Thoại Ngọc Hầu - Đời sau nhớ mãi tên ông

Quê hương này
không tự nhiên mà có
không tự nhiên mà yên
không tự nhiên mà người ta
muốn ở lại đến trọn đời.
Trước khi có ruộng thẳng hàng
là cỏ dại che lối
trước khi có kênh dài soi bóng
là bùn lầy níu chân người qua
và trước khi có hai tiếng “quê hương”
là những phận người
tha phương
mà chưa biết
nơi nào sẽ là nhà.
Thoại Ngọc Hầu
ông đến phương Nam
không phải với dáng vẻ của người ban ơn
ông đến như một người ở lại
ở cùng đất
ở cùng dân
ở cùng những ngày gió chướng thổi ngược
và những đêm nước nổi
không yên.
Ông nhìn đất
không chỉ thấy bờ bãi
mà thấy tương lai của hạt lúa
ông nhìn nước
không chỉ thấy dòng chảy
mà thấy đường sống của xóm làng
ông nhìn dân
không chỉ thấy số phận
mà thấy gốc rễ của quê hương mai sau.
Quê hương
với ông
không phải là nơi để nhớ
mà là nơi phải dựng lên.
Vậy nên ông đào kênh
không phải để ghi công
mà để giữ người
để ai đã lỡ bước tới đây
thì có thể
cắm một mái nhà
trồng một vụ lúa
và sinh ra những đứa trẻ
biết gọi tên xứ sở
bằng cả niềm tin.
Kênh Vĩnh Tế
chảy qua không chỉ là đất
mà là thân phận
chảy qua mồ hôi mặn
chảy qua lưng áo bạc màu
chảy qua cả những nỗi sợ
chưa kịp gọi thành tên.
Bao nhiêu mùa nắng đổ
mới có dòng nước hiền
bao nhiêu vai người trĩu xuống
mới có bờ kênh thẳng
bao nhiêu lời thở dài
mới đổi được
một tiếng thở phào
khi lúa lên xanh.
Người đời sau gọi đó là đại công trình
nhưng người trong cuộc
chỉ gọi giản dị: đào kênh.
Quê hương không lớn lên từ những điều lớn tiếng
mà từ việc rất nhỏ
một con nước được khơi nguồn
một mảnh đất không bị bỏ hoang
một gia đình thôi phải dắt nhau đi nữa
vì đất đã biết nuôi người.
Có những đêm
ông đứng lặng bên dòng kênh mới mở
trăng vỡ ra trên mặt nước
như lịch sử chưa kịp sang trang
ông nghĩ về những người đã khuất
những người còn sống
và những người chưa ra đời
tất cả đều đi qua nơi này
mà không biết
quê hương từng được đổi
bằng bao nhiêu nhọc nhằn.
Nhưng ông không cần ai biết
vì quê hương
khi đã thành hình
sẽ tự nhớ lấy người làm ra nó.
Quê hương nhớ
bằng cách để đất hiền hơn
để nước chảy đều hơn
để người dân sống chậm
mà bền
để xóm làng không chỉ là nơi ở
mà là nơi quay về.
Thoại Ngọc Hầu
ông không đứng ngoài quê hương
ông ở trong từng thửa ruộng
trong con đường làng thẳng dần theo năm tháng
trong cách người ta gọi tên địa danh
mà không cần giải thích.
Mai này
khi trẻ con lớn lên
chạy dọc bờ kênh
chỉ thấy nước lặng
chỉ thấy lúa đều
chúng sẽ không hiểu
quê hương từng hoang
từng dữ
từng khiến người ta
muốn bỏ đi.
Nhưng quê hương không cần được kể công
quê hương chỉ cần
được sống tiếp
qua từng đời người.
Thoại Ngọc Hầu
ông không hoá thành pho tượng đứng yên
ông hoá thành phương Nam đang thở
nơi đất mở bằng nghĩa
nơi nước chảy bằng lòng tin
nơi con người gắn với nhau
không bằng lời thề
mà bằng cuộc sống chung.
Và nếu có ai hỏi
quê hương được làm nên từ đâu
xin đừng trả lời bằng bản đồ
xin đừng trả lời bằng mốc thời gian
hãy trả lời bằng điều giản dị nhất:
từ những con người
biết cúi xuống cùng đất
biết nghĩ cho dân trước mình
để quê hương
không chỉ là nơi sinh ra
mà là nơi
người ta muốn ở lại
đến cuối đời.