Cái mác “da cam”

Cái mác da cam

Cuối lớp Chín, đài đưa tin mãi
Màu da cam phủ những màn hình
Cả xóm bỗng đem tôi ghép lại
Với điều mình chẳng nhận là mình

Tôi chưa một lần mang giấy chứng
Chẳng ai kết luận phận tôi đâu
Chỉ vì tay yếu chân xiêu vẹo
Người ta gắn nhãn tự bao giờ

“Con bà ấy bị da cam đấy”
Một câu nghe nhẹ, cứa rất sâu
Tôi im, chẳng biết lời thanh minh
Có gỡ được tên khỏi phận đâu

Mùa thi đến giữa bao lo lắng
Tôi làm bài được, chữ còn chậm
Bốn mốt rưỡi điểm vừa ghi nhận
Thiếu đúng một rưỡi bước hệ A

Thế là rơi xuống hàng bán công
Học phí cao hơn nỗi nhà nghèo
Bác Vinh cùng thầy xin chuyển giúp
Một đường vòng mở giữa chênh chao

Hồ sơ phải mượn tên da cam
Một danh xưng chẳng thuộc về mình
Tôi được bước lên cùng lớp bạn
Mà lòng như bị kéo thấp thêm

Không rõ người tin hay mượn cớ
Chỉ biết tên kia đã đóng rồi
Một chiếc áo người không chọn mặc
Mà mang theo suốt mấy năm đời

Cha tôi nhập ngũ sau thời ấy
Tôi cũng không hề được xác minh
Người làng chỉ hiểu theo hình dáng
Rồi biến lời đoán hoá đinh ninh

Có những vết đau không chảy máu
Chỉ nằm trong một tiếng gọi thôi
Một cái nhãn người ngoài dán vội
Cũng làm tự trọng xước lâu rồi

Mùa hè chị dẫn tôi ra tỉnh
Ký túc xá đông những dáng người
Sinh viên đi giữa bao tiếng nói
Tôi nhìn thế giới rộng hơn thôi

Căng tin hai suất năm nghìn bạc
Cơm ít, thịt trứng với su su
Hai chị em ăn trong im lặng
Mà mùi thơm nhớ đến bây giờ

Rồi chị dẫn tôi vào hội thảo
Bao người ăn nói rất tự tin
Một chị áo xanh đi ngang đó
Làm tôi ngơ ngẩn giữa phòng nhìn

Đêm ấy tôi sang nơi mẹ ở
Nhà cô Lan sạch đến ngỡ ngàng
Chậu sáng, phòng thơm mùi xà phòng
Khác hẳn gian nhà cũ quê làng

Cô Lan trẻ đẹp hơn tôi tưởng
Nói năng mềm nhẹ giữa căn phòng
Tôi chợt mơ xa về mái ấm
Vợ mình sau cũng được thong dong

Rồi chính tôi dập điều mơ ấy
“Mày là ai chứ, mơ gì cao?”
Một hòn đá ném vào hy vọng
Kéo tim trở lại chỗ lao đao

Hai đêm ngắn ngủi rồi về lại
Hà Nội còn theo suốt chuyến xe
Sinh viên, áo xanh, căn nhà sạch
Như cửa nhìn sang một bến kia

Gần Kim Lâm gặp chị Hoa đó
Một tay không đủ vẫn đi xe
Tôi ngồi phía sau lòng khâm phục
Hai tay mình đủ vẫn chưa đi

Người làng lại hỏi “sắp xét chứ?”
“Nhà mày chắc thuộc diện kia rồi”
Tôi cười nhạt, chẳng buồn phân trần
Bởi nói thêm càng nhói trong tôi

Nhà có người cha mang bệnh trí
Một đứa con trai bước chẳng đều
Ai cũng thuộc lòng điều khốn khó
Mà thương rồi cũng chỉ thương theo

Mẹ còn làm việc nơi tỉnh lạ
Tôi lại về chung mái với cha
Không ai đứng giữa cơn lời dữ
Nên tiếng ông càng dội quanh nhà

Ông chửi hàng giờ như gió bấc
Hàng xóm nhiều khi đóng cửa im
Tôi cố mặc cho lời bay hết
Miễn đừng chạm tới những người thân

Nhưng khi ông mắng bên ngoại tôi
Mắng cả bà già đã thương con
Máu nóng trong người như bật lửa
Tôi gào một tiếng: “Im đi thôi!”

