Gả chồng

Có hôm nghiêm phụ thừa lương,
Hứng vui dạo mát tìm đường thăm con.
Nhìn lâu xem có sắc buồn,
Tướng công mới hỏi nguồn cơn thế nào?
Cớ sao ủ liễu, phai đào,
Kém tươi nhan sắc, con sao võ vàng?
Hay là tủi phấn, thẹn hương,
Thời con khá nói mẹ cha biết cùng?
Ngọc Hoa nghe nói hãi hùng,
Tìm lời thú thực ngỏ cùng khúc nhôi:
“Mẹ cha sinh một con thôi,
Nhân duyên đã có lắm nơi vọng cầu.
Đẹp duyên chưa có một đâu,
Lại còn hương lửa về sau thế nào!
Mẹ cha mỗi tuổi một cao,
Con thì phận gái biết đau mà hòng!
Sợ cha con tưởng để lòng,
Như chàng Sơn Bá thiệt công sinh thành!
Hổ cùng thiên địa cao xanh,
Hổ cùng phận gái ra tình nguyệt hoa.
Lại thêm sợ mẹ sợ cha,
Vì con lỗi đạo phép nhà chẳng hay.
Gia phong đâu có thế này,.
Bởi con tạo hoá thấy lay sự đời.
Mùng một, tháng ba vừa rồi,
Có một nam tử dáng người sĩ nhân.
Tìm vào liền đến trong sân,
Khó khăn hàn sĩ nhỡ chân qua đường.
Hình dung phong nhã đoan trang,
Nhời ăn tiếng nói muôn vàn tốt tươi.
Cất lòng con bước ra ngoài,
Hỏi chàng nho sĩ là người phương nao?
Vì đâu phải bước nao đao?
Chàng sa nước mắt thấp cao lòng phiền.
Thấy người quân tử chính chuyên,
Chạnh lòng lấy gạo cùng tiền đem cho.
Hay đâu sự bởi ông tơ,
Xui lòng con luống ngần ngơ đêm ngày!”.
Tướng công nghe nói lạ thay,
Ngẫm rằng:“Số ấy duyên này chẳng không”.
Tức thì chuyển gọi gia đồng,
Đi tìm hàn sĩ rằng ông triệu vời.
Tuỳ nhi vâng gọi dám sai,
Chia đi Nam Bắc các nơi mọi đường.
Hỏi thăm khắp chợ cùng làng,
Bỗng không nhác thấy một chàng ở xa.
Đến gần mới hỏi dò la:
“Phải chăng hàn sĩ xin qua một lần?
Nghe rằng thông hiểu kinh luân,
Ông tôi muốn hỏi thi văn vài bài.
Chàng nghe vâng cứ đến nơi,
Tuỳ nhi vào bẩm thực người sĩ nhân.
Tướng Công gọi vào trong sân,
Nhìn xem tướng mạo mười phân khác thường.
Cho nên chẳng quản nghèo sang,
Sai người giải chiếu mời chàng ngồi chơi.
Thoát thôi ướm hỏi vài bài,
Cảm tâm tú khẩu đáng tài trạng nguyên.
Khen rằng: “Danh sĩ thiếu niên”,
Sự này ắt hẳn thiên duyên xe vào.
Vậy chàng quê quán nơi nao?
Vì đâu nên phải lao đao ẩn tài?
Mẹ cha, huynh đệ những ai?
Nhân sao mà phải lạc loài ra đi?
Phạm Tải rón rén thưa quỳ,
Ngập ngừng mới giãn vân vi tỏ tường,
“Sơn Tây, Ngọc Tháp là làng,
Hai thân sớm đã suối vàng xa chơi.
Anh em chẳng có một ai,
Cửa nhà thiếu thốn, hết nơi nương nhờ.
Ở cùng cậu mợ sớm trưa,
Dám nài cay đắng muối dưa cực lòng!
Đạo hiền kinh thánh trông mong,
Hay đâu cậu mợ ra lòng đắn đo!
Con cậu, cậu nuôi thầy cho,
Cháu cậu, cậu bắt chăn bò, chăn trâu.
Đêm ngày mưa nắng dãi dầu,
Ở ăn chẳng được, tôi đầu tha phương…
Lòng tôi mộ đạo văn chương,
Ngày đi hành khất tìm phương đỡ lòng.
Tối về, kinh sử nấu nung,
Xiết bao khổ nhục tấm lòng bấy nay!”
Trần Công nghe nói thương thay,
Bảo rằng người hãy nghe đây một nhời.
Con ta từ độ thấy người,
Chẳng hay là sự duyên trời hay sao.
Chắc là duyên kiếp thế nào,
Cho nên nó thấy người vào, nó thương.
Cơ trời phận lửa duyên hương
Bỗng đâu bốn bể thư hương một nhà”.
Sai người vào đòi Ngọc Hoa,
Tướng Công truyền gọi cô ra ngoài này.
Ngọc Hoa lương tựa Lầu tây,
Nghe cha gọi đến vội ngay ra hầu.
Tướng công nhìn mặt hồi lâu,
Sự tình mới tỏ trước sau nhẽ hằng:
“Phải chàng nho sĩ này chăng?”.
Ngọc Hoa tủm tỉm thưa rằng: Phải đây”.
Tướng công kể hết niềm tây,
Trước mặt Nguyệt lão, sau này mặc con.
Những nơi chức trọng quyền môn,
Sao con chẳng chắp keo sơn Tấn Tần?”
Mà chàng là đấng văn nhân,
Sao con lại bắc cầu ngân cho liền?
Nàng nghe mặt ủ, lòng phiền,
Vội vàng tỏ hết căn nguyên mọi đường:
Nữ sinh ngoại tộc đạo thường,
Ai ai chẳng muốn quan sang dập dìu.
Cha sinh con chẳng có nhiều,
Một con là gái ra chiều ngây thơ.
Chồng khôn thì nổi cơ đồ,
Nhược bằng chồng dại vũ phu, nặng mình!
Trình cha lạy mẹ phân minh,
Quan sang hồ dễ một mình con vui.
Nữa khi xuất giá tòng phu,
Xuân huyên hai cõi đền bù sao xong!
Tiền duyên xưa tích chữ đồng,
Ấy chăng Nguyệt lão tơ hồng xe cho.
Tống Trân xưa gặp Cúc Hoa,
Ấy trời xe lại cũng ra cương thường.
Làm nên thì được quan sang,
Khó khăn có lúc nhỡ nhàng người ta.
Mấy lời biện bạch thưa qua,
Nên chăng tuỳ ý mẹ cha lo lường”.
Tướng công nghe nói tỏ tường,
Nhủ còn cùng với Phạm chàng ra đây.
Trâu bò cho xứng đặt bày,
Gọi là sính lễ ngày nay của chàng.
Cho mời khắp mặt họ hàng,
Ai ai cũng đụng chén vàng trao tay.
Xướng ca đàn phách ba ngày,
Sắt càm duyên hợp từ nay mặn nồng.
Tơ hồng làm lễ vừa xong,
Ái ân đôi chữ vợ chồng đẹp duyên.
Từ ngày chăn ấm gối êm,
Vui vầy ong bướm, phỉ nguyền lòng xuân.
Sớm khuya chăm việc tảo tần,
Thờ cha kính mẹ muôn phần chẳng sai.
Trượng phu gặp đấng nữ tài,
Ông bà mừng rỡ gặp nơi rể hiền.