ĐÊM TỐI THIỀU QUANG TÌM Ở ĐÂU NGOÀI SONG HÀNG LIỄU ĐỨNG ÂU SẦU GIANG HỒ THÂN LỤY THÂN MANG BỆNH MƯA GIÓ ĐÊM BUỒN ĐÊM HÓA SÂU lỮ THỨ BAO NĂM TRĂNG TỦI LẠNH QUÊ NHÀ NGÀN DẶM LỆ RƠI CHÂU LONG GIANG NGOÀI XÓM ÂM THẦM CHẢY SÓNG TIỄN CỔ KIM SÓNG BẠC ĐẦU thái doãn Mại 31/ 1/ 2024

Dịch thơ: ĐÊM XUÂN. Đêm về chẳng chút ánh dương trong, Liễu rủ âm thầm cạnh chắn song. Chốn ấy giang hồ lâm bệnh mãi, Xuân đây mưa gió suốt đêm ròng. Bao năm cạnh nến người rơi lệ, Muôn dặm bên trăng khách gửi lòng. Xóm ngoại Nam Đài sông vẫn chảy, Mang đi cái cũ một dòng Long. Đào Nghi dịch 12/12/2020

Đêm mịt quang thiều chẳng thể mong Buồn buồn khóm Liễu rũ ngoài song Hồ sông bệnh đến bao ngày mãi Mưa gió xuân gieo mỗi tối ròng Đất lạ nhiều năm Đèn rót lệ Quê nhà lắm dặm Nguyệt đau lòng Nam Đài ngoại xóm Long Giang cuộn Tiễn cổ kim trôi lạnh một dòng

Đêm xuân đâu ánh thiều quang. Bên song cửa nhỏ, hàng hàng liễu xanh. Giang hồ đau bệnh quẩn quanh. Canh khuya mưa gió, mong manh xuân ngời. Trong đèn lữ khách lệ rơi. Quê nhà vạn dặm, chơi vơi trăng lòng. Nam Đài soi bóng dòng trong. Long Giang uốn khúc, theo dòng cổ kim

XUÂN DẠ Nguyễn Du: Năm 1789, Tây Sơn chiếm Bắc Hà, cụ vừa 24 tuổi. Để tránh nạn binh lửa, cụ đã về ẩn tại quê vợ, huyện Quỳnh Côi (Thái Bình). Bài thơ trên nằm trong Thanh Hiên Tiền Hậu Tập, có lẽ đã được cụ Nguyễn Du làm trong thời gian này, lúc cụ chưa tới 30 tuổi. Qua đấy ta có thể thấy thể chất của cụ không mấy khỏe mạnh do cuộc sống nghèo túng và bản thân cụ cũng hay đau ốm. Chính nơi đây đã chôn vùi quãng đời thanh xuân của cụ. Sống nơi thôn dã, cụ đã gần gũi và hiểu biết rõ ràng đời sống và tâm tình của tầng lớp dân quê nghèo khó. Mãi hơn 10 năm sau, lúc đã 37 tuổi (1802) cụ mới ra làm quan với triều Nguyễn với chức vụ Tri Huyện Phù Dung (Hưng Yên) rồi sau đó thăng Tri phủ Thường Tín (Hà Tây). 春 夜 Xuân dạ 黑 夜 韶 光 何 處 尋? Hắc dạ thiều quang hà xứ tầm ? 小 窗 開 處 柳 陰 陰. Tiểu song khai xứ liễu âm âm 江 湖 病 到 經 時 久, Giang hồ bệnh đáo kinh thời cửu 風 雨 春 隨 一 夜 深. Phong vũ xuân tùy nhất dạ thâm 羈 旅 多 年 燈 下 淚, Ký lữ đa niên đăng hạ lệ 家 鄉 千 里 月 中 心. Gia hương thiên lý nguyệt trung tâm 南 臺 村 外 龍 江 水, Nam Đài thôn ngoại Long Giang thủy 一 片 寒 聲 送 古 今. Nhất phiến hàn thanh tống cổ câm (kim). 阮攸 Nguyễn Du * CHÚ THÍCH : - Thiều Quang 韶光 :là Ánh sáng tốt đẹp của mùa xuân, của tuổi trẻ. Như cụ Nguyễn Du cũng đã viết trong Truyện Kiều :"Thiều Quang chín chục đã ngoài sáu mươi". - Liễu Âm Âm 柳陰陰 : Liễu nằm im lìm rũ bóng trong đêm. - Ký Lữ 羈旅 : Gởi thân nơi đất khách. - Nam Đài 南臺 : Tên xóm nhà nơi Nguyễn Du ở trọ. - Long Giang 龍江 : Còn gọi là Thanh Long giang, tức Sông Lam. * NGHĨA BÀI THƠ : ĐÊM XUÂN Biết đến nơi đâu để tìm cho được ánh thiều quang rực rỡ trong đêm tối nầy ? Nơi cánh cửa sổ nhỏ mở ra là cành liễu rũ im lìm trong đêm tối. Thân trải giang hồ sông nước nên bịnh cứ dai dẵng mãi cho đến hiện nay. Mưa gió lại theo ngày xuân mà về trong đêm dài dằng dặc nầy. Dưới đèn ta lại rơi lệ vì thân còn phiêu bạc xứ người đã nhiều năm nay. Ngắm trăng mà trong lòng tưởng nhớ đến quê hương ở xa ngoài ngàn dặm. Nhìn dòng nước Long Giang chảy ngoài thôn Nam Đài với dãi nước cuồn cuồn lạnh lùng như cuốn trôi cả dòng đời kim cổ. * DIỄN NÔM : ĐÊM XUÂN Ánh xuân đêm tối biết đâu tìm, Mờ mịt ngoài song liễu lặng im. Bệnh tật song hồ cùng dai dẵng, Gió mưa xuân sắc vẫn im lìm. Dưới đèn giọt lệ sầu xa xứ , Bóng nguyệt quê nhà xót nhói tim. Dòng nước Long Giang cuồn cuồn mãi, Lạnh lùng cuốn sạch cổ cùng kim. Lục bát : Tìm đâu đêm tối thiều quang ? Ngoài song liễu rũ mơ màng trong đêm. Giang hồ dai dẳng bệnh thêm, Gió mưa não nuột bên thềm xuân sang. Dưới đèn lệ nhỏ trăng ngàn, Tấm thân lữ thứ ly tan ai hoài. Long Giang dòng nước Nam Đài, Lạnh lùng cuồn cuộn chảy dài cổ kim. Đỗ Chiêu Đức.

ĐÊM XUÂN Ánh xuân đêm tối biết đâu tìm, Mờ mịt ngoài song liễu lặng im. Bệnh tật song hồ cùng dai dẵng, Gió mưa xuân sắc vẫn im lìm. Dưới đèn giọt lệ sầu xa xứ , Bóng nguyệt quê nhà xót nhói tim. Dòng nước Long Giang cuồn cuồn mãi, Lạnh lùng cuốn sạch cổ cùng kim. Đỗ Chiêu Đức.