Chủ đề: Tương Đàm điếu Tam Lư đại phu (Nguyễn Du - Việt Nam)

Nguyễn Du có 2 bài thơ (nhị thủ) Tương Đàm điếu Tam Lư đại phu, đã đăng lên Thi Viện từ lâu nhưng mới chỉ có bản phiên âm và bản dịch nghĩa. Mình sẽ thêm bản Hán văn và lần lượt gửi lên đây để mọi người cùng dịch. Bắt đầu bằng kỳ 1 đã.

湘潭弔三閭大夫其一

好修人去二千載，
此地猶聞蘭芷香。
送國三年悲放逐，
楚詞萬古善文章。
魚龍江上無殘骨，
芏蒻洲邊有眾芳。
極目傷心何處是，
秋風落木過源湘。

Tương Đàm điếu Tam Lư đại phu kỳ 1

Hiếu tu nhân khứ nhị thiên tải,
Thử địa do văn lan chỉ hương.
Tống quốc tam niên bi phóng trục,
Sở từ vạn cổ thiện văn chương.
Ngư long giang thượng vô tàn cốt,
Đỗ nhược châu biên hữu chúng phương.
Cực mục thương tâm hà xứ thị,
Thu phong lạc mộc quá Nguyên Tương.

Ở Tương Đàm viếng Tam Lư đại phu kỳ 1

Người hiếu tu sống cách hai nghìn năm,
Ngày nay đất này còn thơm mùi hoa chỉ, hoa lan.
Xa quê ba năm buồn phiền vì bị tống xuất,
Nghìn đời sau Sở từ của ông vẫn hay nhất.
Rồng cá đầy sông đã không còn xương cốt,
Cỏ đỗ nhược bên bãi sông vẫn toả mùi thơm.
Nhướng mắt đau lòng không biết là đâu,
Gió thu lá rụng khi qua vùng Nguyên, Tương.
Chú thích:

Tương Đàm (Trường Sa): tên một huyện tỉnh Hồ Nam.

Tam lư đại phu: là chức tước của Khuất Nguyên người nước Sở đời Chiến Quốc. Khuất Nguyên là người tài giỏi lúc đầu được vua Sở tin dùng và thực thi chủ trương chính trị do ông đề xướng, nhưng sau vì lới gièm pha của nịnh thần ông bị đầy đi Giang Nam. Ngày mồng 5 tháng 5 ông trẫm mình ở Mịch La.

hiếu tu nhân: người thích sửa sang đức tính tốt, luôn để tâm tu tỉnh bản thân.

lan chỉ: thơ Khuất Nguyên có câu: "Bờ sông Nguyên có hoa chỉ, bờ sông Lễ có hoa lan". Ý muốn nói đến sự cao khiết.

Sở từ: thi ca người nước Sở, chỉ tác phẩm Ly tao của Khuất Nguyên.

đỗ nhược: Ly tao có câu: "Hái hoa đỗ nhược ở bãi thơm". Đỗ nhược là một loài cây giống sen, hoa màu trắng có 6 cánh.

Nguyên Tương: Nguyên và Tương là hai con sông thuộc tỉnh Hồ Nam.  

Hiếu tu đã cách mấy ngàn năm,
Nay đất còn thơm hương chỉ, lan.
Lìa nước ba năm buồn cách biệt,
Sở từ vạn cổ xứng hùng văn.
Cá rồng trên sóng xương đà mất,
Đỗ nhược bên bờ cỏ vẫn lan.
Nhướng mắt đau lòng không rõ nẻo,
Nguyên, Tương lá rụng, gió thu tràn.

"cỏ vẫn lan" bị sai một chút. Nguyên tác là "cỏ vẫn thơm".

Ôi trời ạ! Thi viện ta toàn là những con cú. Toàn đi đêm! Toàn là những con vạc... Đêm mới thấy online! Trong đó có anh Điệp, chị HXT, em BHH, (Những nhân vật thường trú trên thi viện) Ngày xưa có cả em Cammy, nhưng giờ em Cammy hết đường ol đêm rồi!

Hihi... ĐÚng là Cammy dông dài, vào phải buôn một câu rồi mới nói đúng chủ đề được! Bài này hay nhưng dịch khó lắm anh ơi! Nhưng mờ hay thiệt! Ngày trước em không thích Nguyễn Du...

