Kia là thềm cửa chính vào nhà quan,
Dịp lễ hội to dềnh dang, trang trọng,
Tâm lý nô lệ nhiễm trong máu nặng,
Nỗi sợ ăn sâu, cả thành phố này
Đi xe thăm những cửa uy quyền ngay;
Ghi sổ nhập tên mình và tước hiệu,
Khách ra về thấy lâng lâng, dễ chịu,
Hài lòng về bản thân đến độ khiến ta
Phải nghĩ rằng, họ làm tròn thiên chức đây mà!
Còn ngày thường, bên cửa vào lộng lẫy
Người vây kín, mặt mày nhầu nhĩ vậy:
Nào kẻ bày dự án, người lo chạy việc làm,
Ông già tuổi xế chiều cùng bà lão mất chồng.
Sáng, thư ký lông nhông chạy suốt,
Giao xong giấy tờ, quay về nghêu ngao hót,
Còn vài người thỉnh cầu khóc lóc, than thân.
Đã có lần tôi thấy những nông dân,
Toàn người Nga từ các miền quê xa tít,
Làm dấu thánh từ xa, hướng về nhà thờ hết,
Họ gục đầu, tóc trùm ngực một màu hung;
Người gác cửa ra. “Xin phép vào”, - dân xin,
Mặt lộ vẻ khổ đau thêm hy vọng.
Người gác cửa săm soi: khách tang thương bộ dạng!
Mặt và tay chân nắng sạm ngăm ngăm,
Trên vai là chiếc áo cũ được mang,
Đeo chiếc bị trên lưng còng sụn xuống,
Cổ đeo thánh giá, máu hai chân dồn cứng,
Chân đi giày bện những vỏ cây
(Ta biết rằng, họ đi đường đã nhiều ngày
Đến từ các tỉnh xa xôi nào đó).
Nghe tiếng hét với người gác cửa: “Mau đuổi họ!
Ông chủ không ưa dân đen rách rưới đâu!”
Và cửa sập vào. Đành đứng đợi ít lâu,
Nhóm mugich móc xu ra cho người gác cửa,
Họ không nhận tiền, cũng không cho ai vào nữa,
Tốp nông dân quay đi, trời nắng lửa thiêu nung
Họ cầu trời lên án người gác luôn,
Tay vung vảy tỏ ý đang bất lực,
Và một khi, tôi còn nhìn họ thực,
Đầu để trần, không mũ, bước chân đi…

Còn ông quan chủ dinh thự xa hoa kia
Vẫn đang ngủ say sưa quên trời đất…
Anh coi cuộc đời đáng tị ghen, ao ước
Là say mê thích nịnh hót, trẽn trơ,
Thói trăng hoa, tham ăn uống, bạc cờ,
Hãy tỉnh ngộ! Còn một niềm vui khác:
Hãy gọi họ quay về! Họ cậy nhờ anh tất!
Nhưng ai no rồi, thì không thấy điều tốt, không nghe…

Sấm trên trời cao chẳng khiến anh lo,
Vì sấm trần gian trong tay anh nắm chặt,
Và những kẻ vô danh thật
Mang nỗi đau không lối thoát trong lòng.

Anh nghĩ sao về nỗi khổ nhức nhối khôn cùng,
Dân nghèo đói liên can gì tới anh đã?
Cuộc sống lướt trôi qua hối hả
Không cho anh tỉnh ngộ để hưởng bất tận ngày vui.
Mà tỉnh để làm gì? Trò tiêu khiển của đám bút nô thôi
Anh coi là quyền lợi của nhân dân trước hết;
Không cần lợi quyền ấy, anh sống trong vinh hiển
Và một mai sẽ chết hưởng vinh quang!
Êm đềm hơn cả miền quê Arcadia thiên đàng
Tháng ngày lụi tàn của anh rồi khép lại.
Dưới bầu trời xứ Sisilia lôi cuốn mãi,
Trong bóng cây hương thơm ngát chào mời,
Ngắm nhìn ánh dương rực rỡ trên trời
Chìm sâu nơi nước trong xanh biếc,
Từng vệt sáng nhuộm vàng cho biển -
Đắm mình trong tiếng hát êm đềm
Con sóng trên Địa Trung Hải, - giống trẻ em,
Anh thiếp đi trong vòng tay âu yếm
Cả gia tộc thương yêu và quý mến
(Đang chờ mong anh chết đi ngay);
Hài cốt anh rồi được chuyển về đây,
Để tổ chức lễ tang trang trọng,
Anh sẽ xuống mồ…như anh hùng trong mộng
Bị quê hương nguyền rủa âm thầm,
Nhưng được tôn vinh bằng ca tụng tưng bừng

Và nói chung, cớ sao ta dựng dậy nhân vật ấy
Chỉ vì những con người nhỏ bé vậy? -
Có nên trút giận xuống đầu họ luôn
Có cách an toàn hơn… mà lại vui hơn
Là tìm kiếm một niềm vui đâu đó…
Mất gì đâu khi dân cầy chịu khổ:
Chính thiên mệnh đưa ta tới đây, thấy đã quen!
Khi ở trạm gác, lúc quán rượu nghèo hèn
Dân nghèo đói tu rượu đến đồng rúp cuối,
Rồi dấn bước ăn xin trên đường suốt
Và nỉ non. Ôi Đất mẹ thương yêu
Hãy chỉ cho tôi nơi cư trú ở đâu,
Tôi chưa thấy một vùng trời nào tất,
Nơi người gieo hạt và gìn giữ đất,
Nơi nông dân Nga không than khóc, rên la?

Họ khóc than ngoài ruộng, khắp nẻo đường xa
Họ gào khóc trong trại giam, nhà ngục,
Tay bị khoá, chân mang xiềng nặng trịch,
Họ than thân trong nhà xấy lúa, cạnh cây rơm,
Dưới gầm xe ngựa, nơi đồng cỏ, ngủ qua đêm;
Khóc nức nở trong lều riêng nát thiệt
Chẳng vui nhìn ánh sáng của Chúa, khi vầng dương xuất hiện;
Tiếng khóc than vang vọng khắp nơi nơi,
Bên thềm toà án, lâu đài cao vút tận trời,
Hãy bước ra sông Volga: tiếng nỉ non vang dội,
Trên mặt nước dòng sông của nước Nga vĩ đại?
Tiếng kêu than ở ta thành bài hát than thân
Khi người kéo thuyền gò lưng kéo xà lan!..

Ôi Volga! Ôi Volga! Mùa xuân đến thật
Nước sông đầy không tưới cho đồng đất,
Không khí tang tóc trĩu nặng của toàn dân
Bao trùm lên khắp chốn quê hương, -
Người ở đâu, ở đấy nghe vang oán thán…
Ôi tiếng ca thán làm ta tan nát
Tiếng rên la của anh nói hết điều gì
Anh có tỉnh ra? Bầu nhiệt huyết tràn trề
Hay, anh đầu hàng tuân theo số phận
Tất những gì trong khả năng, anh làm tròn nhất, -
Viết lên bài ca, nghe như tiếng khóc than
Và tinh thần mãi mãi được tôn vinh?..