Tìm bài trả lời thơ

Đêm qua sau khi mình đăng tải diễn giải ý bài thơ thì nằm suy nghĩ thêm, xem có điểm nào mình nhầm lẫn hoặc sơ suất không. Thì giật mình nhận ra thực sự có hiểu nhầm ý thơ của cụ Nguyễn Trãi, thể hiện ở hai câu cuối.
Nhờ có, bỗng có chim bay trên trời và cá nhảy dưới nước, mà mới hiểu rõ là nước và trời vẫn tách biệt, không phải hoà làm một, không phải là một (hai từ 'kìa, nọ' để chỉ sự xác định sự tách rời, riêng rẽ, mặc dù 'kìa' cũng gần giống nghĩa như 'nọ').
Đó là sự thức tỉnh, chuyển biến từ 'tĩnh, thiền' ở câu 3 và 4 (hai câu thực), sang động ở câu 7 và nhận ra ở câu 8 (hai câu kết).
Như vậy ý thơ phù hợp với tâm thái của cụ Nguyễn Trãi, vẫn là một nhà chính trị, tìm hiểu triết lý đạo Phật để hiểu về Hình Sắc Tánh Không (bài Hoa bông bụt) và Pháp môn Bất Nhị (bài Nước Trời một sắc).
Lại xin phép chia sẻ và làm phiền Quý Bạn.

Bầu trời mờ mịt vô biên, Mặt nước rộng không bờ,
Hai thứ ấy cùng xem thì thấy cũng là một cảnh.
Hình bóng trăng tròn in sâu dưới đáy biển (Hải nhược = Thần biển),
Khắp cả mặt nước (nhà của giao long) phủ kín ánh trăng (Thiềm cung = cung Trăng).
Bút thần của Duy Ma Cật (Vimalakirti) dù có thì tay cũng không thể vẽ nổi (cảnh sắc này),
Lời văn hay của Huyền Huy (Tạ Diểu 謝朓) dù có thì ý cũng chưa đủ diễn tả (cảnh sắc này).
Nhờ có chim bay (trên trời) với cá nhảy (khỏi mặt nước),
Mới hiểu được nước đó cũng là hư không (như bầu trời).

Đây là một bài thơ về hành trình của cái thấy: từ thấy hai đến thấy một, từ phân biệt đến không còn phân biệt, từ ngắm nhìn vẻ đẹp của thiên nhiên đến nhận ra sự hoà hợp của vạn vật trong cùng một cảnh giới.

HOA DÂM BỤT
Nguyễn Trãi, Quốc âm thi tập, Môn hoa mộc

Ánh nước...
hoa in...
một đoá hồng...

Vẩn nhơ...
chăng bén...
Bụt làm lòng...

Chiều mai…
nở...
chiều hôm…
rụng...

Sự lạ...
cho hay...
thuyết…
Sắc Không...

Diễn giải:
Thấy trong ánh nước in hình bông hoa đỏ,
Đó là hoa dâm bụt, nhơ bẩn không bám.
Chiều sớm vừa nở thì chiều muộn đã rụng,
Ngạc nhiên hiểu được thuyết “Hình Sắc Tánh Không”.

Mình nghĩ lời thơ trong bài Phúc đáp Đại đô đốc Đinh Công không phải do Nguyễn Trãi viết!?
Lý do là lời thơ ý thơ quá rõ ràng khinh suất, không thể không nghĩ đến là xúc phạm Vua và Tể tướng, kẻ tiểu nhân không thể không mượn cớ để gièm pha, xúc xiểm, ám hại...
Văn tài, trí tuệ và trải nghiệm của cụ Nguyễn Trãi (khi đó khoảng 60 tuổi) không thể mắc lỗi này được.
Mình có chia sẻ thắc mắc này trên google.com thì được AI trả lời mấy điểm này:
1. Lỗi niên đại và miếu hiệu: "Thái Tông"
2. Sự khinh suất vô lý đối với một nhà chính trị lão luyện
3. Nghi vấn về nguồn gốc tư liệu
Khi mình cố dịch thơ thì thực sự không thể nào "uốn" để nó trở thành thơ lành được. Cái ý xúc phạm Vua và Tể tướng quá rõ.
Cần nhắc lại, vụ án Lệ Chi Viên xảy ra khi cụ Đinh Liệt làm Tể tướng.
Cụ Nguyễn Trãi và gia tộc bị chết oan và thơ sách, di sản đều như là có lệnh tiêu huỷ.

Mình nghĩ là bài thơ có tên là 'Phú đến Linh Sơn' chứ không phải là 'Phú núi Chí Linh'.
Vì nội dung bài phú chỉ nhắc đến Linh Sơn và Bình Ngô đại cáo cũng nhắc đến Linh Sơn.
Cách gán 'núi Chí Linh' có vẻ rất là gượng ép, không phù hợp với văn phong của Nguyễn Trãi.
Có thể hiểu là bài phú được viết khi Nguyễn Trãi quay trở lại Linh Sơn sau khi nước ta chiến thắng hoàn toàn giặc Minh, và Vua Lê Thái Tổ xác lập lại chủ quyền, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ...

Vua Lê Thái Tông
LÀM THƠ KHI VUI GẶP LÃO THẦN

Duyệt xong chiến thuyền ngoài biển về,
Xe Trẫm thong dong đến Côn trang.

Ở đây mây nhàn nơi thôn dã,
Còn nhớ Lam Sơn tài phụng hoàng.

Trong hồ có trời quên ngày tháng,
Trong núi không đất dựng nhà lầu.

Có ai đưa Ta tay màu sắc,
Vẽ ra non nước nét liễu mai.

Nguyễn Trãi
PHỤNG HOÀ THƠ MỪNG GẶP ĐỨC VUA

Mấy lần tựa như mơ cảnh Trời,
Trong núi mừng lo xe Vua đến.

Hiểu sâu phương châm khi triều trước,
Lao tâm định sách với trị tài.

Nay được thân nhàn chí núi rừng,
Dám đâu nhà lầu không đất dựng.

Mừng gặp Đức Vua vui non nước,
Đầm núi mưa thuận dầy liễu mai.