Tìm bài trả lời thơ

Địa ngục. Tầng thứ VII, Ngục thứ ba: Dante đến xem bọn cho vay nặng lãi. Virgilio và Dante cưỡi trên lưng quái vật Gierion để xuống vực sâu.

Con quái vật có cái đuôi sắc nhọn,
Vượt qua được núi và húc đổ cả tường thành,
Đã làm xú uế thế gian.

Thầy hướng dẫn nói với tôi như vậy,
Rồi ra hiệu cho con vật lại gần
Con đường chúng tôi đang đi.

Hình ảnh ghê tởm của sự gian giảo,
Tiến đến, gác đầu và nửa thân lên bờ,
Còn cái đuôi thì không kéo lên.

Nó có bộ mặt của một người ngay thẳng,
Vẻ bên ngoài hiền hậu biết bao!
Nhưng phần còn lại là một con rắn!

Nó có hai chân đầy lông lá,
Lưng, ngực và hai bên sườn,
Nổi cuộn cục và u tròn.

Cả người Thổ, người Tacta cũng không bao giờ
Dệt hay thêu những tấm vải sặc sỡ đến thế
Cả nàng Aranhe cũng không làm điều tương tự.

Giống như một con thuyền đã được kéo lên,
Một nửa trên bờ, một nửa còn ở dưới nước,
Như thường thấy tại nơi bọn Phổ phàm ăn.

Giống như con hải ly ngồi rình bắt cá,
Con vật đáng ghét này cũng ngồi,
Trên mép bờ đá, cát bao quanh.

Đuôi của nó quất trong không khí,
Chỉa lên cao cái mút đầy nọc độc,
Nó cũng vũ trang cái đuôi như con bọ cạp.

Thầy hướng dẫn nói: - “Bây giờ,
Đi vòng một chút để tới chỗ con vật xấu xa,
Đang nằm dài đàng kia.”

Khi đã tới nơi con vật,
Tôi thấy xa hơn một chút trên bãi cát,
Có nhiều người ngồi trên bờ vực thẳm.

Thầy tôi bảo: - “Để con có thể mang theo,
Một hiểu biết đầu đủ về tầng ngục này,
Hãy đi đến nơi để xem cực hình của họ.

Nhưng ở đó chỉ nên nói ngắn thôi,
Trong lúc chờ ta đi nói với con vật,
Cho chúng ta mượn đôi vai mạnh mẽ của nó.”

Một lần nữa, tôi lại một mình đơn độc,
Đi xa hơn trên mép bờ của tầng thứ bảy,
Tới nơi đám người sầu não đang ngồi.

Nỗi đau đớn lộ ra ngoài ánh mắt,
Thỉnh thoảng họ lấy tay chống đỡ,
Khi với tàn lửa, khi với mặt đất nóng bỏng.

Cũng không khác gì mấy con chó trong mùa hè,
Dùng chân, dùng mõm để đối phó,
Khi bị rận hay ruồi châu đốt.

Lúc tôi đã chú mục nhìn kỹ vài người,
Trong số đang chịu trận mưa lửa tàn khốc đó
Không nhận ra ai, nhưng tôi thấy.

Ở cổ mỗi người, đeo một túi tiền,
Có màu sắc và in hình gì đó,
Mắt của họ hình như chỉ nhìn xuống.

Khi đã đến giữa bọn họ, tôi thấy,
Một mảnh màu xanh da trời trên cái túi màu vàng,
Có hình ảnh một con sư tử.

Rồi tiếp tục quan sát,
Tôi thấy một túi khác, màu đỏ như máu,
Có hình con ngỗng trắng, trắng hơn cả bơ!

Một người lại có cái túi màu trắng,
In hình con lợn cái lớn, màu xanh da trời!
Nó hỏi tôi: - “Anh đang làm gì trong cái hố này?

Hãy mau đi khỏi đây, hình như anh còn sống,
Cần biết rằng anh bạn Vitaliano của tôi,
Sẽ chiếm chỗ này, bên trái tôi.

Giữa cánh Firenze này, tôi là dân Padu,
Nhiều lúc họ làm tôi điếc cả tai,
Khi họ gào lên: - “Hãy đến đây vua của các hiệp sĩ”.

Anh ta mang cái túi có hình ba con dê đực,
Nói xong anh ta méo miệng và thè lưỡi ra ngoài,
Giống như một con bò đang liếm mũi!

