Chỉ ai giỏi giang mới sống sót.
(Trích anh hùng ca cổ của Nga)

Không phải cây lau cao gió đung đưa,
Không phải rừng sồi lá rung xào xạc,
Mà là tiếng chàng trai can trường huýt sáo,
Dưới chân đi, nghe tiếng gẫy cành khô.
Chú chó con cổ mang vòng hiện ra,
Rồi xuất hiện chàng trai quả cảm:
“Lên đường bình an, ơi các chàng buôn bán!”
- Anh chàng bắn súng, Thượng lộ bình an,
“Sao anh nhìn tôi thế, có phải anh? -
Hôm trước ở Truba, anh có mặt,
Tôi đã hỏi anh chuyện tìm đường đất?
“Không phải rồi, chắc bác nhìn nhầm.
Đã ba ngày, tôi chẳng về nhà một lần,
Làm kiểm lâm ở nhà là hiếm lắm,
“Nhưng có lẽ khuôn mặt này quen thật”, -
Vanka nói thầm với ông già.
“Hai bác cháu nói gì?” - Chúng tôi tự trách mình mà,
Đáng lẽ chọn đường núi là hơn cả,
Anh bạn trẻ, ta đang đi về phía
Kostroma chứ? - “Thế thì ta cùng đường,
Tôi ở làng Shunya” - còn xa không
Đường đến chỗ ngôi làng anh ấy? -
“Khoảng mười hai dặm cả thẩy.
Hai vị chia nhau lời lãi nhiều không?”
- Nếu anh muốn biết chi tiết tận cùng,
Thì hàng ế chúng mình tha về tất cả. -
Tay kiểm lâm bật cười nghe ha hả!
“Ông bác ơi, tôi thấy, bác giỏi bịa rồi!
Nếu ế hàng, chở hết về nhà thôi,
Chim sẻ cụ, sao ông đi thoăn thoắt!”
Và người kiểm lâm đưa vai thử nhấc
Số gùi hàng của hai bác bán rong.
Ôi gùi hàng nhẹ bẫng, nhẹ tênh,
Hẳn hai bác cháu đều cùng bán sạch?
Lũ chim sẻ đã ăn no kễnh bụng,
Giờ lo bay về tìm chỗ nghỉ ngơi!
- Liệu ta về kịp được làng tối nay? -
“Thì phải cố, về đến nơi, bạn trẻ,
Tôi mệt quá, chân đang như rời rã -
Lại còn mang súng nặng chịch trên vai.
Công việc kiểm lâm chẳng có gì vui,
Suốt ngày đêm lang thang nơi rừng suốt”
Rồi tháo khỏi vai súng hai nòng xuống
Và lăm lăm cầm súng nằm ngang,
“Ôi khẩu súng hai nòng thật thân thương!
Súng ống gì mang hai tay nặng chịch“
Hai người bán rong liếc mắt nhìn tắp lự
Về phía khẩu súng có hai nòng:
Trên đó, dây quấn chặt nhiều vòng!
Khe hở khoá, cả ngón tay cùng lọt,
- Này anh bạn, súng này bắn được thật?
“Xa bảy mươi bước, bắn trúng đích liền“
Chắc ngày xưa, anh thợ mộc ở làng
Đẽo báng súng làm vội vàng, cẩu thả!
Mà chính anh thợ săn của Chúa
Cũng nhỏ người, yếu ớt, gầy gầy,
Quần áo anh ta trông sũng nước rồi,
Ướt đến tận ngang lưng người hiện rõ
Râu để rậm trông bùng nhùng từng búi
Dây lưng không, sợi vỏ cây tạm dùng.
Thế mà đi cạnh có cả chó đeo vòng!
Tên chó là Ur ưp - Ma cà rồng đấy chứ,
Hai anh bán rong cùng cười thích thú:
“Ôi người hùng khốn khổ của chúng tôi!”

Họ đi một hai giờ nữa, sắp tới nơi?
“Cũng gần đến”, bên cạnh sông, anh sao vậy?
“Lũ gà gô mái cục ta cục tác đấy”,
Chàng kiểm lâm chọn cò súng đưa ngón tay lên.
“Ôi gà mái! tiếng chát chúa vang rền,
Dù là gấu, tay ta liền hạ sát!
Sao hai bác cháu cùng nhau im thít?
Hát một bài cho khí thế bốc hơn!”

Nhưng hai người chẳng tâm trạng nào còn:
Trời chuyển tối dần dần thành đen sẫm,
Trên đầm lầy, sương lam phủ kín,
Màn sương đêm bắt đầu sa xuống từ từ,
- Đi suốt ngày, bảo hát thì ai muốn giờ,
Sao chính anh không gào lên tiếng hát…
Ơ kìa, cậu nhằm ai? định bắn?
“Chẳng nhằm ai. Chỉ là ngắm chơi chơi…”

