Bài thơ NGỘ TRUNG NGUYÊN XÁ TỘI : 遇中元捨罪 NGỘ TRUNG NGUYÊN XÁ TỘI 天地那容罪惡人， Thiên địa na dung tội ác nhân, 是何捨罪有良辰。 Thị hà xá tội hữu lương thần ? 我今欲仗慈悲力， Ngã kim dục trượng từ bi lực, 救得無辜塗炭人。 Cứu đắc vô cô đồ thán nhân ! 阮秉謙 Nguyễn Bỉnh Khiêm * Chú Thích : - NGỘ TRUNG NGUYÊN XÁ TỘI 遇中元捨罪 : Gặp ngày lễ Trung Nguyên xá tội vong nhân. TRUNG NGUÊN là ngày rằm tháng 7 âm lịch, còn gọi là ngày lễ VU LAN BỒN 盂蘭盆, do phiên âm chữ Phạn Ullambana, có nghĩa là cực khổ tột độ, lại có nghĩa là cứu vớt khỏi cảnh cực khổ tột độ. XÁ TỘI 捨罪 là Bỏ đi tội lỗi, là Tha tội. - Dung 容 : Danh từ là Dung nhan. Động từ DUNG là chứa đựng, là Chịu đựng, là Tha thứ; ta có từ kép DUNG THA hay DUNG THỨ. - Lương Thần 良辰 : LƯƠNG là Tốt lành; THẦN là Giờ giấc, ngày tháng. Nên LƯƠNG THẦN là Ngày lành tháng tốt. Ý chỉ ngày lễ Vu Lan Bồn. - Trượng 仗 : là Ỷ lại, là Nhờ vào..., vựa vào... - Từ Bi Lực 慈悲力 : là Sức mạnh của lòng từ bi. - Vô Cô 無辜 : là Vô Can, Vô tội. - Đồ Thán 塗炭 : ĐỒ là Bôi, là tô. THÁN là Than củi, là đen đúa. Nên ĐỒ THÁN là Bị bôi đen như than; ta nói là Lầm Than, Khổ nhọc. * Nghĩa Bài Thơ : GẶP NGÀY TRUNG NGUYÊN XÁ TỘI Trời đất nào có dung tha cho những người làm nên tội ác. Nhưng tại sao lại có được ngày lành tháng tốt để xá tội vậy ?. Nay ta muốn vựa vào sức mạnh của lòng từ bi để cứu cho những người vô tội phải chịu cảnh lầm than khổ nhọc (dưới Địa ngục). Câu chót của bài thơ nầy dường như chưa thông tình đạt lý cho lắm : 救得無辜塗炭人 Cứu đắc vô cô đồ thán nhân !. Có nghĩa : "Cứu được những người vô tội phải chiụ cảnh lầm than". Những người đã bị đày vào địa ngục thì đều là những người CÓ TỘI cả rồi, sao lại là người VÔ CÔ (Vô Can) cho được. Và TỪ BI LỰC 慈悲力 Sức mạnh của lòng từ bi để CẢM HÓA những người có tội, chớ không phải để CỨU những người có tội cho được. Nên theo thiển ý, câu chót của bài thơ nầy nên đổi lại là : GIẢI đắc TỘI ĐỒ đồ thán nhân. 解得罪徒塗炭人。 Có nghĩa : ( Vựa vào sức mạnh của lòng từ bi, để...) Giải thoát (cảm hóa) các tội đồ cho họ thoát khỏi cảnh lần than ! * Diễn Nôm : NGỘ TRUNG NGUYÊN XÁ TỘI Đất trời vốn dĩ không dung ác, Xá tội sao còn có Vu Lan ? Sức mạnh từ bi ta muốn vựa, Cứu người vô tội khỏi lầm than ! Lục bát : Ác nhân trời đất không dung, Sao còn có được Trung tuần Vu Lan ? Từ bi sức mạnh vô vàn, Cứu người vô tội lầm than cửu tuyền. 杜紹德 Đỗ Chiêu Đức