Điếu Khuất Nguyên phú 弔屈原賦 • Phú viếng Khuất Nguyên

弔屈原賦
Điếu Khuất Nguyên phú
Phú viếng Khuất Nguyên

恭承嘉惠兮，竢罪長沙。
Cung thừa gia huệ hề, sĩ tội Trường Sa.
Tôi kính cẩn nhận ơn tốt đẹp của triều đình, đến Trường Sa chờ thi hành chức phận.

仄聞屈原兮，自湛汨羅。
Trắc văn Khuất Nguyên hề, tự trầm Mịch La.
Nghe nói Khuất Nguyên đã tự trầm mình xuống sông Mịch La.

造託湘流兮，敬弔先生。
Tạo thác Tương lưu hề, kính điếu tiên sinh.
Tôi bèn đến bên dòng sông Tương, gửi bài văn này theo dòng nước, kính cẩn viếng tiên sinh.

遭世罔極兮，迺隕厥身。
Tao thế võng cực hề, nãi vẫn quyết thân.
Tiên sinh gặp phải một thời đại vô cùng ngang trái, đến nỗi phải huỷ hoại cả thân mình.

烏虖哀哉兮，逢時不祥！
Ô hô ai tai hề, phùng thời bất tường.
Than ôi, đau đớn thay! Tiên sinh đã gặp phải một thời chẳng lành.

鸞鳳伏竄兮，鴟鴞翱翔。
Loan phụng phục thoán hề, si hiêu cao tường.
Chim loan, chim phượng phải ẩn náu, trốn chạy, còn cú vọ lại tự do bay lượn trên cao.

闒茸尊顯兮，讒諛得志；
Tháp nhung tôn hiển hề, sàm du đắc chí.
Những kẻ hèn hạ, bất tài được tôn quý, hiển đạt; bọn gièm pha, nịnh hót thì thoả chí.

賢聖逆曳兮，方正倒植。
Hiền thánh nghịch duệ hề, phương chính đảo thực.
Bậc hiền tài, thánh trí bị lôi kéo ngược xuôi; người ngay thẳng lại bị đặt vào thế đảo ngược.

謂隨、夷溷兮，謂跖、蹻廉；
Vị Tuỳ, Di hỗn hề, vị Chích, Kiểu liêm;
Người đời cho Biện Tuỳ và Bá Di là ô uế, lại bảo Đạo Chích và Trang Kiểu là thanh liêm;

莫邪為鈍兮，鈆刀為銛。
Mạc Da vi độn hề, duyên đao vi tiêm.
cho thanh kiếm Mạc Da là cùn, còn con dao bằng chì lại là sắc bén.

于嗟默默，生之亡故兮！
Hu ta mặc mặc, sinh chi vong cố hề;
Than ôi, lặng lẽ biết bao! Tiên sinh vô cớ mà gặp tai hoạ.

斡棄周鼎，寶康瓠兮。
Oát khí Chu đỉnh, bảo khang hồ hề.
Người ta vứt bỏ chiếc đỉnh quý của nhà Chu, lại coi chiếc vò rỗng là bảo vật;

騰駕罷牛，驂蹇驢兮；
Đằng giá bì ngưu, tham kiển lư hề;
bắt con bò mệt kéo xe chạy nhanh, lấy con lừa què làm ngựa kéo bên;

驥垂兩耳，服鹽車兮。
Ký thuỳ lưỡng nhĩ, phục diêm xa hề.
còn ngựa kỳ, ngựa ký thì cụp hai tai xuống, phải kéo xe chở muối.

章父薦屨，漸不可久兮；
Chương phủ tiến lũ, tiệm bất khả cửu hề;
Chiếc mũ lễ vốn phải đội trên đầu lại bị đem lót dưới giày, tình trạng đảo lộn ấy dần dần không thể kéo dài mãi.

