Nắng dắt mùa đi (2022)

Satna tình yêu
Hà Phạm Phú

Satna là thuật ngữ mà tôi mượn của nhà Phật, để bàn về một chuyện khác, chuyện của thơ ca, chuyện về sự nẩy nở và kết thúc của một tình yêu. Khi nói đến satna là đã nói đến sự so sánh tương quan, nói đến cái duyên và sự sinh tồn và kết thúc. Tại sao tôi lại đi mượn satna nhà Phật để bàn về tình yêu, một đề tài được coi là vĩnh cửu? Ấy là do khi đọc tập bản thảo của một người thơ Nam Định, bút danh Hà Kim Quy, cái cảm giác khao khát nhưng mong manh đã ám ảnh tôi.

Thơ của Hà Kim Quy xuất hiện trên báo chưa nhiều, nhưng cứ đọc những bài thơ trình làng còn ít ỏi, đã thấy bút pháp vững vàng, câu chữ trăn trở chọn lọc, chứng tỏ người viết không phải mới nhập môn.
Đọc thơ Hà Kim Quy chỗ nào cũng bắt gặp những câu rất gợi, rất thích, thường khá độc đáo, chẳng hạn như:

Em gối đầu vào thơ anh trong giấc ngủ
Những con chữ chợt vang như những phím dương cầm.

hoặc:

Đàn bà như bức tranh
Treo trên bức tường cuộc đời
Dù buồn hay vui, bức tranh lúc nào cũng đẹp
Chỉ chiếc đinh hiểu nỗi đau âm thầm của bức tường
Nhói buốt...

Hà Kim Quy viết nhiều về tình yêu, tình yêu lứa đôi, tình yêu giữa những người ruột thịt, tình yêu quê hương đất nước. Thì ai làm thơ mà chả xoay quanh đề tài tình yêu, đôi khi cậu trai, cô gái chưa có mối tình vất vả nào cũng đã làm thơ tình, đã sao nào, vốn sống gián tiếp được trí tưởng tượng thổi hồn chắp cánh cho bay bổng. Tuy nhiên dấu vết địa lí trong thơ tình yêu của mỗi người mỗi khác.

Thi sĩ Hoàng Hữu, quê gốc Ninh Bình nhưng gắn bó với miền trung du Phú Thọ, có sông Thao, sông Lô, sông Đà chảy qua, thơ tình của anh phập phồng mùa nước, bờ cỏ và vầng trăng lơ lửng vùng đồi:

Ơi vầng trăng theo con nước đầy vơi
Trăng say đắm dào trên cỏ ướt.
(Hai nửa vầng trăng)

Lưu Quang Vũ sinh ra ở vùng đồi Phú Thọ, những cánh đồng hẹp Yên Kỳ, Chu Hưng, Gia Điền nơi sơ tán thời kháng chiến hẳn để lại cho thi nhân ấn tượng không phai mờ. Anh viết trong bài Cánh đồng vàng thu:

Núi nhoà sương trắng chiều hôm mất rồi
Nơi nào xa cách ai ơi
Áo em đã ấm vai người hay chưa.

Hà Kim Quy sinh ra và lớn lên ở vùng Tam giác châu thổ sông Hồng, cái nhìn của chị không giống những người sống ở vùng trung du Bắc Bộ. Tôi hình dung trong một chiều mưa tầm tã, dai dẳng, chị nghĩ về thân phận đàn bà, thân phận tình yêu:

Hạt mưa được tạo từ nước sông đã đổi màu
Liệu mưa có ngấm vào đá sỏi?
Niềm tin lấp lánh, ngây thơ ngày xưa bây giờ vụn vỡ
Rơi xuống hòn cuội tròn bên cỏ
Sỏi có biết lạnh, biết đau?
(Tôi lặng câm kiếp sỏi)

Sự ám ảnh thân phận đàn bà khiến Hà
Kim Quy muốn đổi ngôi, thực ra là muốn
được mạnh mẽ như đàn ông. Thơ chị có rất
nhiều bài, cái tôi trữ tình luôn ở vị trí đàn
ông.

Cảm thức về thời gian, đó là sự nhạy cảm
của trái tim chứ không phải sự khô cứng của lí trí. Thời gian trong một đời người không phải là thời gian liền mạch trong vật lý, nó là sự chắp nối những đứt gẫy, chính là bức tranh về tình yêu.

