Những bài ca cuối cùng Последние песни

“Những bài ca cuối cùng” — kiệt tác thơ trữ tình của Nikolai Nekrasov — là một chùm thơ được sáng tác trên giường bệnh lúc hấp hối, giống như một cuốn nhật ký trữ tình của thi sĩ đang đi dần tới cái chết, đồng thời cũng là di chúc thi ca của ông.

“Những bài ca cuối cùng” là mẫu mực cao nhất cho sự kết hợp hữu cơ giữa cái riêng tư, thân mật với tinh thần xã hội và công dân — điều vốn luôn là đặc điểm nổi bật trong thơ Nekrasov. Dù là đau đớn thể xác hay dằn vặt tinh thần cũng không thể dập tắt trong ông những suy tư về nước Nga và nhân dân Nga, về phong trào giải phóng Nga, cũng như về số phận chính thi ca của mình. Với sức mạnh mới, vang lên những lời sám hối đầy kịch tính của Nekrasov — sự biểu hiện bằng thơ những đòi hỏi nghiêm khắc mà nhà thơ đặt ra cho chính bản thân mình.

Chùm thơ trữ tình “Những bài ca cuối cùng” (đăng trên tạp chí Отечественные записки — “Bút ký Tổ quốc”, năm 1877, số 1) gồm các bài:

“Lời mở đầu cho những bài ca năm 1876–77”
“Gửi những người gieo hạt”
“Đoạn trích”
“Lễ cầu nguyện”
“Gửi Zina” (“Đã hai trăm ngày…”)
“Nhà tiên tri”
“Ngày tháng trôi đi… bầu không khí vẫn ngột ngạt”
“Chẳng bao lâu nữa ta sẽ thành mồi cho mục nát…”
“Gửi bạn bè”.

Chùm thơ được tiếp tục ở số báo sau của “Bút ký Tổ quốc” với các bài:

“Gửi Zina” (“Hãy kéo lại gần đây bút, giấy và sách!..”)
“Gửi thi sĩ” (“Tình yêu và Lao động — dưới những đống đổ nát!..”)
“Những lá thư cháy”
“Phán quyết”.

Trong chùm thơ ấy thể hiện những đau đớn sâu nặng của Nekrasov trong thời kỳ bệnh tật trước lúc qua đời, cùng những suy ngẫm của ông về thiên chức xã hội của người thi sĩ.

Mỗi bài thơ đều độc đáo không thể lặp lại:

- Dự hoá thân các mô-típ Kinh Thánh thành tinh thần cách mạng trong “Nhà tiên tri”;

- Phép ẩn dụ mang nội dung dân chủ trong “Gửi những người gieo hạt”;

- Dạng nhật ký trữ tình trong các bài gửi “Zina”;

- Tính chất tự thú của những khúc bi ca “Chẳng bao lâu nữa ta sẽ thành mồi cho mục nát…” và “Ngày tháng trôi đi…”;

- Những động cơ tố cáo trong “Phán quyết”;

- Nghĩa trữ tình – biểu tượng của “Lễ cầu nguyện”.

Gắn kết toàn bộ chùm thơ là tư tưởng phụng sự “những mục tiêu vĩ đại của thời đại”. Trong chuỗi thơ hiện lên hình tượng tổng hợp của nhân vật trữ tình — một người chiến sĩ cách mạng tận hiến; đồng thời tái hiện những xung đột quy mô lớn phản ánh lịch sử phong trào giải phóng Nga.

Chùm thơ “Những bài ca cuối cùng” cùng các tác phẩm liên hệ một cách chính đáng được xem là “di chúc thi ca” của Nekrasov.