25

Một trăm năm qua rồi - còn lưu lại những gì
Từ những người mạnh mẽ, kiêu hãnh đã ra đi,
Bao nghị lực, đam mê từng cống hiến?
Một thế hệ người đã qua đi thật xứng đáng -
Dấu vết xương tan, máu chảy cũng biến mất theo người
430. Bao chiến công, cố gắng, và tai hoạ trên đời.
Là công dân nước hùng cường nơi phương Bắc,
Trong số phận cuộc đời xông pha chiến chinh ngang dọc,
Chỉ có ngài đã dựng lên, ơi anh hùng trận Pôltava,
Một tượng đài hùng vĩ cho chính vua nước Nga.
Trong đất nước nơi dãy dài cối xay gió
Đã vây quanh bằng bức tường yên bình quá
Cảng Bender chặn đứng miền vắng lặng hoang vu.
Nơi từng đàn trâu mang sừng chạy khắp nơi
Chung quanh các ngôi mộ của chiến binh đã mất,-
440. Tàn tích còn lại từ ngôi nhà đổ nát,
Các bậc tam cấp phủ kín rêu phong
Ăn sâu vào nền đất như chứng tích thời gian
Nhắc tới vua Thuỵ Điển từng qua đây dạo ấy.
Nhân vật anh hùng điên khùng hiếm thấy,
Chỉ một mình cùng với tốp giúp việc trong nhà,
Đã đánh bay nhóm quân Thổ Nhĩ Kì to miệng la,
Và ném thanh gươm xuống chân cờ phướn cũ;
Và uổng công là khách phương xa trông ủ rũ
Lại định tìm mộ của Hetman ở đâu:
450. Madepa bị lãng quên, chẳng ai nhớ từ lâu!
Chỉ trong dịp lễ thánh trong ngôi đền chiến thắng
Một lần mỗi năm là ngày phê phán hắn,
Để răn đe, nhà thờ rung chuông nhắc tới người này.
Nhưng nấm mồ còn giữ được tới nay
Nơi hai nạn nhân còn lưu xương cốt:
Nằm giữa khu mộ cổ thuộc dòng chính thống
Nhà thờ yên bình giữ mộ chí chiến binh.
Nhóm bạn bè trồng hàng sồi cổ thụ tại Dikank;
Sồi xanh tốt, đến mùa hoa lại nở
460. Chúng kể chuyện hai chiến binh xưa bị xử tử,
Ôn lại tích cũ để cháu con nghe.
Nhưng cô gái lầm lạc… trong truyền thuyết xưa
Không ai nhắc qua. Bao khốn khó,
Kiếp người và đoạn kết cuộc đời đau khổ
Của cô gái bị bóng đêm dày đặc phủ kín đi
Ta không hề biết. Chỉ vài bận, đôi khi
Một ca sỹ mù người Ucraina vào thời điểm
Khi dân làng tập trung người đông đến
Ca sĩ hát về Hetman cùng tiếng đàn còn non
470. Chuyện cô gái lầm lỡ được nhắc thoáng qua luôn
Khi kể cho thiếu nữ Kôdắc nghe để biết.
HẾT

Chú thích

LỜI ĐỀ TỪ
The power and glory of the war,
Faithless as their vain votaries, men,
Had pass’d to the triumphant Czar.
Byron

§.Bản dịch tiếng Nga:
Мощь и слава войны
Как и люди и суетливые поклонники
Перешли на сторону торжествующего Царя

Сила и слава войны,
Неверные, как и их тщеславные приверженцы, люди,
Перешли к торжествующему царю.
Google.translate

Мощь и слава войны,
Изменчивые, как и люди, их суетные поклонники,
Перешли на сторону торжествующего царя.
 Байрон.
Викитека dịch

§.Bản dịch tiếng Việt:
Sức mạnh và vinh quang của chiến tranh,
Không có đức tin như những kẻ sùng bái vô ích của họ, đàn ông,
Đã được chuyển giao cho Sa hoàng chiến thắng.
Google dịch

Sức mạnh và vinh quang của chiến tranh
Những kẻ không đáng tin, giống những người hám danh hâm mộ họ
Đều đứng về phe Sa hoàng luôn chiến thắng
Tùng Cương dịch từ tiếng Nga