Tuổi thơ, nhất là tuổi thơ ở nông thôn, có ai không từng được bà ngoại yêu chiều, nuôi nấng, có lẽ thế gắn bó với bà ngoại hơn
bà nội, dù bà nội yêu cháu quý cháu nhiều
khi hơn con, nhưng hay hiện ra với hình ảnh
nghiêm nghị. Tuy nhiên chúng ta sau này lớn lên thì hình ảnh của bà nội bà ngoại như nhập làm một, thân thiết, thiêng liêng:

Bà nằm đây giữa mênh mông
Hồn thiêng mây trắng đang bồng bềnh trôi
Kiếp sau làm hạt thóc rơi
Ủ tay bà ấm khoảng trời nhớ thương.
(Bà)

Tình yêu của trẻ thơ, trưởng thành lên tình yêu lứa đôi. Và bây giờ là thiên hình vạn trạng. Có hai câu thơ của Hà Kim Quy làm tôi chú ý:

Em vẫn biết mùa thu không mãi mãi
Phía sau anh bao rét buốt đông về...

Hai câu thơ ám ảnh người đọc vì sự hữu hạn, không lặp lại của thời gian đời người. Mùa thu, như lối phân chia của nông lịch, chỉ có ba tháng là đến mùa đông, năm sau thì đã mùa thu khác, nó chưa đến và ta không biết nó sẽ như thế nào. Nhưng đã duyên thì:

...Cứ yêu những mùa mùa lá rụng
Những heo may nhỏ xuống bên đời.
(Mùa anh)

Thế nghĩa là chấp nhận sự hữu hạn của số phận, của kiếp người. Hết mình. Nhưng trở trêu thay, dù có hết mình cũng đâu có thể được trọn vẹn, tròn đầy:

Những hạt mưa - mũi tên của trời
Mặt sông bị bắn vụn vỡ ra thành vạn vòng tròn tan nát.
(Mũi tên)

Rất nhiều khi chỉ là vì ông chằng bà chuộc, sự lệch pha trong ý nghĩ và tình cảm:

Em thả nỗi buồn bay lên thành ngôi sao xa xôi
anh cứ mải mê tìm kiếm hoài nỗi buồn em trên cát.
(Lệ biển)

Nhưng khi gặp nhau thì đó là sự an ủi to lớn, khi hoà vào nhau thì đó là tột đỉnh của tình yêu:

Chỉ còn lại một ngày
Như ngàn năm đã hẹn.
Có một ngày
Mây, núi ở trong nhau.
(Thơ tình của núi)

Để có một ngày như thế, người đàn bà thậm chí phải vượt qua những đau đớn giày vò:

Có một ngày tháng Mười
Em phơi tình ta lên cánh đồng hanh hao
Có người đến và mang màu vàng đi mất
Chỉ còn gốc rạ với vết chân lõm khô, nứt nẻ
Chim sẻ thay bà cặm cụi
                           mót lúa đồng xa
Chỉ còn tiếng ri ri
               trong bản nhạc chiều tà.
                               (Tháng Mười)

Nhưng quan trọng hơn, người đàn bà phải biết chăm nom, vun vén:

Mỗi lần nhớ anh
Em trồng thêm một cây trong vườn
Nỗi nhớ lên xanh.
(Điều gì ở lại)

Hoặc:

Em như câu kinh
Xuyên qua đời tôi gột rửa bụi trần
Lòng tôi hoá thành hạt mưa trong vắt...
(Mũi tên)

Vượt qua ngàn ngày để có một ngày, để
được hưởng trọn và hiến dâng trọn, đó là
satna tình yêu, chỉ có người kiên trì lòng
yêu mới gặp được:

Đêm nay quỳnh nở
Trong khu vườn mùa đông...
... Có phải em là kỳ nữ
Thơm một lần cho tri âm?
(Đêm quỳnh hương)

Tương lai, sau một satna là chỉ có thể
chờ cơ duyên, chứ không thể biết trước. Cái
đã qua thì là quá khứ, như một tấm gương.
Thơ Hà Kim Quy ít soi lại quá khứ, nếu có
soi lại thì cũng là để cho hiện tại. Bởi vì
cuộc đời là chắp nối những satna yêu. Soi vào, nó có thể giúp ta đứng lên, đi tiếp:

Một mình tãi nỗi buồn hong giá buốt.
(Người đàn bà xâu nỗi buồn...)

Đây là tập thơ đầu tay của Hà Kim Quy,
mới mẻ, tìm tòi đáng trân trọng. Xin vui
mừng giới thiệu với bạn đọc.