Đỗ Hà

Bạn tôi chắc hẳn là chim –
Vì bay cao vút!
Bạn tôi hẳn kiếp người phàm,
Vì rồi cũng rũ!
Có ngạnh nhọn, hệt loài ong.
Ôi, người bạn lạ,
Sao khiến ta đắn đo lòng!

Trong rừng đây, có một tinh thần tĩnh lặng,
Nương náu nơi gió nam thoảng nhẹ đưa;
Dưới táo gai trắng, đồng hoa dại nở,
Lá cành cao, hôn không khí, xoè che.

Tiếng nói nào tha thiết, dịu dàng thay,
Khẽ lọt vào tai ý nghĩ tinh vi,
Khi sao mai hối hả vén màn mây,
Lướt qua đồi xám, choàng khăn vàng rực;
Hay lúc chiều, áo tu, dép tối, lặng thinh,
Mặc tang phục, từ cổng tây rời bước!
Tinh thần kia dạo bước khắp thung xanh,
Nơi suối bạc từ nguồn tuôn thác trắng;
Róc rách khe khẽ giữa rừng sâu vắng,
Qua đá rêu trôi xuống, tiếng cười vang.

Trên đồi cao vĩnh cửu, bước chân nàng,
Thường xuyên đi, khi bao bọc thân mình
Trong bóng tối thêu dệt của bão giông,
Cùng gió mạnh nghiêm khắc reo gào thét.
Và nơi đây, giữa rừng sâu tĩnh mịch,
Sự hiện diện nàng nâng ý bạn lên,
Như cây xanh ngọn vươn tới ánh đèn,
Ánh dương rạng, không khí trong lành, sáng.

Bởi thế, thi nhân tài hoa yêu mến
Bóng mát im lìm, tĩnh mịch thanh cao.
Với họ, có tiếng nói đầy hùng tráng
Trong lộng lẫy rừng sâu, nắng vàng sao,
Hoa, lá, dòng sông lặng lẽ tuôn trào,
Trời xanh thẳm, mây bạc, gió hiền hoà,
Đồi nhấp nhô, nơi nắng nghiêng xế chiều,
In bóng dài trên sườn dốc rừng kia,
Lùm cây xanh, qua mái rách, trời nhìn,
Núi, vách đá, thung lũng ngập nắng vàng,
Hồ nước xa, suối nguồn, cây đại thụ,
Bằng âm tiết lười biếng, trải lan
Những huyền thoại thơ xưa cùng với gió.

Và đây là tinh thần ngọt ngào đó,
Lấp đầy thế giới; những ngày dại khờ,
Trí tưởng tượng tôi thường hay hiện rõ,
Như hình ảnh rực rỡ của Ánh Thơ,
Của vẻ đẹp và ánh sáng thiên nhiên,
Của những hình hài thánh thiện trong mơ,
Và sắc dịu nhuộm cánh chim trời biếc,
Hay ráng hồng khi nắng cuối ngày vơi.

Trong mắt nàng, trời tháng Tư đổi sắc,
Lại khoác màu xanh biếc của tháng Năm;
Môi nàng tươi, đoá hồng nhung đỏ thắm.
Tóc nàng như tơ lá hạ mượt mà,
Hoàng hôn buông, chuyển sắc nâu dịu dàng,
Má nàng ửng sắc thu trời lộng lẫy,
Vẻ đẹp kia luôn biến hoá không ngơi.
Hơi thở nàng giống gió Xuân tinh khôi,
Thơm hương hoa buổi sáng còn đọng sương,
Thật hân hoan khi hơi thở bao quanh,
Và giọng bạc là nhạc chim mùa hạ,
Trong đêm khuya tĩnh lặng, du dương ngân.

Tay nắm tay, ta nằm đây trên giường
Chân dài gác chéo, tựa như đôi cánh gập,
Bàn chân dài chạm vào đầu giường khuất
Bóng tối in, khắc hình bia mộ nho.
Tóc anh rối bời, màu óc chó đen
Uốn lượn cong như tua cuốn của dây leo.
Tay phải anh, nằm trọn tay phải em,
Tay trái em, nối vào tay trái anh.
Tay liên kết như người trượt băng đôi, ta nằm
Dưới bức tranh đồng quê đang treo: bụi cây
Tối mờ, nhoè nhoẹt như khói sương, cây cối
Nâng lên những bộ xương cá tro tàn,
Và chính giữa, ngay phía trên đôi ta
Là mặt hồ thâm trầm
Yên lặng, như thể vĩnh hằng.