Còn tôi sợ làm thầy phật ý,
Vì Người đã dặn tôi đừng lưu lại quá lâu,
Tôi trở về, bỏ lại những âm hồn mệt mỏi.

Tôi thấy người hướng dẫn tôi đã trèo lên,
Trên lưng của con vật hung dữ,
Người bảo tôi: - “Bây giờ hãy mạnh mẽ và can đảm lên.

Từ nay chúng ta sẽ đi bằng cái thang này,
Con hãy trèo lên phía trước, ta muốn ngồi sau,
Để cái đuôi nó không làm con đau”.

Như một người bị nhiễm bệnh sốt rét,
Cảm thấy cơn ớn lạnh đầu tiên và móng tay đã bạc,
Toàn thân run rẩy khi thấy bóng mát.

Tôi đứng như thế khi thoạt nghe thầy nói,
Nhưng sự xấu hổ đã thúc ép tôi,
Tăng lòng can đảm cho anh hầu bên ông chủ tốt.

Tôi đành ngồi lên cái lưng gớm ghiếc,
Tôi muốn nói: - “Xin thầy hãy ôm chặt lấy con”,
Nhưng chẳng thốt lên lời!

Nhưng thầy, người đã nhiều lần cứu tôi,
Thoát bao cơn hiểm nghèo, ngay khi tôi vừa trèo lên,
Đã vòng tay ôm và giữ lấy tôi.

- “Bây giờ, đi đi, Gierion, người nói,
Vòng bay rộng và hạ xuống từ từ,
Hãy nhớ tới khối nặng mới mà ngươi phải trở”.

Giống như một chiếc tàu nhỏ rời bến,
Nó hơi lùi lại về phía sau,
Rồi khi cảm thấy không còn bị vướng,

Nó cuốn đuôi lại ở dưới ngực,
Căng ngực ra rồi bơi đi như một con lươn,
Dừng hai chân kéo không khí về mình.

Tôi tin không nỗi sợ nào lớn hơn,
Cả khi Fetonte buông lỏng dây cương,
Khiến trời bốc cháy như ta đã thấy.

Cả khi chàng Icaro khốn khổ,
Cảm thấy sáp chảy tan và lông rụng xuống,
Và tiếng người cha thét lên: “Con sai đường rồi!”

Như nỗi sợ của tôi khi tôi thấy,
Mình ở giữa bốn bề không khí,
Không thấy gì, ngoài con quái vật.

Nó bơi đi, chầm chậm, chầm chậm
Lượn vòng rồi hạ xuống dần, nhưng tôi chỉ nhận ra điều đó,
Nhờ gió từ dưới thổi lên, đập vào mặt tôi.

Tôi đã nghư tiếng thác nước, ở phía bên phải,
Réo khủng khiếp ở bên dưới chúng tôi,
Và cúi nhìn xuống dưới thấp.

Bấy giờ tôi còn sợ hơn khi thấy thác nước,
Vì thấy những đống lửa và nghe những lời than khóc,
Run rẩy tôi khép chặt đùi lại.

Tôi lại thấy, điều mà trước đó không thấy được,
Nhờ vòng lượn hạ xuống dần,
Những điều đau thương từ bốn phía cứ lại gần.

Như con chim cắt bay lượn đã quá lâu,
Nhưng rồi chẳng thấy mồi, cũng chẳng thấy chim nhử,
Khiến chủ săn phải bảo: “Thôi, xuống đi”.

Nó mệt mỏi hạ xuống nơi đã nhanh nhẹn bay lên,
Sau hàng trăm vòng lượn, nó đậu xuống,
Cách xa ông chủ giận dữ và bực bội.

Như vậy Gierion đặt chúng tôi xuống đáy,
Đứng ở chân vách đá dựng đứng,
Và khi đã trút bỏ được chúng tôi,
Nó biến đi, nhanh như một mũi tên rời khỏi dây cung.

Already I was where I heard the rumbling fall
         Of water running down to the next circle,
         Like the sound that a humming beehive makes,
 
         When three shades broke away together,
5         Racing, out of the squad that went on past us
         Under the rain of grating punishment.
 
         They ran toward us, each of them shouting,
         "Stop! You — by the clothes you wear — seem
         To be like someone from our rotten city."
 
10       Ah me, what old and recent wounds I saw
         Seared into their bodies by those flames!
         Just to remember it still gives me pain.
 