Trời sắp mưa? Có phải mưa đến gần rồi,
Mây trên trời hình dáng bò con qua lại,
Trời dần tối, đêm sẫm đen mênh mang mãi,
Nhóm đàn ông rảo thêm bước nhanh hơn.
Con chó chạy phía bên, mũi không ngớt đánh hơi,
Luôn phát hiện bóng thú rừng nơi gần đó.
Kìa! nghe vang tiếng của đại bàng, chim cú,
Kìa! cú nhỏ rên lên như con nít nỉ non.
Ông già liền kín đáo nhìn sang:
Viên kiểm lâm như run lên bần bật.
- Hay cậu bị sốt rét đang cơn đánh vật? -
“Thì đúng là, ba tuần nay sốt hành hạ tôi rồi -
Nhờ bác chữa!”, - chính hắn nhằm súng vào người,
Định ngắm thẳng vào Vanka chắc chắn.
Ông già Tikhonưch cau mày cáu gắt:
- Cậu định đùa trò gì! - ông lão nói to. -
Đùa thế này định để làm gì kia,
Chi bằng hát luôn bài ca lại tốt.
Khoan, hãy đợi thêm qua nửa phút -
Tôi hát lên bài hát thật ngang tàng!
Tôi từng quen một ông già mắt đã như loà,
Suốt đời bên mình kè kè bị gậy
Đã sáng tác về người ăn xin phiêu bạt
Một bài ca lời hát khá dài.
Ông không chết vì già, không vì đói ăn,
Mà ông chết dưới một con kênh nước,
Ngay từ trẻ, ông sống trong nhung lụa suốt
Ông vốn là người tốt, bình thường
Người trong vùng vẫn nhớ đến ông.
Nhưng số phận trêu ngươi ông quá đáng:
Do nhầm lẫn, các viên hội thẩm toà án
Đã tống ông vào tù chẳng lí do;
Trát đúng ra phải đến làng Spirdov cơ
Để triệu tập ông Tít Kudmich,
Họ viết lỗi thành làng Đa vư đôv
Bắt tù anh thợ dệt Titushka!
Nạn nhân mòn mỏi đợi chờ “Không biết nay hay mai
Ta được thả về vùng trời tự do thực?
Và kết cục, vụ án rồi kết thúc,
Thế mà chẳng có bản án cho anh,
“Này vợ ơi! tôi hết chịu nổi thêm.
Mình hãy gặp các quan trên lần nữa!
Mắt tôi sẽ khô cạn không còn lệ đổ
Thì làm sao tôi dệt vải được đây?”
Nhưng Stepanushka đâu còn nghĩ đến chuyện này:
Từ lúc ấy, không ai nhìn thấy
Thị lai vãng đi thăm chồng mấy.
Thị ngã bệnh chăng, hay đã bỏ đi -
Tít không hề biết có chuyện gì.
Độ mười hai năm trôi đi như thế -
Rồi người ta triệu ông lên toà để
Trước gương Dersalo, vị đại diện cho toà
Một người trông trẻ tuổi ngồi kia.
Khoác phẩm phục oai phong, nghiêm chỉnh
Anh ta đọc cho Tít nghe quyết định.
Bảo ông kí biên nhận ngay
Rồi thả ông về hẳn trong ngày
Ông được thả - về nhà ngay tìm vợ!
“Tôi tội gì, mà đồ quạ đen quý vị,
Mổ cho tôi bị lòi cả mắt ra?”
Người xin lỗi là chính vị quan toà:
- Mong anh tha lỗi, với tấm lòng rộng lượng!
Đúng là tự nhiên anh bị án oan uổng,
Chúng tôi đã quên biến mất anh! -
Tít về quê. Không ai cầy cấy ruộng nương,
Ngôi nhà cũ trông tan hoang, đổ nát,
Vợ bán sạch cày bừa lưỡi hái,
Cả khung cửi, và cả áo quần,
Rồi chạy theo một địa chủ do phải lòng,
Và tìm đến Kostroma sinh sống.
Thế là miền quê ông yêu dấu
Nay thành nơi ông không muốn quay về.
Ông nhổ toẹt! Không biết sớm, bị bất ngờ,
Quyết định sống lơ vơ, vô định.
Trên đường viết một bài ca tâm sự,
Kể lại điều suy nghĩ của mình.
Và ông già nói rằng:
“Cả bài hát, thực ra hai dòng lặp lại,
Và hát lên kéo thành dài mãi!
Và bài ca đầy trí tuệ này
Ai hát xong phải là người
Đi xuyên nước Nga thời Chính thống giáo,
Trải ngang dọc quê hương đất nước
Chính kẻ theo Chúa suốt hành hương này
Cũng chưa hát xong - đã yên giấc ngàn thu ngay.
Nào hoà giọng vào, chàng trai trẻ!
Hãy cất bước tiến lên trước nhé! -

BÀI CA NGƯỜI LỮ KHÁCH GIAN TRUÂN

Tôi qua đồng cỏ, gió rít từng cơn:
Trời lạnh giá, lữ khách ơi, lạnh buốt,
Trời lạnh băng, người thân hỡi, giá băng!

Tôi qua núi rừng - thú đang gầm rú:
Bụng đói ăn, ơi lữ khách, đói giơ xương,
Sao mà đói, người thân ơi, đói lắm!

Tôi đi qua cánh đồng - sao cây lúa yếu gầy:
Vì giá rét, lữ khách ơi, vì rét buốt,
Vì rét run, người thân hỡi, rét triền miên!

