn.(Ý muốn nói, bóng chim tăm cá gì đều bặc vô âm tín). Hôm qua mơ thấy hoa rụng bên đầm nước vắng lặng, chỉ tiếc là mùa xuân đã đi qua một nửa rồi mà vẫn còn chưa được về quê. Nước sông xuân cứ chảy mãi không thôi như mùa xuân sắp tàn, và bóng trăng trong đầm nước cũng sắp ngã về hướng tây. Trăng tàn dần dần chìm xuống trong sương mờ trên biển, những tảng đá chơ vơ trên núi Kiệt Thạch miền bắc và hai dòng sông Tiêu Tương ở miền nam xa cách nhau ngàn trùng diệu dợi. Không biết đã có những ai nhân vầng trăng sáng nầy mà về lại quê nhà, chỉ có ánh trăng tà sắp lặn mới biết được cái ly tình kia nên rải ánh trăng lên khắp cả các rừng cây ven sông !... Cả bài thơ xoay quanh 5 chủ đề của cái tựa là XUÂN, GIANG, HOA, NGUYỆT và DẠ để thể hiện cái đẹp của đêm trăng trên sông xuân với hoa thơm cỏ đẹp trong đêm làm rung động lòng người. Cả bài theo tuần tự của cảnh trí đưa đến triết lý rồi biểu hiện của tình cảm biệt ly... Cảnh, Lý, Tình cứ lần lượt bày ra trước mắt người đọc : Cảnh sáng trăng đẹp đẽ nên thơ trên dòng sông xuân, cái cảm khái phát sinh khi đối diện với cảnh trí đẹp đẽ nên thơ nầy và cuối cùng lồng vào cái nỗi niềm biệt ly nhung nhớ của người cô phụ và kẻ lãng tử giang hồ. Với thủ pháp trực khởi thi nhân đã vào đề bằng cách tả ngay cảnh đẹp đẽ nên thơ của vầng trăng mới mọc lên trên sông biển bằng "Giang triều liên hải, nguyệt cộng triều sinh 江潮连海，月共潮生"(Nước sông mênh mông liền với biển cả và vầng trăng nương theo sóng nước mà mọc lên)... rồi kết thúc bằng cảnh trăng tà sắp lặn khi đêm đã gần tàn trên sông nước "Lạc nguyệt diêu tình mãn giang thọ 落月搖情滿江樹". Trăng sắp rụng nhưng ánh trăng vẫn như còn trải đầy trên sông nước rừng cây...

Bài thơ Đường hay nhất đời Đường. 春江花月夜 XUÂN GIANG HOA NGUYỆT DẠ * Chú thích : - Xuất xứ của bài thơ XUÂN GIANG HOA NGUYỆT DẠ 春江花月夜 : Vốn là tên của một ca khúc nổi tiếng của đất Ngô, tương truyền là do Trần Hậu Chúa của Nam Triều làm ra, Bản từ gốc đã thất truyền. Theo Cựu Đường Thư, thì "Xuân Giang Hoa Nguyệt Dạ", "Ngọc Thụ Hậu Đình Hoa", "Đường Đường"... đều do Trần Thúc Bảo Hậu Chúa cùng các nữ học sĩ trong cung sáng tác và các triều thần hòa thành thơ, rồi Thái Nhạc Lệnh là Hà Tư chọn những bài từ hoa lệ mà phổ thành ca khúc nầy. Sau Tùy Dương Đế cũng có sáng tác qua từ điệu nầy. Trong "Nhạc Phủ Thi Tập 樂府詩集" quyển thứ 47 có chép lại 7 khúc hát với từ điệu "Xuân Giang Hoa Nguyệt Dạ", trong đó có 2 bài là của Tùy Dương Đế. Bài thơ "Xuân Giang Hoa Nguyệt Dạ" của Trương Nhược Hư cũng làm theo đề từ nầy, nhưng đã khác với các khúc điệu trước đây, nhưng lại là bài thơ nổi tiếng nhất trong các bài đề từ cùng tên. - Diễm Diễm 灩灩 ：Sóng nước chập chờn lắp loáng. - Phương Điện 芳甸 ：PHƯƠNG