         Their shouts caught the attention of my guide.
         He turned his face toward me: "Now wait,"
15       He said; "we must be courteous to them.
 
         "And were it not for the hot darting fire
         Which the nature of this place rains down on them,
         I’d say haste suits you better than it does them."
 
         While we stood still, they once again began
20       Their ancient dirge, and when they came to us
         The three of them together formed a wheel,
 
         As stripped and oiled wrestlers often do,
         First studying their grip and their advantage
         Before they come to blows and holds between them,
 
25       So, wheeling, each one directed his face
          Toward me, so that, in constant motion,
          His neck kept turning opposite his feet.
 
        "If the debasement of this unsteady sand
         And our bare and burnt-out faces," one began,
30       "Makes you feel contempt for our pleas and us,
 
         "May fame of ours induce the soul in you
         To tell us who you are who in such safety
         Can drag your feet, still living, throughout hell.
 
         "He in whose footsteps you see me tread,
35       Although he turns about here, skinned and naked,
         Was of a higher rank than you may think:
 
         "He was the grandson of the good Gualdrada;
         His name was Guido Guerra — in his life
         Much he achieved by counsel and his sword.
 
40       "The other who thrashes the sand behind me
         Is Tegghiaio Aldobrandi, whose voice
         In the world above ought to have won favor.
 
         "And I who am placed with them in this torment
         Was Jacopo Rusticucci, and surely
45       My hell-cat wife — more than anyone — ruined me!"
 
         If I had found a shelter from the flames,
         I would have hurled myself below with them,
         And I think my teacher would have allowed it.
 
         But since I would have been baked and toasted,
50       Fear conquered my initially kind impulse
         Which first made me so eager to embrace them.
 
         Then I began, "Not disdain, but distress
         For your condition seized me — so deeply that
         It will only leave me slowly, and not soon —
 
55       "At the instant my lord spoke to me the words
         Which led me then to realize that such men,
         Worthy as you are, were coming here.
 
         "I am of your city, and at all times
         I have spoken and heard others speak
60       Of your achievements and your honored names.
 
         "I quit the gall and go for the sweet apples
         Promised to me by my truthful leader,
         But first I must pass down into the center."
 
         "So may your soul long lead on your body,"
65       Once more he answered me, "and may your fame,
         After you have passed on, shed its light,
 
         "Tell us if courtesy and valor still
         Dwell in our city as they did in our day
         Or have they been entirely driven out?
 
70       "For Guglielmo Borsiere, who just joined
         Us in our grief and goes with our comrades,
         With his reports has caused us deep distress."
 
         "The new arrivals and the instant profits
         Have given rise to such pride and unrestraint
75       In you, Florence, that you already weep."
 
         These words I cried out with my face raised high,
         And the three, who took it for my answer,
         Gazed at each other as though they heard the truth.
 
         "If at other times you find it so easy
80       To please other people," all three replied,
         "Happy you to speak so fluently!
 
         "Should you escape, then, from these sunless regions
         And return to view once more the splendid stars,
         When it shall gladden you to say, ‘I was there,’
 
85        "Be sure to tell the people about us."
         At that they broke out of their wheeling circle,
         And, in fleeing, their legs resembled wings.
 
         An "Amen" would take less time to pronounce
         Than it took for the three of them to vanish:
90       And so my master thought it well to leave.
 
         I followed him, and we hadn’t walked on far
         Before the sound of water was so near
         We hardly could have heard each other talk.
 
         Just as that river, which first takes its course
95       From Mount Visco and flows toward the east
         On the left slope of the Apennines —
 
         Called the Acquacheta up above
         Before descending to its lower bed
         And at Forĺ is known as the Montone —
 
100      Roars above San Benedetto dell’Alpe,
         Cascading in a single waterfall
         Where a thousand falls could easily have settled:
 
         Just so, down from one steep and rocky bank
         We found that tainted water so thundering
105      That in no time it would have burst our ears.
 
         I had a cord tied fast around my waist,
         And with it I had thought on one occasion
         To catch the leopard with the gaudy coat.
 
         As soon as I unwrapped the cord completely,
110      Exactly as my guide directed me,
         I passed it to him wound in a tight coil.
 
         At that he swung around toward his right
         And, far out over from the edge, threw it
         Right into the depth of the dark chasm.
 
115      "Surely there will be a strange response,"
         I said to myself, "to this strange signal:
         My master follows it so closely with his eye."
 