Định kiến nghiện rồi, bệnh cứ lây
Cha mẹ truyền con, khổ đoạ đầy.
Nghiện này ám ảnh, một người cha
Khó nói yêu con, ắt phải là
Sợ hãi đời cha, người thoát nạn
Làng xưa máu đổ, cõi trần gian
Cha anh bị sát, trong kỳ thị
Làm cha, mẫu mực chỉ là chi:
Một người kinh hãi, nén lời câm.

Lặng câm ám ảnh, cũng cần tầm
Phương cứu, như Carl với con chăm
Cùng nhau nỗ lực, quyết tâm làm.
Hỡi người lao động, mau đoàn kết,
Ta chẳng còn gì, ngoài đất chết.

Người bước vào phòng, tựa một vị thần
Vừa thoát ra từ bức hoạ cũ kỹ.

Trở lại từ cơn gió, người cất tiếng gọi kỳ vĩ
Trong miệng còn vương đầy tiếng dế đêm

Hương tro tàn, hương hoa tử đinh hương
Bốc lên từ mái tóc.
Tôi chờ đợi

Khi màn đêm đã hoá cả năm trường
Mới dám chạm vào bàn tay người, nhẹ lướt

Ngón tay tôi, dò tìm từng vết nứt
Trên đường chỉ lòng bàn tay đã vỡ.

Bóng tôi, dưới bóng người, in dấu lặng tờ
Trên sàn gỗ.
Và chúng tôi đã nhảy múa

Như thế này: là cha, là con trai
Cơ thể hai ta, như đôi chân chới với

Đang đong đưa
Trên chiếc ghế đã gãy lìa.

TV bảo máy bay đã đâm vào các toà nhà;
Em nói: ‘‘Vâng vì anh đã bảo em ở lại’’.
Có lẽ ta quỳ cầu nguyện bởi
Thượng đế chỉ lắng nghe khi ta gần quỷ dữ đến thế.
Có quá nhiều điều em muốn kể anh nghe.
Làm sao mà thành tựu lớn nhất đời em là bước qua cầu Brooklyn;
không hề nghĩ đến chuyện bay lên.
Ta sống như nước:
làm ướt một chiếc lưỡi mới chẳng hề nói về những gì đã qua.
Người ta bảo trời xanh nhưng em biết nó đen nhìn qua quá nhiều khoảng cách.
Anh sẽ mãi nhớ anh đã làm gì khi lòng đau đớn nhất.
Có quá nhiều em cần kể anh nghe —
nhưng em chỉ kiếm được một cuộc đời;
Em đã không mang theo gì.
Không gì cả.
Như một đôi răng rụng ở cuối đời.
TV cứ nói: “Máy bay... Máy bay...‘’;
Em đứng đợi trong căn phòng làm bằng những con chim nhại vỡ tan.
Đôi cánh chúng đập vào bốn bức tường nhoà đi;
anh đã ở đó.
Anh là ô cửa sổ.

Đứa trẻ vẽ hình hài, phác thảo thôi.
Nó vẽ được, nhưng trong ngoài trắng xoá,
Không thể tô đầy những gì nó biết đã có.
Trong đường nét cô đơn, nó nhận ra
Sự sống đang không còn; nó vừa cắt
Một nền này, lìa một nền khác biệt.
Như trẻ thơ, nó quay về với mẹ.

Và mẹ vẽ trái tim
Ngay trên miền trống rỗng nó vừa tạo.

“Con đang giẫm lên cha đó,” mẹ tôi bảo,
Và tôi quả thực đang đứng giữa luống cỏ
Cắt tỉa tinh tươm, cứ ngỡ mộ cha mình,
Dù chẳng hề có bia đá nào chứng minh.

“Con đang giẫm lên cha,” bà nhắc lại,
Lần này to hơn, khiến tôi thấy lạ,
Vì chính mẹ tôi cũng đã rời cõi đời,
Ngay cả bác sĩ cũng phải xác nhận rồi.

Tôi dịch chân sang, dừng ở nơi chấm dứt
Của cha tôi, nơi mẹ tôi bắt đầu.

Nghĩa trang im lìm.
Gió xuyên qua ngọn cây;
Tôi nghe thoang thoảng tiếng khóc than hàng xa,
Và ngoài kia, vọng tiếng chó tru thê thiết.