là Mùi thơm của Hoa cỏ. ĐIỆN là Đất ngoài đồng trống; nên PHƯƠNG ĐIỆN là Cánh đồng đầy hoa thơm cỏ lạ. - Tán 霰 ：là Mưa đá thật nhỏ, những hạt nước trắng tinh trông thật tinh khiết dưới ánh trăng. - Lưu Sương 流霜 ：Không phải là sương lưu động, mà là những hạt sương như những làn tuyết mỏng bay bay dưới ánh trăng mờ ảo mông lung. - Thinh 汀 ：Bãi cát hay những cồn cát nổi lên ở trên sông. - Tiêm Trần 纖塵 ：TIÊM là Mịn màng, TRẦN là Bụi bặm; nên TIÊM TRẦN là những hạt bụi thât nhỏ thật mịn. - Nguyệt Luân 月輪 ：LUÂN là cái bánh xe, nên NGUYỆT LUÂN chỉ Vầng trăng tròn như là cái bánh xe. Trăng thật tròn. - Cùng Dĩ 窮已 ：là Cùng tận, là Hết mức. - Câu "Giang nguyệt niên niên CHỈ tương tự 江月年年只相似：Còn có một dị bản là “Giang nguyệt niên niên VỌNG tương tự 江月年年望相似”。 - Đản Kiến 但見 ：Chỉ thấy, Chỉ thấy là... - Du Du 悠悠 ：là Xa xôi diệu vợi. - Thanh Phong Phố 青楓浦 ：PHỐ là Bến nước, nên THANH PHONG PHỐ là Bến nước Thanh Phong ở tỉnh Hồ Nam hiện nay. Ở đây phiếm chỉ chỗ ở của người du tử. - Phố Thượng 浦上：là Trên bến nước, là Bên bờ sông. Câu nầy lấy ý từ bài Cửu Ca của Khuất Nguyên《屈原 九歌》：“Tử giao thủ hề đông hành, Tống mỹ nhân hề nam phố 子交手兮東行，送美人兮南浦”. Hai câu thơ trên hàm ý chia tay giả biệt : Nắm tay giả biệt về đông, Đưa người nam phố cho lòng ngẩn ngơ. - Biển Chu Tử 扁舟子 ：là Chiếc thuyền con, ý chỉ phiêu bạt như người du tử. - Minh Nguyệt Lâu 明月樓 ：là Lầu trăng sáng, chỉ sự nhớ nhung của người cô phụ, theo như bài thơ "Thất Ai Thi" của Tào Thực đời Tấn 曹植《七哀詩》： 明月照高樓， Minh nguyệt chiếu cao lâu, 流光正徘徊。 Lưu quang chánh bồi hồi. 上有愁思婦， Thượng hữu sầu tư phụ, 悲嘆有餘哀! Bi thán hữu dư ai ! Có nghĩa : Lầu cao trăng chiếu mênh mông, Ánh vàng bàng bạc cho lòng ngẩn ngơ. Cô đơn thiếu phụ bơ phờ, Tiếng than não nuột thẫn thờ bi ai ! - Ly Nhân 離人 ：Những người ly biệt, ở đây chỉ người cô phụ xa chồng. - Trang Kính Đài 妝鏡台 ：Cái đài gương, cái giá gương để trước bàn trang điểm, chỉ chung Bàn Phấn của qúy bà qúy cô. - Ngọc Hộ 玉戶 ：Cửa có dát ngọc, chỉ các lâu đài cao sang hoa lệ. - Đảo Y Châm 搗衣砧 ：Cái chày bằng đá ngày xưa dùng để giặt giũ. - Tương Vọng 相望...Tương Van 相聞 ：Nhìn nhau... Nghe thấy nhau. - Trục 逐 ：Rượt theo, đuổi theo. - Nhàn Đàm 閒潭 ：chỉ Đầm nước yên tịnh phẵng lặng. - Phục Tây Tà 復西斜 ：Lại nghiêng ngã về tây. - Tiêu Tương 瀟湘 : chỉ 2 con sông Tương Giang và Tiêu Thủy ở tỉnh Hồ Nam hiện nay. - Kiệt Thạch 碣石 : Hòn đá đứng trơ trọi một mình, tên núi ở tỉnh Hà Bắc hiện nay, nên KIỆT THẠCH và TIÊU TƯƠNG : Một ở bắc một ở nam, chỉ đường xá xa xôi khó thể gặp nhau. - Vô Hạn Lộ 無限路 ：Đường xá không có giới hạn, chỉ xa xôi vô cùng. - Thừa Nguyệt 乘月 ：Thừa lúc ánh trăng sáng, nhân lúc sáng trăng. - Diêu Tình 搖情 ：Tình cảm dao động, chỉ xúc động tâm tình.

