Tố cáo thực dân đàn áp kiều bào ta, bày các trò hề tốn tiền, làm sỉ nhục dân ta

Ấy tình cảnh nước nhà đã thế,
Còn những người vượt bể sang Tây;
An thân đã chắc xứ này,
Vậy còn khuấy rối khuấy rầy bởi ai?
Người có chí theo đòi du học,
270. Kẻ tay không lăn lóc làm ăn.
Nào ai gây sự thù hằn,
Cùng toan đeo vặt đuổi dằn cho đang.
Lập một sở gọi rằng Kiểm sát,
Kiểm sát ai trong đất Lang Sa?
Vậy mà xa xí của ta,
Để nuôi một lũ gà nhà đi bươi.
Kể lắm chuyện đáng cười đáng ghét,
Tên cầm đầu hầm hét bán rao.
Rằng: “Tao chẳng dụng gươm đao,
280. Một cây bút sắt, hại bao nhiêu người”.
Thông đồng khắp mọi nơi mật kín,
Cáo giả hùm, láo liếng mà ghê,
Nơi thành thị, chốn nhà quê,
Tìm hơi, bắt dấu, tứ bề dò la.
Rất đến nỗi các nhà học hiệu,
Con nhà người, niên thiếu trẻ trung.
Cả gan dám tới thị hùng,
Hỏi tra tên họ, gạn gùng mẹ cha.
Còn những lũ lâu la vô loại,
290. Máu chảy đâu, ruồi lại bu theo.
Gian phi ra dạ hiểm nghèo,
Thổi lông vạch lá tuân theo đồng tiền.
Một năm mấy mươi nghìn sở phí,
Lợi ích chi một tí cho ta?
Làm cho hai giống cách xa,
Làm cho mất tiếng Lang Sa hẹp hòi.
Nước pháp luật hẳn hoi còn thế!
Xứ dã man nô lệ, nghĩ sao?
Xưa sao ăn ngọt nói ngào,
300. Nay sao trăm kiếp đè đầu cho đang!
Còn như sở Đông Dương sanh kế,
Sanh kế gì cắt nghĩa cho thông?
Dinh tư dùng chước giả công,
Một năm tiêu mấy triệu đồng như chơi.
Ai muốn biết tới nơi thì biết,
Mấy chữ vàng sơn thếp nguy nga.
Chính ngay đàng Ô-pê-ra,
Đường đường khí tượng một toà thượng thơ.
Cuộc đấu xảo bây giờ cũng lạ,
310. Mới bốn năm giặc giã vừa xong.
Đắng cay hăm mấy triệu đồng,
Trong cơn chật hẹp nỡ lòng khoe khoang.
Kể chỉ cách tiêu hoang phí chạ,
Thói nhà quan Âu, Á xưa nay.
Tiền công đã mó đến tay,
Túi tham phải nhét cho đầy mới thôi!
Hiềm một nỗi tôi đòi khinh dể,
Xài tiền ta chẳng kể gì ta.
Sở công nơi bảy nơi ba,
320. Trông nom chẳng chút cho ta chen vào.
Còn những kẻ công lao thuyền thợ,
Cốt mộ qua giúp đỡ công trình.
Bòn chèn trách mắm, trã canh,
Thịt hôi cá thối, đủ tình gay go.
Trong tám tháng bữa no bữa đói,
Biết bao nhiêu oan trái, rỉ rên.
Tính ra mấy triệu quan tiền,
Để ta ăn hạ uống hèn bởi ai?
Còn nói đến các vai đợi biểu,
330. Khéo chọn thay một kiểu y quan.
Khăn đen, áo gấm, nút vàng,
Khoanh tay bắt đứng sắp hàng thiệt xinh!
Thảy trăm việc làm thinh không biết,
Hỏi: “Băng ngàn chí quyết đi đâu?”
“Pari ao ước bấy lâu!”
“Nhịp này khỏi tốn tiền tàu đi chơi!”
Làm như chuyện trò cười lớp giễu,
Đợi biểu này, đại biểu cho ai?
Chứa chan trăm nết tôi đòi,
340. Còn toan mở mặt với người làm sao.
Khen ai khéo đếm đầu chọn mặt,
Để đem qua bày đặt mua vui.
Hiệu, hề, đào, kép đủ vai,
Mời luôn đến Trẫm lên ngai ra tuồng.
Ta đâu phải là phường nhái ếch,
Gỡ càng co tuỳ thích ai cho.
Cuộc đời là cuộc đôi co,
Công quyền là thánh, tự do là thần.
Khắp thế giới tôn dân tự chủ,
350. Khéo cầm ta như lũ dã man!
Phật thiêng bao thuở chùa hoang,
Chùa hư đem Phật thếp vàng ích chi?
Lẽ thẳng ấy đồng nhi cùng hiểu,
Muốn đè đầu mấy triệu dễ sao?
Thuyền bền thì nước đỡ cao,
Thuyền hư thì nước chôn vào chín sông.
Nào ai muốn tôn sùng đế chế,
Nào ai xin bệ vệ rước qua;
Om sòm xưng mẹ, xưng cha,
360. Xưng người thay mặt con nhà Việt Nam!
Kéo một lũ tai phàm mắt tục,
Làm cho thêm sỉ nhục dân ta.
Bày chi thì cứ nói ra,
Biết đâu lợi hại nước nhà là đâu!
Tiền bạc tốn biết bao mà kể,
Vơ vét theo, biếu lễ thập phương.
Dân ta ngót mấy năm trường,
Lửa thành vạ cá trăm đường gian nan.
Năm năm chịu cơ hàn thuỷ hạn,
Mấy muôn người lưu tán tử vong.
Trách ai chẳng chút động lòng,
Nỡ đem máu mủ trút dòng bể khơi!
Trâu cày mỏi nghỉ hơi cho thở,
Ngựa chở lâu phải mở đồ ra.
Huống chi loài giống người ta,
Nỡ nào rán mỡ lột da cho đành?
Tiền du học khéo đành bỏ đứt,
Còn tiền đâu mà vứt lỗ không?
Nói ra lắm kẻ chếch lòng,
380. Nín đi, thời lại ấp ùng lá gan.
Nếu để vậy man man chung cổ,
Biết ngày nào tấn bộ mà mong?
Người sao trăm việc thong dong,
Ta sao gánh đủ mấy chồng gian nan!