Uejima Onitsura 上島 鬼貫

Uejima Onitsura (上島 鬼貫, 02/05/1661 – 02/08/1738) là một trong những nhà thơ haiku tiêu biểu của thời Edo, thường được đặt cạnh Matsuo Bashō, song lại mang một khuynh hướng sáng tác riêng biệt. Ông sinh tại vùng Settsu Province (nay thuộc khu vực Osaka), trong một gia đình tương đối khá giả. Từ nhỏ, Onitsura đã bộc lộ năng khiếu văn chương và sớm tham gia vào sinh hoạt của giới haikai đương thời.

Không giống Bashō với đời sống phiêu du và cảm hứng thiền học sâu sắc, Onitsura chủ yếu gắn bó với không gian sinh hoạt tĩnh tại, thiên về chiêm nghiệm nội tâm và quan sát đời sống thường nhật. Trong quá trình sáng tác, ông đặc biệt đề cao nguyên tắc “makoto” (真), tức là tính chân thực trong cảm xúc và biểu đạt. Theo ông, thơ haiku không nên sa vào kỹ xảo hình thức hay trò chơi ngôn từ, mà cần xuất phát từ trải nghiệm chân thành của con người.

Chính vì vậy, thơ của Onitsura mang đặc điểm ngôn ngữ giản dị, tự nhiên, tránh cầu kỳ và không chạy theo những lối biểu hiện phô trương phổ biến trong haikai đương thời. Ông hướng đến việc ghi lại những rung động trực tiếp trước đời sống, qua đó khẳng định giá trị của cảm xúc chân thực hơn là sự trau chuốt kỹ thuật.

Trong lịch sử phát triển của haiku, Onitsura có vai trò quan trọng trong việc định hình nền tảng lý luận cho thể thơ này. Ông góp phần chuyển hoá haikai từ một hình thức mang tính giải trí, ứng tác sang một thể loại có chiều sâu tinh thần và giá trị nghệ thuật. Dù không đạt đến tầm ảnh hưởng rộng lớn như Bashō, Onitsura vẫn được xem là người giữ gìn và khẳng định tính chân thành như một nguyên tắc cốt lõi của haiku.

Tóm lại, nếu Bashō nâng haiku lên đỉnh cao nghệ thuật, thì Onitsura lại đóng vai trò bảo tồn và củng cố nền tảng của nó, đặc biệt ở phương diện tính chân thực trong cảm xúc và biểu đạt.