         Ah what care men need to show with those
         Who can not only see the outward act
120      But have the mind to read our inner thoughts!
 
         He said to me, "Soon shall come up from below
         What I wait for and your mind dreams about:
         Soon must it be discovered to your sight."
 
         Always, to the truth that seems a lie,
125      As far as he can, one must close his lips,
         For through no fault of his, it still brings shame.
 
         But here I cannot remain silent — reader,
         By the lines of this Comedy, I swear
         (So may my verse attain long-lasting favor)
 
130      That I saw through that thick and darkened air
         A figure come, swimming up toward us —
         A thing to dumbfound any steadfast heart —
 
         Like someone coming up from depths below
         Where he went down to free an anchor snagged
135      On a reef or something else hid in the sea,
 
         Stretching upward and drawing up his legs.

Tầng Địa ngục thứ VII. Ngục thứ ba. Dante trò chuyện với ba âm hồn Firenze. Quái vật Gieriong xuất hiện.

Tôi đã đi đến chỗ, từ đó có thể nghe thấy,
Tiếng nước chảy xuống vòng ngục tiếp theo,
Như tiếng rì rầm của những tổ ong.

Tôi thấy ba bóng đen cùng chạy,
Tách ra khỏi đám đông đang đi,
Dưới cơn mưa dọa đầy khốc liệt.

Một bóng, hướng về phía tôi, kêu lên”
- “Hãy dừng lại, hỡi người mà cách ăn mặc,
Có vẻ là người của thế giới trần tục”.

Than ôi, trên thân thể họ chi chít vết thương,
Mới cũ hằn sâu do lửa cháy!
Tôi vẫn cảm thấy đau mỗi khi nhớ lại.

Nghe tiếng kêu nhà bác học của tôi dừng lại,
Quay lại phía tôi và bảo: - “Đợi một lát,
Đối với họ, con cần tỏ ra lịch sự.

Bởi, nếu nơi này không có tia lửa phóng ra,
Thì ta sẽ nói rằng: Sự vồn vã,
Đúng ra phải từ phía con, chứ không phải từ phía họ”

Thấy chúng tôi dừng lại, bọn họ lại tiếp tục,
Điệp khúc than vãn, rồi khi đến cạnh chúng tôi,
Cả ba quây lại thành vòng tròn.

Giống như những đô vật ở trần, và xoa dầu,
Khi họ tìm cách chộp nhau và thủ lợi thế,
Trước khi đấu và làm cho nhau bị tổn thương.

Trong khi đi vòng tròn, mỗi người trong bọn họ
Đều hướng mắt nhìn về phía tôi
Thành thử cổ luôn ngược lại hướng chân đi.

Một người nói: - “Nếu cảnh khổ đau nơi đất lún này,
Khiến anh khinh bỉ chúng tôi và cả những lời khẩn cầu,
Cùng bề ngoài đen đủi trần trụi của chúng tôi.

Mong rằng sự nổi tiếng của chúng tôi sẽ làm anh xiêu lòng,
Và nói cho chúng tôi biết anh là ai,
Mà dám tự tin đặt những bước chân còn sống lên địa ngục.

Người này, như anh thấy, tôi đang bước theo ông,
Tuy chẳng áo quần và thịt da sầy sợt,
Lại thuộc một dòng dõi cao sang hơn anh tưởng.

Ông là cháu của bà Guanderada đức hạnh,
Tên là Guydo Guera mà trong suốt cuộc đời,
Bằng trí óc và thanh gươm đã lập nhiều kỳ tích.

Người kia, đang theo gót tôi dẫm lên bãi cát,
Là Tecghigaio Andobrandi, mà lời của ông,
Trên trần thế hẳn còn ca ngợi.

Còn tôi, cùng với họ, lên đài tra tấn,
Tôi là Jacopo Rossicusi, và không nghi ngờ gì nữa,
Đã hại tôi, chính là mụ vợ độc ác của tôi!”

Nếu như tránh được lửa
Tôi đã lao vào giữa đám người này,
Và tôi tin rằng nhà bác học của tôi cũng cho phép.

Nhưng như vậy tôi sẽ bị đốt và thui chín,
Sự sợ hãi đã thắng ý định tốt đẹp,
Khiến tôi chỉ còn ham muốn ôm hôn họ.

Tôi liền nói: - “Không phải khinh bỉ mà chỉ có xót thương,
Số phận cacá vị đã khắc sâu vào tâm trí tôi,
Sâu đến mức còn lâu mới phai nhòa.