CHÚ THÍCH

CHƯƠNG MỘT
Dòng 12: dân Hord - bộ lạc sống du mục ở Krưm.
111.những bài ca..Theo truyền thuyết, Madepa để lại một số bài ca trong dân gian. Các ca khúc này có giá trị về nhiều mặt, không chỉ về mặt lịch sử.
140.gươm thép Đamas - một loại thép đặc biệt, cứng hơn, bền dẻo hơn thép thông thường.
175.Đoroshenko - một trong nhiều anh hùng của Tiểu Nga cổ đại, là kẻ thù không đội trời chung với Đại công quốc Nga.
176.Xamoilovich Grigori là con một thủ lĩnh Hetman, bị Piotr Đệ nhất cho đi đầy ở Xibir.
178.Palây Ximeon - một đại tá, một kị binh xuất sắc, bị đi đầy tại Ienhitsây theo đơn tố cáo của Madepa. Sau thời gian đi đầy, được phục hồi và cử đi chiến đấu trong trận Poltava.
Gorđeenko Côschia - một thủ lĩnh Kodắc vùng Daporogiơ, đầu hàng theo Charles XII và bị bỏ tù năm 1708.
187.Bogdan Mikhailovich Khmelnhitski (1596- 1657) nhà lãnh đạo phong trào giải phóng dân tộc, đánh đuổi khỏi quê hương Kôdắc thoát ách xâm lược của Ba Lan-Litva.
312.Iskra - một đại tá, người Poltava, bạn của Kôtrubây, có cùng quan điểm và số phận với Kôtrubây.
384.Phillip Oclik - Chánh thư lại, là người mang nhiều ý tưởng của Madepa. Sau khi Madepa mất năm 1710, Oclik được vua Charles XII phong cho chức Hetman Tiểu Nga, một chức hữu danh vô thực. Chuyển sang đạo Hồi và chết năm 1736.
389.Bulavin - một người Kôdắc đã đứng đầu cuộc nổi loạn trong cùng thời gian này.
431.Stanislap Leozcynski (1677-1766) là vua của Liên bang Ba Lan-Litva.
436.Tsaregrad (Istanbul ngày nay)
437.pasha - người lãnh đạo cao nhất trong các quốc gia theo đạo Hồi
Khan - tước quý tộc ở các nước phương đông.
439.“Vua trắng”, trong văn học dân gian Nga, chỉ người bảo vệ Chính thống giáo. Trong cộng đồng dân cư khác, hình tượng “vua trắng” có nghĩa là người đem lại điều may mắn; công lý và lòng tốt.

CHƯƠNG HAI
40.tín đồ cơ đốc Dalenski; nữ bá tước Đulskaia; và một đại giáo chủ người Bulgari, bị trục xuất khỏi quê hương là các nhân vật chính trong vụ phản bội của Madepa. Vị đại giáo chủ này đóng giả người ăn mày nhiều lần đến Ucraina từ Balan.
196.làng Đikanka - quê của Kôtrubây.
311.Dabela Piotr Mikhailovich (1580-1689) thuỷ tổ dòng họ Dabela đông đúc và nổi tiếng ở Ucraina
Gamalai - dòng họ quý tộc Nga lâu đời bắt đầu từ Mikhail Gamalai.

CHƯƠNG BA
35.Desna - thuộc tỉnh Trernhigop, Ucraina.
63.Tretrel và một số người khác bị quy tội phản bội và xử tử ngày 10 năm 1708 tại Glukhop. (Nhật ký của Piotr Đại đế)
80.Narva -Trận Narva là một trong những trận chiến đầu tiên Chiến tranh phương Bắc của Piotr Đệ nhất chống vua Charles XII, ngày 9/11/1700, quân Nga bị thua trận.
101-102. Ban đêm, Charles XII đã xông vào trại đóng quân Nga, bắt gặp một toán lính Kôdắc đang ngồi bên đống lửa. Charles phi ngựa thẳng vào họ, tự tay bắn chết một lính Kôdắc, các chiến binh Kôdắc đã bắn 3 phát làm Charles bị thương nặng vào chân.
174.Roden
175.Shlipenbac - Kristop Charles phon Shlipenbac (1624-1660) bá tước, nhà ngoại giao Thuỵ Điển.
212.Boris Sheremenchiep - nhà quân sự, nhà ngoại giao, mẫu mực của giới quý tộc
213.Iakop Vilimovich Brius (1669-1735) - nhà cách tân lực lượng pháo binh Nga, nhà bác học, nhà ngoại giao, kỹ sư, một trong nhiều người thân cận của Piotr I.
-Baoơ Rodion Khristianovich (1667-1717) một tướng lĩnh Nga, người cùng chí hướng với Piotr Đại đế, tham gia Chiến tranh phương Bắc.
-Repnhin Ivan Borisovich (1617-1697), công tước, nhà quân sự, nhà lãnh đạo quốc gia Nga, tham gia chiến tranh Nga-Ba Lan.
275.Voinaropski Andrêy Ivanovich (1680-1740) là cháu và người tin cậy của Madepa, sau này là một trong nhiều thủ lĩnh thừa kế của Madepa - người bác không có con nối dõi.
457.
Thi thể bị chặt mất đầu của Kôtrubây và Iskra được giao lại cho gia đình người thân và chôn cất tại nhà thờ Kiep.
(Theo nguồn: library.ru; Большой вопрос.ru…)

TRANH CỦA CÁC HOẠ SỸ:

Г.А.В. Траугот là bí danh tập thể của ba hoạ sỹ nghệ nhân chuyên minh hoạ sách truyện: Георгия (1903—1961), Александра (1931) и Валерия (1936—2009) Трауготов.
Và vài hoạ sỹ khác.