Cảnh cha dòng con dại

Chị đà bách tuế lìa trần,
Thầy thì ở lại ăn mần nuôi con.
Từ ngày về chốn nước non,
Âm dương cách biệt dạ còn ngẩn ngơ.
Từ ngày đứt gánh tương tư,
Cực lòng thầy đã thất cơ trăm đường,
Dạ tiếc lòng thương,
Đêm canh trường không ngủ.

Con bé thơ đang bú,
Bao công việc đi về,
Trăm công chi cũng thuê,
Trăm việc gì cũng mượn.

Từ con tru con lợn,
Ai bứt cỏ bỏ chuồng.
Một ổ khoá nhà buồng,
Đóng đi, về lại mở.

Mai đây có phiên chợ,
Biết gưởi ai nạm chè.
Não nuột tiếng sầu ve,
Nghĩ tình chung cực lắm!
Nghĩ tình chung cực lắm!

Đứng giữa đường xắm nắm,
Không biết gửi ai giừ.
Sầu mọi nỗi tương tư,
Ruột tằm đau chín khúc.
Đau ruột tằm chín khúc.

Đi trưa không ai giục;
Về tối nỏ ai la.
Không ai gánh đỡ cho,
Bước chân về đến nhà,
Thấy đèn không, lửa tắt.

Tay đang chùi nước mắt,
Con lại chạy ra mừng.
Mai muốn lấy vài cơn,
Đi mượn người: chưa có.
Chạy mãi mượn người: chưa có.

Tru thì chưa có cỏ,
Lợn thì chưa có rau.
Kể trăm thảm nghìn sầu,
Phận cha dòng dang dở,
Vợ chết đi thật dang dở.

Đi ra đường sợ lở,
Về cũng nỏ ai hay.
Cha sắm sửa đi cày,
Con kêu cha trở lại,
Con nhủ cha trở lại.

Cha đang nuôi con dại,
Nhờ cậy đến ông bà.
Thu lánh lại đông qua,
Con bé thơ đang bú,
Con lẫm chẫm bò đang bú.

Con chưa người dạy nhủ,
Cha rách áo ai may.
Khi kẻ cấy người cày,
Ai chia cơm gắp mắm.
Ai liệu đường cơm, mắm.

Đêm năm canh thăm thẳm,
Ngày sáu khắc bồi hồi.
Nghĩ đến nghĩa khúc nhôi,
Ruột tằm đau hơn hoạn.
Đau ruột tằm hơn hoạn.

Khi anh em bầu bạn,
Ai múc nước têm trầu?
Ai trải chiếu bửa cau?
Một mình anh bôi rồi lại vẽ.

Khi trăm công nghìn lẽ,
Khi bội bảy tuần ba,
Khi giỗ chạp ông bà,
Một mình anh lụi cụi.

Trông ba năm buồn tủi,
Cơn sầu mãi trời ơi!
Ai bốc lửa tàn rơi,
Cơn sầu người chưa dạn.

Chưa có ai ve vãn,
Chưa có kẻ nào yêu.
Chưa có ai đặt điều,
Mối tình chung ngày trước,
Mối tình chung ngày trước.

Khăn trên đầu gang buộc,
Lời em nói chưa nguôi.
Mặc ai nói ai cười,
Có bóng trăng soi xét,
Có ngọn đèn soi xét.

Đêm đông trường gió rét,
Ngồi dựa bức màn suông.
Ai nói đến nghĩa nường,
Như khơi nguồn tủi nhục,
Như gợi nguồn tủi nhục.

Tha hồ ai xúi giục,
Mặc ai ghẹo nguyệt trêu hoa,
Cứ đội nón trông ngơ,
Mặc lòng ai trăng gió,
Kệ người nào trăng gió.

Đêm đông trường vò võ,
Ngày sáu khắc bồi hồi.
Giừ thương khó hết rồi,
Nhưng miệng cười đang nhớ,
Khoé mắt giừ thương nhớ.

Nước mắt giàn giụa,
Bắt thân áo lau ngang.
Ai dạ bạc lòng vàng,
Không nhớ bằng nghĩa nàng ngày trước.
Ta nặng nhớ nghĩa nàng ngày trước.

Khi lưng cơm bát nước,
Khi bồng chút con thơ.
Khi đi sớm về trưa.
Ai ấp ui bồng bế?

Con bơ vơ không mẹ,
Chưa dứt gánh giữa đường.
Hết khó nỏ hết thương,
Lời trăm năm đang nhớ,
Nghĩa đá vàng đang nhớ.

Việc gia đình dang dở,
Cất cơn buồn làm khuây.
Giá cái đọi nước đầy,
Bưng làm sao cho khéo.

Nghe ve kêu véo véo,
Chăn gối để giường thờ.
Cơn sầu não ngẩn ngơ,
Mối tình chung ai biết.

Đừng nghĩ điều hơn thiệt,
Lấy nữa cũng lỡ làng.
Không lấy cũng dở dang,
Ra tình đen nghĩa bạc,
Ra lòng ăn ở bạc.

Anh em dức lác,
Chú bác nói hằn ri:
- “Dầu có thiệt thầy đi,
Phải lo lường kẻo khổ.

Kiếm một người giúp đỡ.
Nuôi con cho nên người.
Nên ra trước chín sau mười,
Khoảng năm ba cũng được.

Khi việc làng việc nước,
Đã có kẻ lo lường.
Cho con đi học nhà trường,
Theo vua quan cho trọng.

Giừ về đường kén chọn,
Có mẫu ruộng con bò.
Đừng tiếng nhỏ tiếng to,
Mà đau lòng kẻ trước.”

Nhờ ơn trời lộc nước,
Cái số khá nên giàu,
Nỏ ham chi ruộng trâu;
Nỏ ham chi của nả.

Lời vợ thầy còn đó:
- “Chăm chút cho con!”
Thầy về trèo núi lặn non,
Kiếm người nội trợ nuôi con cho thầy.

Năm canh rót đĩa dầu dầu,
Thắp lên đôi ngọn, ngọn này chưa nên.
Một là trách số trách duyên,
Hai trách ông Tơ hồng ghét bỏ xe vào gái thuyền quyên nỏ nhằm.
Thuyền ai đổi bến dời giằm,
Nghĩa nàng ngày trước nghìn năm không dời.
Thầy về liệu đó là coi!