Ngay từ phút đầu khi bậc bề trên của tôi ở đây,
Bảo ban vài lời, tôi đã hiểu,
Có những nhân vật như các vị sẽ tới gặp tôi.

Tôi cũng là người cùng mảnh đất với các vị,
Từ lâu đã nghe, đã nói với lòng kính trọng,
Sự nghiệp và tên tuổi vinh quang của các vị.

Tôi rời bỏ đắng cay và đi tìm quả ngọt,,
Mà vị hướng đạo chân chính này đã hứa với tôi,
Nhưng trước hết tôi phải xuống tận trung tâm”.

Vẫn cái bóng ấy trả lời tôi:
- “Cầu mong cho anh sống lâu hơn nữa,
Và danh tiếng của anh tỏa mãi mai sau.

Nhưng hãy nói cho chúng tôi biết trong thành phố chúng ta,
Vẫn còn phẩm giá và thanh lịch như xưa,
Hay tất cả nay đà tan biến?

Bởi Guylie Boochie đang đi đằng kia,
Trong đoàn chúng tôi, lâu nay vẫn không ngừng than vãn,
Những câu chuyện của ông khiến chúng tôi thắc mắc.

Một cư dân mới và những lợi lộc bất ngờ,
Làm nảy sinh tính kiêu ngạo và thói vô độ,
Ở nơi ngươi, hỡi Firenze, và ngươi đã khóc than về điều đó.”

Thế là tôi kêu lên và vầng trán ngẫng cao,
Và cả ba coi đó là câu trả lời,
Nhìn lẫn nhau như nhìn một sự thật.

Họ nói: - “Mỗi lần để làm vui lòng người khác,
Đối với anh chẳng mấy khó khăn,
Anh thật hạnh phúc được nói theo ý mình.

“Nếu anh thoát khỏi nơi đen tối này,
Được trở về và thấy lại các vì sao đẹp đẽ,
Xin anh vui lòng nói với mọi người: “Tôi đã đến đấy,

Làm cho những người đang sống nhớ lại chúng tôi”.
Rồi họ  phá vòng tròn và bỏ chạy,
Bàn chân lẹ làng như những cánh chim bay.

Một lời “Amen” chưa kịp nói,
Thì cả ba đã biến mất vội vàng!
Đúng khi ấy thầy tôi cho là nên đi tiếp.

Tôi theo người và chỉ mấy bước thôi,
Tiếng nước đã ầm ầm gần đến nỗi,
Chúng tôi hầu như chẳng nghe được tiếng nhau.

Như sông kia cứ theo dòng chảy của nó,
Từ đỉnh Visso tiến về phía mặt trời mọc,
Trên sườn bên trái của dãy Anpennio.

Đoạn thượng nguồn gọi là Acquacheta,
Trước khi trút xuống đồng bằng,
Đến Poocli không còn mang tên đó.

Ầm ầm đằng kia phía tu viện thánh Benedetto,
Từ núi Alpe đổ xuống thành thác,
Nơi đó có thể có tới ngàn cái thác.

Thế đấy, ở dưới một vách đá thẳng đứng,
Chúng tôi thấy một dòng nước tối sẫm đang réo vang,
Chỉ chốc lát tai đã ù váng.

Quanh mình tôi luôn thắt một sợi thừng,
Với nó, có lúc tôi đã nghĩ,
Dùng để bắt con báo có bộ lông lốm đốm.

Theo lệnh của thấy hướng đạo,
Tôi cởi dây thừng ra khỏi lưng,
Cuốn gọn lại và đưa cho người.

Lúc đó người liền quay về bên phải,
Và cách xa bờ một quãng,
Người quăng dây xuống vực thẳm sâu.

Chắc một điều lạ sắp xảy ra,
Đáp lại dấu hiệu là tôi ngầm nghĩ thế,
Mà thầy tôi cũng đang nhìn, theo dõi.

Chà, con người cần thận trọng biết bao,
Cạnh những người không chỉ thấy các hành vi,
Mà còn nhìn thấu cả tâm tư ta nữa.

- “Lát nữa, người nói, sẽ tới từ trên cao,
Cái mà ta chờ đợi và ngươi đang nghĩ đến,
Nó sẽ hiện ra tức thì trước mắt ngươi.