Bài thơ Đường hay nhất đời Đường. 春江花月夜 XUÂN GIANG HOA NGUYỆT DẠ 春江潮水連海平, Xuân giang triều thủy liên hải bình, 海上明月共潮生。 Hải thượng minh nguyệt cộng triều sinh. 灩灩隨波千萬裏， Diễm diễm tùy ba thiên vạn lý, 何處春江無月明!? Hà xứ xuân giang vô nguyệt minh !? 江流宛轉繞芳甸， Giang lưu uyển chuyển nhiễu phương điện, 月照花林皆似霰; Nguyệt chiếu hoa lâm giai tự tán; 空裏流霜不覺飛， Không lý lưu sương bất giác phi, 汀上白沙看不見。 Thinh thượng bạch sa khan bất kiến. 江天一色無纖塵， Giang thiên nhất sắc vô tiêm trần, 皎皎空中孤月輪。 Giảo giảo không trung cô nguyệt luân. 江畔何人初見月？ Giang bạn hà nhân sơ kiến nguyệt ? 江月何年初照人？ Giang nguyệt hà niên sơ chiếu nhân ? 人生代代無窮已， Nhân sinh đại đại vô cùng dĩ, 江月年年望相似。 Giang nguyệt niên niên vọng tương tự. 不知江月待何人， Bất tri giang nguyệt đãi hà nhân, 但見長江送流水。 Đản kiến trường giang tống lưu thủy. 白雲一片去悠悠， Bạch vân nhất phiến khứ du du, 青楓浦上不勝愁。 Thanh phong phố thượng bất thắng sầu. 誰家今夜扁舟子？ Thùy gia kim dạ biển chu tử ? 何處相思明月樓？ Hà xứ tương tư minh nguyệt lâu ? 可憐樓上月徘徊， Khả lân lâu thượng nguyệt bồi hồi, 應照離人妝鏡臺。 Ưng chiếu ly nhân trang kính đài. 玉戶簾中卷不去， Ngọc hộ liêm trung quyển bất khứ, 搗衣砧上拂還來。 Đảo y châm thượng phất hoàn lai. 此時相望不相聞， Thử thời tương vọng bất tương văn, 願逐月華流照君。 Nguyện trục nguyệt hoa lưu chiếu quân. 鴻雁長飛光不度， Hồng nhạn trường phi quang bất độ, 魚龍潛躍水成文。 Ngư long tiềm diệu thủy thành văn. 昨夜閒潭夢落花， Tạc dạ nhàn đàm mộng lạc hoa, 可憐春半不還家。 Khả lân xuân bán bất hoàn gia. 江水流春去欲盡， Giang thủy lưu xuân khứ dục tận, 江潭落月復西斜。 Giang đàm lạc nguyệt phục tây tà. 斜月沉沉藏海霧， Tà nguyệt trầm trầm tàng hải vụ, 碣石瀟湘無限路。 Kiệt thạch tiêu tương vô hạn lộ. 不知乘月幾人歸， Bất tri thừa nguyệt kỷ nhân quy, 落月搖情滿江樹。 Lạc nguyệt diêu tình mãn giang thọ. * Chú thích : - TRƯƠNG NHƯỢC HƯ 張若虛 (Khoảng 660-720), người đất Dương Châu (thuộc tỉnh Giang Tô hiện nay) là thi nhân nổi tiếng đời Đường. Từng giữ chức Binh Tào ở Đoái Châu, cùng với Hạ Tri Chương, Trương Húc và Bao Dung hợp xưng là "Ngô Trung Tứ Sĩ 吳中四士". Trong Toàn Đường Thi Tập chỉ còn chép lại có 2 bài thơ của Trương Nhược Hư mà thôi : Bài nầy và bài "Đại Đáp Khuê Mộng Hoàn 代答閨夢還". Riêng bài "Xuân Giang Hoa Nguyệt Dạ 春江花月夜" là bài thơ được đánh giá là "Bài thơ Thất ngôn trường thiên hay nhất ở thời buổi Thịnh Đường". Ta hãy cùng đọc bài thơ nầy nhé ! - Xuất xứ của bài thơ XUÂN GIANG HOA NGUYỆT DẠ 春江花月夜 : Vốn là tên của một ca khúc nổi tiếng của đất Ngô, tương truyền là do Trần Hậu Chúa của Nam Triều làm ra, Bản từ gốc đã thất truyền. Theo Cựu Đường Thư, thì "Xuân Giang Hoa Nguyệt Dạ", "Ngọc Thụ Hậu Đình Hoa", "Đường Đường"... đều do Trần Thúc Bảo Hậu Chúa cùng các nữ học sĩ trong cung sáng tác và các triều thần hòa thành thơ, rồi Thái Nhạc Lệnh là Hà Tư chọn những bài từ hoa lệ mà phổ thành ca khúc nầy. Sau Tùy Dương Đế cũng có sáng tác qua từ điệu nầy. Trong "Nhạc Phủ Thi Tập 樂府詩集" quyển thứ 47 có chép lại 7 khúc hát với từ điệu "Xuân Giang Hoa Nguyệt Dạ", trong đó có 2 bài là của Tùy Dương Đế. Bài thơ "Xuân Giang Hoa Nguyệt Dạ" của Trương Nhược Hư cũng làm theo đề từ nầy, nhưng đã khác với các khúc điệu trước đây, nhưng lại là bài thơ nổi tiếng nhất trong các bài đề từ cùng tên. 杜紹德 Đỗ Chiêu Đức