Trước đây BN đã từng đâu đó đọc những bài vịnh về các nhân vật trong Truyện Kiều. Bạn nào có các bài ấy post lên chia sẻ với mọi người nhé, Cảm ơn rất nhiều

Phải chăng là các bài Vịnh Kiều của Nguyễn Khuyến và Chu Mạnh Trinh tại khoá thi Nhâm Thìn 1892 ?
Nguyên đề thi ra là phải làm 1 bài đề tựa, 1 bài tổng vịnh và 20 bài vịnh từng hồi, Chu Mạnh Trinh đỗ đầu. Nhưng em mới chỉ sưu tầm được một số trong đó: https://www.thivien.net/v...ID=M_XPpOUpF8GZqWE9vo6bVg
Kỳ thi đó Nguyễn Khuyến làm chủ khảo, cũng có làm, nhưng em cũng chỉ sưu tầm được vài bài. Cụ thể những bài vịnh Kiều có trên TV bác xem ở đây: https://www.thivien.net/s...uy%E1%BB%87n+Ki%E1%BB%81u

湘潭弔三閭大夫其二
楚國冤魂葬此中，
煙波一望裊何窮。
直交獻令行天下，
何有離騷繼國風。
千古誰人憐獨醒，
四方何處託孤忠。
近時每好為奇服，
所揹蕭蘭竟不同。

Tương Đàm điếu Tam Lư đại phu kỳ 2
Sở quốc oan hồn táng thử trung,
Yên ba nhất vọng diểu hà cùng.
Trực giao hiến lệnh hành thiên hạ,
Hà hữu Ly tao kế Quốc phong ?
Thiên cổ thuỳ nhân liên độc tỉnh,
Tứ phương hà xứ thác cô trung ?
Cận thời mỗi hiếu vi kỳ phục,
Sở bội tiêu lan cánh bất đồng.


Dịch nghĩa:

Qua Tương Đàm viếng Tam Lư đại phu kỳ 2
Oan hồn của nước Sở chôn tại nơi này,
Khói sóng mênh mông cứ ngóng theo khôn cùng.
Hiến lệnh đó nếu đã được ban ra khắp mọi nơi,
Thì làm gì có Ly tao kế với Quốc phong?
Ngàn năm trước ai hiểu người tỉnh một mình,
Bốn phương lòng trung biết gửi nơi nào?
Thời nay người thích trang phục lạ,
Hoa tiêu lan của họ đeo cũng chẳng giống của ông.

Chú thích:

Sở quốc oan hồn: chỉ Khuất Nguyên (Tam Lư đại phu).

hiến lệnh: Khuất Nguyên làm pháp lệnh giúp Sở Hoài Vương.

Ly tao: thiên Ly tao nổi tiếng của Khuất Nguyên.

Quốc phong: ám chỉ Kinh thi (Quốc phong là một phần chính của Kinh thi), tương truyền do Khổng Tử soạn. Hai câu này ý nói nếu Khuất Nguyên được trọng dụng, thì đâu phải làm thiên Ly tao để tỏ lòng mình nữa.

Thiên cổ thuỳ nhân liên độc tỉnh: Thiên Ngư phủ có câu: "Mọi người say chỉ có một mình ta tỉnh".

Cận thời mỗi hiếu vi kỳ phục: Khuất Nguyên có nói: "Lúc trẻ ta ham đồ phục sức lạ, gươm dài mũ cao", ý nói mình trung trực khác người.

tiêu lan: Các thứ hoa Khuất Nguyên thường đeo, để tỏ lòng cao khiết của mình. Theo dẫn giải cũ thì hai câu này ám chỉ thời sự, tức là chuyện quan trường nhà Nguyễn.
 

(dịch kỳ 2)
Nơi này nước Sở táng oan hồn,
Khói sóng muôn đời mãi ngóng trông.
Hiến lệnh nếu ban thiên hạ được,
Ly tao phải nối Quốc phong không ?
Ngàn năm ai hiểu người đang tỉnh,
Bốn mặt gửi đâu một tấm lòng ?
Nay kẻ thích mang trang phục lạ,
Tiêu lan đeo ngực cũng không cùng.

Bài này của bạn Điệp khó dịch bát cú quá, Sabina loay hoay tìm từ mãi mà chưa đc, nợ bạn Điệp bài này.

Oan hồn nước Sở ngụ nơi đây
Khói sóng mênh mang lớp lớp dầy
Khắp chốn nếu ban dùng Hiến lệnh
Quốc phong chẳng đón Ly tao này
Ngàn năm ai hiểu người say tỉnh
Bốn hướng nơi nào lòng thẳng ngay
Trang phục ngày nay nhiều thứ lạ
Tiêu lan đeo thế có là say?
(Hoàng Tâm dịch 5-8-2007)

Cảm ơn bác Hoàng Tâm. Cháu cũng thử "xoay" bản dịch của mình sang vần ay xem sao.

Oan hồn nước Sở táng nơi này
Khói sóng trông hoài mãi chốn đây
Hiến lệnh nếu ban thiên hạ được,
Ly tao còn nối Quốc phong vay ?
Ngàn năm ai hiểu người đang tỉnh
Bốn mặt gửi đâu dạ thẳng ngay
Nay kẻ thích mang trang phục lạ
Tiêu lan đeo ngực cũng không tày

Bí vần quá, chữ "vay" và "tày" đều là chữ cổ rồi, nay chắc chẳng ai dùng.
vay = chăng, không (trong câu hỏi)
tày = bằng, giống như (học thày không tày học bạn)