Du Sơn Tây thôn 遊山西村 • Chơi thôn Sơn Tây

Bài thơ được Lục Du sáng tác vào đầu xuân năm Càn Đạo thứ 3 (1167), khi ông đang sống nhàn cư tại quê nhà Sơn Âm, nay thuộc Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang. Trước đó, vì tích cực ủng hộ chủ trương bắc phạt chống Kim của Trương Tuấn, ông bị phái chủ hoà trong triều bài xích và bãi chức vào năm 1166. Trở về quê trong hoàn cảnh chính trị thất ý, Lục Du tìm được sự an ủi nơi cảnh sắc và đời sống bình dị của nông thôn.

Bài thơ ghi lại một chuyến đi thăm thôn Sơn Tây, một làng quê nằm gần nơi ở của nhà thơ bên hồ Giám. Mở đầu là cảnh người dân đem rượu mới và thức ăn thịnh soạn khoản đãi khách. Rượu tuy còn đục nhưng tấm lòng của chủ nhà lại chân thành, nồng hậu. Tiếp đó, nhà thơ đưa người đọc theo con đường quanh co giữa núi non và sông suối: tưởng như đã đến chỗ cùng đường, bỗng sau những hàng liễu rậm và khóm hoa tươi lại hiện ra một thôn xóm. Hai câu luận chuyển từ phong cảnh sang phong tục. Tiếng tiêu trống báo hiệu ngày xuân xã sắp đến, cách ăn mặc mộc mạc của dân làng cho thấy những phong tục cổ truyền vẫn được gìn giữ. Trước cảnh vật tươi đẹp, tình người chân chất và sinh hoạt cộng đồng đầm ấm, nhà thơ lưu luyến đến mức hẹn rằng sau này sẽ còn chống gậy, theo ánh trăng trở lại gõ cửa dân làng.

Bài thơ thể hiện tình yêu của Lục Du đối với phong cảnh, con người và phong tục làng quê. Đằng sau niềm vui trong chuyến du ngoạn còn có sự chuyển biến trong tâm trạng của một người vừa gặp thất bại trên đường đời: từ cảnh ngỡ như không còn lối đi đến sự xuất hiện bất ngờ của một thôn xóm tươi sáng. Vì thế, câu “Sơn trùng thuỷ phúc nghi vô lộ, Liễu ám hoa minh hựu nhất thôn” về sau thường được dùng để nói rằng ngay trong hoàn cảnh tưởng như bế tắc vẫn có thể xuất hiện một con đường hoặc một triển vọng mới. Về nghệ thuật, nhà thơ kết hợp cảnh sắc, con người và phong tục để tạo nên một bức tranh làng quê Giang Nam vừa tươi sáng vừa đậm tình người. Các cặp câu giữa đối chỉnh, hình ảnh giàu sức gợi. Đặc biệt, sự tương phản giữa “nghi vô lộ” và “hựu nhất thôn” khiến cảnh vật đột ngột mở ra, đồng thời đem đến cho câu thơ một ý nghĩa triết lý vượt ra ngoài câu chuyện du ngoạn.

Sơn Tây là một thôn làng ở gần quê nhà Sơn Âm của Lục Du, thuộc vùng Thiệu Hưng, Chiết Giang ngày nay.