嗟苦先生，獨離此咎兮！
Ta khổ tiên sinh, độc ly thử cữu hề.
Than ôi, tiên sinh thật đau khổ, riêng mình phải gánh chịu tai hoạ này!

誶曰：已矣！
Tối viết: Dĩ hĩ!
Lời kết rằng: Thôi vậy!

國其莫吾知兮，子獨壹鬱其誰語？
Quốc kỳ mạc ngô tri hề, tử độc nhất uất kỳ thuỳ ngữ?
Cả nước không ai hiểu ta, nỗi uất ức chất chứa ấy biết giãi bày cùng ai?

鳳縹縹其高逝兮，夫固自引而遠去。
Phụng phiêu phiêu kỳ cao thệ hề, phù cố tự dẫn nhi viễn khứ.
Phượng hoàng nhẹ nhàng bay cao, vốn phải tự cất mình mà đi xa.

襲九淵之神龍兮，沕淵潛以自珍；
Tập cửu uyên chi thần long hề, vật uyên tiềm dĩ tự trân.
Hãy noi theo con thần long dưới vực sâu chín tầng, lặn thật sâu để tự giữ lấy sự quý báu của mình;

偭蟂獺以隱處兮，夫豈從蝦與蛭螾？
Miến kiêu thát dĩ ẩn xứ hề, phù khởi tòng hà dữ điệt dẫn?
xa lánh loài rái cá mà ẩn mình, lẽ nào lại theo làm bạn với tôm, đỉa và giun?

所貴聖之神德兮，遠濁世而自臧。
Sở quý thánh chi thần đức hề, viễn trọc thế nhi tự tàng.
Điều đáng quý ở bậc thánh nhân là đức hạnh thần diệu: biết xa lánh cõi đời ô trọc mà tự ẩn mình.

使麒麟可係而羈兮，豈云異夫犬羊？
Sử kỳ lân khả hệ nhi ky hề, khởi vân dị phù khuyển dương?
Nếu ngựa kỳ, ngựa ký cũng có thể bị buộc giữ và mang dây cương, thì còn có thể nói nó khác chó dê được sao?

般紛紛其離此郵兮，亦夫子之故也！
Ban phân phân kỳ ly thử bưu hề, diệc phu tử chi cố dã.
Tiên sinh cứ quanh quẩn giữa nơi hỗn loạn nên mới gặp tai hoạ ấy, đó cũng là nguyên nhân từ chính tiên sinh.

歷九州而相其君兮，何必懷此都也？
Lịch cửu châu nhi tướng kỳ quân hề, hà tất hoài thử đô dã?
Có thể đi khắp chín châu để tìm vị vua xứng đáng, hà tất cứ phải quyến luyến kinh đô nước Sở này?

鳳皇翔于千仞兮，覽德煇而下之；
Phượng hoàng tường vu thiên nhận hề, lãm đức huy nhi hạ chi.
Phượng hoàng bay trên độ cao nghìn nhận, trông thấy ánh sáng của đức tốt thì mới hạ xuống.

見細德之險微兮，遙增擊而去之。
Kiến tế đức chi hiểm vi hề, dao tăng kích nhi khứ chi.
Nếu nhận ra dấu hiệu nguy hiểm từ kẻ đức hạnh nhỏ nhen, nó liền vỗ cánh bay cao mà rời đi.

彼尋常之汙瀆兮，豈容吞舟之魚！
Bỉ tầm thường chi ô độc hề, khởi dung thôn chu chi ngư?
Vũng nước bẩn chỉ sâu rộng vài thước, làm sao chứa nổi con cá lớn có thể nuốt thuyền?

橫江湖之鱣鯨兮，固將制於螻螘。
Hoành giang hồ chi chiên kình hề, cố tương chế ư lâu nghị.
Cá chiên, cá kình vốn tung hoành ngang dọc giữa sông hồ, nhưng nếu sa vào vũng nước nhỏ, ắt sẽ bị cả loài kiến hôi khống chế.