Trước một sự thật mà lại như một điều không thật,
Người ta phải giữ mồm đến mức có thể,
Vì dù không có lỗi vẫn phải chịu phần xấu hổ.

Nhưng ở đây tôi không thể lặng im,
Hỡi bạn đọc, tôi xin thề trên những vần thơ này,
Và mong cho chúng được lâu dài yêu thích.

Rồi tôi thấy trong không khí tối đen dầy đặc,
Bơi về phía chúng tôi một bộ mặt,
Thật kỳ lạ khi nhìn thấy, ngay với những trái tim sắt đá.

Nó chuyển động như muốn ngoi lên,
Sau khi đã lặn xuống như để gỡ một cái gì,
Vướng vào đá hay cái gì dưới đáy biển,
Rồi vươn mình lên cao và thu chân lại.

Now one of the stone margins bears us on.
         Above, the river’s smoke throws up a shadow
         Which screens the banks and water from the fire.
 
         Just as the Flemings, between Wissant and Bruges,
5        In terror of the tide that surges toward them
         Build dikes to make the flooding sea recede,
 
         And as the Paduans, along the Brenta,
         Before the heat wave comes to Chiarentana,
         Build walls to defend their towns and castles,
 
10       In the same fashion were these banks constructed,
         Except the builder, whoever he might be,
         Had made them not so high and not so wide.
 
         Already we were so far from the wood
         That I could not have noticed where it was
15       Even had I turned round to look for it,
 
         When we came across a troop of spirits
         Walking along the bankside, and each one
         Stared at us as men at dusk will study
 
         Each other in the light of a new moon,
20       Knitting their eyebrows at us in a squint
         Like an old tailor threading a needle’s eye.
 
         Eyed in this manner by that brotherhood,
         I there was recognized by one who grasped me
         By the hem — and cried, "How wonderful!"
 
25       And I, when he stretched out his arm to me,
         So fixed my eyes upon his burnt-out features
         Even his crusted face did not prevent me
 
         From apprehending him in my mind’s eye,
         And bending down my face to be with his,
30       I asked him, "Ser Brunetto, are you here?"
 
         And he: "My son, pray do not be displeased
         If Brunetto Latini stays back a while
         With you and lets that line trek on ahead."
 
         And I: "With all my heart, I beg you to,
35       And should you want me to sit here with you,
         I will, if he who goes with me permits it."
 
         "My son," he said, "whoever of this flock
         Stops for an instant must stay a hundred years,
         Unable to brush off the burning flames.
 
40        "Go on then. I will walk here at your hem,
         And later I will join my company
         Who pass in sorrow for their endless woes."
 
         I did not dare to step down from the path
         To walk by him; instead I held my head
45       Bowed down like a man reverently walking.
 
         He then began, "What chance or destiny
         Brings you down here before your final day
         And who is this one here who shows the way?"
 
         "Up there above in the sun-brightened life,"
50       I answered him, "I lost myself in a valley
         Before reaching the fullness of my years.
 
         "Just yesterday morning I turned my back
         On it: when I was lost, this one appeared
         To lead me home once more along this road."
 
55       And he said to me, "Follow your own star
         And you cannot miss your harbor of glory
         If I judged you rightly in that lovely life.
 
         "And if I had not died before the time,
60       Seeing how gracious heaven has been to you,
         I should have warmly championed your work.
 
         "But that unthankful, evil-minded people
         Who long ago came down from Fiesole,
         And still have the rock and mountain in them,
 
         "For the good you do shall be your enemy,
65       And the reason is: among the bitter sorb trees
         It is not right the sweet fig should bear fruit.
 
         "The world’s word of old for them was ‘blind’:
         A greedy, envious, and haughty stock,
         Make sure you rid yourself of their bad ways.
 
70       "Your future holds out such honor to you
         That one party and the other will hunger
         For you — but grass does not grow near the goat!
 
         "Let the beasts of Fiesole feed on
         Each other, and let them not touch the plant —
75       Should any still be growing on their dungheap —
 
         "A plant in which lives on the holy seed
         Of the Romans who remained in Florence
         When that nest of foul wickedness was built."
 
         "If my appeal then had been fully granted,"
80       I responded to him, "you would not be
         Still banished from the ranks of humankind.
 
         "For in my memory is etched — it grieves me
         Even now — the dear, kind, fatherly image
         Of you, when in the world, hour by hour,
 
85      "You taught me how man makes himself immortal,
         And I am so grateful that, while I live,
         I will fittingly express it in my speech.
 