Rồi những âm thanh cũng lắng xuống.
Tôi nghĩ
Mình quên mất đã được đưa tới chốn này,
Nơi giờ trông như nghĩa địa, hay chỉ là
Nghĩa trang trong tâm trí; có thể là công viên, hoặc vườn hoa,
Tôi bỗng nhận ra, hương hồng lan toả — vị ngọt ngào cuộc sống,
Đang lấp đầy không khí, như lời người ta nói.

Cho đến một lúc nào đó,
Tôi chợt thấy mình một mình.
Mọi người đâu rồi,
Các em tôi, Caitlin và Abigail, và anh em họ?

Ánh sáng giờ đã nhạt.
Xe chờ ta về
Đang đỗ ở nơi nào?

Tôi bắt đầu tìm kiếm lối thoát khác.
Lòng thiếu kiên nhẫn dâng lên, biến thành lo âu.
Rồi phía xa, tôi thấy chuyến tàu nhỏ,
Dừng khuất sau lùm cây, người soát vé
Lưng tựa khung cửa, đang trầm ngâm hút thuốc.

“Xin đừng quên tôi,” tôi khóc lên, chạy vội
Qua bao nấm mồ, qua mẹ và qua cha —

“Xin đừng quên tôi,” tôi thét lên, khi tới được bên ông.
“Thưa bà,” ông nói, chỉ vào đường ray,
“Chắc bà biết, đây là điểm tận cùng, không còn đi xa nữa.”
Lời ông gay gắt nhưng ánh mắt nhân từ;
Điều đó cho tôi thêm sức mạnh:
“Nhưng chúng còn thể quay lại,” tôi đáp,
Và chỉ vào đường ray, vững chãi biết bao,
Như thể còn chờ bao chuyến khứ hồi.

“Bà biết không,” ông nói, “việc của chúng tôi khó lắm: phải đối diện
Với bao nỗi buồn và thất vọng.”
Ông nhìn tôi càng lúc càng thẳng thắn.
“Tôi từng như bà,” ông nói thêm, “yêu sự hỗn loạn.”

Giọng tôi giờ như với người bạn cũ:
“Còn ông thì sao, khi được tự do rời khỏi đây,
Ông không ước muốn về nhà sao,
Để thấy thành phố lần nữa?”

“Đây là nhà của tôi,” ông nói.
“Thành phố — thành phố là nơi tôi biến mất.”

Mỗi góc đường, ít nhất một người bị đóng đinh.
Ánh mắt ấy: bậc thầy, người điên, hoặc kẻ sát nhân.
Họ hiểu rằng mọi thứ, rốt cuộc, là hư vô.
Đôi mắt thấu. Mọi đau thương người tử đạo
Đang phô bày. Bà mẹ tôn kính của đời ta
Chăm sóc gánh hàng trên lối vỉa,
Nói với từng món như thể thánh nhi.

Nhiều người đi qua, chẳng thấy gì cả.
Một cặp tình nhân mải mê hôn nhau đắm đuối
Ngay trên chỗ một người nằm dưới tờ báo mục.
Đôi chân bê bết máu, sưng vù gấp đôi,
Thò ra, lạnh cóng trong ngày đông,
Chứng tích lạnh lùng của một giáo lý vừa sinh.

Tôi xin thưa, tôi đã thật sự sợ hãi.
Một người la hét
Rồi bước tiếp, cứ như không hề chi.
Tôi tìm ánh mắt ai, người nấy đều tránh né.
Phải chăng tôi đang dần mang dáng hình ấy?
Tôi không thể trả lời bất kỳ câu hỏi nào.
Người bị đóng đinh nơi góc phố kế cũng vậy thôi.

Và cái gương đã nhắm vào ông, này người,
Cứ mãi chế giễu ông không ngừng nghỉ,
Bằng tiếng khò khè mệt mỏi buổi ban mai
Mỗi khi ông vừa liếc nhìn một chút,
Hay buột lời biện bạch, để tự bảo vệ mình,
Lớn tiếng, vang vọng, ngẩng cao đầu kiêu hãnh
Trong khi nó đáp trả bằng tiếng khạc, nghẹn căm.

Lưỡi dao cạo kề ngang cổ họng,
Những đường nét tự khắc sâu thêm mãi
Trên trán ông, khi ông lắng tai nghe
Cùng miếng giấy thấm máu làm băng bó tạm
Đã ửng hồng ngay dưới mắt bên trái.