Cha đập bàn lên rồi quát lại
“Lỗi phép! Mày khinh bố phải không?”
Lời dữ càng dồn như lửa bén
Tôi run mà ngực nghẹn từng vòng

Rồi chẳng chịu thêm, tôi bật khóc
Hét giữa sân nhà chật tối om:
“Bao giờ ông trời cho con thoát
Khỏi cái kiếp này, hỡi ông trời!”

Nói xong tôi thấy lòng trống rỗng
Nước mắt còn ran nóng hai bờ
Tôi chạy ra đầu ngõ tìm bạn
Thấy diều đang nổi giữa trời mơ

Lũ trẻ ngẩng nhìn theo cánh gió
Tôi đứng chen vào giữa tiếng cười
Diều nghiêng mà vẫn còn bay được
Tự nhiên lòng nhẹ bớt đi thôi

Rồi cấp Ba mở trang đầu mới
Thầy gọi tên tôi giữa lớp đông
“Em Mạnh diện da cam miễn phí”
Cả phòng im bặt tựa mùa đông

Tôi chết lặng, mặt bừng như lửa
Muốn nói nhưng lời nghẹn giữa môi
Thầy là biểu tượng điều đúng đắn
Nên câu lầm ấy nặng hơn lời

“Thưa thầy, em chẳng có giấy đâu”
Tôi cố nói ra giọng rất nhỏ
Thầy gật qua rồi sang tên khác
Còn tôi ngồi lại với tên đau

Tôi nghĩ ai còn dám để ý
Một người vừa nghèo lại tật nguyền
Lại mang thêm tiếng da cam nữa
Mặc cảm bỗng dày thêm trước tiên

Đêm ấy cha còn lẩm bẩm mãi
Tôi nằm nghe gió lọt qua hiên
Bỗng hiểu mình không cam chịu mãi
Dù sức phản kháng vẫn còn hiền

Tôi chẳng thể gỡ lời thiên hạ
Nhưng biết tên mình thuộc về ai
Không giấy chứng nào thay sự thật
Rằng tôi vẫn sống một đời này

Cái mác kia từng làm tôi đau
Nhưng không quyết định tôi là gì
Người đời có thể nhìn theo nhãn
Tôi phải nhìn mình bằng mắt tôi

Có những lần đời cho bước tiếp
Bằng con đường chẳng muốn đi qua
Tôi nhận một lối vào hệ A
Mà mang theo cả vết xước da

Có những lần nhìn đời người khác
Tôi mới biết mình muốn điều chi
Một mái nhà yên, người bên cạnh
Và đời bớt thiếu những điều gì

Có những người chỉ còn một tay
Vẫn lái qua đường rất vững vàng
Tôi nhìn chị Hoa mà hiểu được
Thiếu đâu đồng nghĩa chịu đầu hàng

Có những câu thầy vô tình nói
Theo ta lâu hơn một giờ thôi
Bởi khi người lớn thành chuẩn mực
Sai một lời, trẻ nhớ cả đời

Và có tiếng “Im!” lần đầu bật
Từ cậu con trai vốn nhịn nhiều
Không phải hỗn hào vì căm ghét
Chỉ vì thương ngoại đến bao nhiêu

Tiếng hét “thoát khỏi cái kiếp này”
Không phải mong rời khỏi cuộc đời
Chỉ muốn thoát ra vòng đau cũ
Để được làm mình giữa đất trời

Cánh diều hôm ấy còn trong nhớ
Nghiêng ngả mà không chịu rơi ngay
Có lẽ tôi nhìn mình trong đó
Dây còn níu đất, mắt nhìn mây

Mùa hè khép lại đầy vết xước
Tôi bước vào trường với tên đau
Nhưng dưới cái tên người gán ấy
Một cái tôi khác lớn dần sau

Tôi bắt đầu hiểu điều đơn giản
Không ai được viết hộ đời mình
Dẫu họ gọi ta bằng tên khác
Ta còn quyền giữ lấy tên mình

Từ tiếng người đời “da cam” ấy
Đến tiếng tôi gào giữa sân nhà
Một bên người khác đem tên gắn
Một bên tôi đòi thoát đường qua

Và giữa hai miền đau như thế
Một đứa con trai vẫn bước lên
Chân nghiêng chưa biết đường bao rộng
Nhưng đã biết mình phải gọi tên

21/09/2026 Bài thơ Cái mác “da cam” Tượng trưng cho Chương 9 trong cuốn sách tự truyện Để lại gió trên đời.