Tôi đi ngang đàn gia súc, trông chúng sao còm cõi?
Vì đói ăn, ơi lữ khách, đói giơ xương,
Vì đói quá, ơi người thân, vì quá đói!

Tôi vào làng, này bác nông dân, bác thấy ấm không?
Lạnh rét lắm, lữ khách ơi, lạnh giá lắm,
Lạnh giá băng, người thân hỡi, rét thấu xương!

Tôi vào làng khác, này anh nông dân, anh ăn uống ngon không đấy?
Đói vô cùng, ơi lữ khách, đói run người,
Đói vàng mắt, ơi người thân, đói lắm!

Tôi vào làng thứ tư, này bác nông dân, sao anh đến cửa hàng rượu à?
Vì đói quá, lữ khách ơi, vì đói quá,
Vì đói run, người thân hỡi, tại đói kinh người!

Tôi lại ra đồng cỏ, nghe gió rít từng hồi:
Trời lạnh giá, lữ khách ơi, lạnh buốt,
Trời lạnh băng, người thân hỡi, giá băng!

Tôi lại qua núi rừng - tiếng muôn loài gầm rú:
Bụng đói dài, ơi lữ khách, đói vô cùng,
Đói vàng mắt, người thân ơi, đói lắm!

Tôi lại qua cánh đồng, -
Tôi lại qua đàn gia súc, -
V.v…

Miệng ông hát, còn mắt liếc nhìn:
Viên kiểm lâm không rời một phút
Lúc ướm lên vai khẩu súng,
Khi ngón tay cứ cò súng mân mê.
Thật không may, chẳng thấy có một ai!
“Hát với chả hò… Ôi, giỏi thế!
Sao tụt lại sau? Anh nhắm vào ai nhỉ?
Anh định làm gì, đồ mất dậy này!”
- “Lũ nhát gan, các người đớn hèn thay!
Và viên kiểm lâm bật cười ha hả
(Còn mắt nhìn lại càng hoang dã!)
“Xấu hổ thay,! - lão Tikhonứch nói ngay. -
Nỡ lòng nào doạ dẫm người qua đây
Người như mày đáng xấu hổ?
Đã vậy tôi còn định bán rẻ
Cho hắn mua một ít vải thô!”
Viên kiểm lâm không chịu dừng cho,
Cứ múa may lung tung cùng khẩu súng,
Tiếng gã cười nghe sao ngớ ngẩn
Vọng lại thành tiếng rú, tiếng gầm.
“Này thôi đi! mày làm cái trò gì? -
Vanka lên tiếng. - Tao đang nín nhịn hết.
Nhưng nếu ra tay, chúng mày chỉ có khóc cạn nước mắt,
Một đòn đấm vỡ quai hàm ngay!
Đã gặp bọn tao trên đường này,
Thì phải tử tế, dẫn ngay đến nơi đến chốn”.
Còn gã kiểm lâm lại nhằm súng ngắm.
“Đừng có đùa!”! - “Giỡn với đùa gì!” -
Hai người bán hàng rong vội giật lùi,
Lạy Chúa - Thần chết vừa hay tới!
Gần như trong cùng một lúc
Hai nòng súng bật nổ vang.
Vanka đổ vật ra, không kịp nói năng,
Ông lão hét lên, sau ngã xuống…

Trong quán rượu, gã kiểm lâm quấy lộn
Đang ồn ào giọng cố khoe khoang.
«Mời anh em Chính thống giáo, uống đi! uống nhanh!
Các bạn ạ, hôm nay, ta là người giàu có!
Ta đã gặp hai con chim béo bở
Lọt ngay vào tầm súng của ta!
Bao nhiêu vàng, bao nhiêu bạc có mà,
Còn vô thiên lủng nhiều thứ nữa
Trời đã tặng! “Nhìn mà xem, gã giỏi quá,
Quả đúng là, một núi bạc trong nhà.
Họ nói thêm vài lời khích gã hăng ra
Gã tiết lộ gần hết ngay sự thật
Thật không may cho y, đồ súc vật,
Trong đầm lầy, có người chăn gia súc qua đường
Tai nghe rõ tiếng súng hai nòng,
Rồi tiếng thét… “dừng thôi, khai tội hết!…”
Chính quyền xã và bên quản lý rượu đã đến
Ngay tức thì tại chính địa phương.
Gã kiểm lâm tay bị trói ngoặt sau lưng.
“Ông trói tôi, thì trói luôn cho kỹ,
Chỉ có điều đừng chạm đến băng quấn chân nhé!”
- Thế thì mau cởi ra cho khám đã nào!”
Họ nhìn vào đống vải quấn chân đều
Nơi giấu cục tiền phải gần ngàn rúp -
Nào bạc, nào tiền giấy nằm từng xấp.
Sáng hôm sau báo toà biết bắt đầu
Nhân viên toà điều tra lại mọi điều
(Chỉ có tiền tang vật giờ đâu, không thấy!)
Những người chết đều mang đi chôn cất,
Gã kiểm lâm bị áp giải tống vào tù…