         "What you tell me of my course I write down
         And keep it with another text to read to
90       A lady who, if I reach her, shall gloss it.
 
         "One thing at least I purpose to make clear:
         As long as my conscience does not blame me,
         Whatever fate wills I am ready for it.
 
         "Nothing new I hear in this prediction,
95       So let Fortune, as she pleases, rotate
         Her wheel and let the peasant turn his spade."
 
         At this my master twisted his head back,
         Around to his right, and peering at me,
         He said, "Whoever notes this down, listens well."
 
100     But for all that, I did not cease from speaking
         To Ser Brunetto, and I asked who were
         His most noble and renowned companions.
 
         And he told me, "To know of some is good,
         Of others it is better to be silent,
105     As time would be too short for so much talk.
 
         "Briefly, you should know that all were clerics,
         Great men of letters, men of wide repute,
         Dirtied by the selfsame sin on earth.
 
         "Priscian travels with that stricken crowd,
110      And Francesco d’Accorso too, and you may see,
         If you have any appetite for such scurf,
 
        "The one the Servant of Servants transferred
         From the Arno to the Bacchiglione river
         Where he left his organs stretched by sin.
 
115     "I would say more, but my walking and my talk
May last no longer, since I see over there
New smoke billowing upward from the sandbar.
         "People are coming — I must not be with them.
         Let me commend my Treasury to you:
120     In it I still live and no more I ask."
 
         At that he turned and seemed like one of those
         Who at Verona run through the countryside
         For the green cloth, and among them he appeared
 
         The winner of the race and not the loser.

Tầng Địa ngục thứ VII. Ngục thứ ba. Dante gặp lại và trò chuyện với thầy học Brunetto Latino.

Bây giờ chúng tôi đi trên bờ vững chắc,
Có hơi nước bốc lên che kín,
Bảo vệ bờ suối khỏi làn lửa cháy.

Giống như người Fiammighi giữa Guysante và Brutgia,
Sợ sóng dữ dâng lên phá hoại,
Đã xây tường thành ngăn biển cả.

Cũng giống dân Padoan ở dọc sông Brenta,
Để bảo vệ thành phố và các pháo đài,
Trước khi nóng ập xuống Carentana.

Các bờ suối ở đây cũng theo cách đó,
Chỉ khác là thợ Tạo,
Không xây quá cao và quá đồ sộ.

Chúng tôi đã bỏ xa khu rừng,
Đến nỗi không còn thấy nó nữa,
Dù đã ngoái nhìn lại đằng sau.

Chúng tôi gặp một đoàn âm hồn,
Đang đi dọc theo bờ suối,
Mỗi người trong bọn họ đều nhìn chúng tôi.

Như người ta vẫn làm, buổi tối khi gặp nhau dưới trăng,
Họ nhíu mắt nhìn chúng tôi,
Như bác thợ may già chăm chú nhìn mũi kim.

Một người, có vẻ quen biết, đã nhìn tôi như thế,
Rồi một người trong số đó đã nhận ra tôi,
Ông nắm lấy tà áo tôi và kêu lên: “Tốt quá!”

Còn tôi, khi ông đưa tay ra,
Tôi đã nhìn chăm chắm vào bộ mặt bị cháy sém,
Nhanh đến nổi, bộ mặt ấy không kịp giấu giếm.

Trí nhớ của tôi đã kịp nhận ra,
Và tôi giơ tay về phía khuôn mặt đó,
- “Ngài đấy ư? Đây có phải là Ngài Brunetto?”

- “Ôi, con của ta, ông đáp, xin chớ phiền lòng,
Nếu Brunetto Latino dừng lại chốc lát,
Với con, mặc cho đoàn âm hồn đi tiếp”.

Tôi đáp: - “Rất vui lòng, hết sức mà tôi có thể,
Và nếu Ngài muốn tôi sẽ ngồi xuống cạnh Ngài,
Tôi sẽ làm, nếu người hướng dẫn tôi cho phép.”

- “Ôi con ơi, ông nói, nếu có kẻ nào trong đoàn này,
Chỉ dừng lại một lúc thôi thì sau đó phải ở lại trăm năm.
Và không thể tránh khỏi bị lửa thiêu làm thương tổn.

Vậy con cứ đi tiếp và ta đi bên cạnh,
Rồi ta sẽ nhập lại vào đoàn của ta,
Đang vừa đi vừa khóc vì tội hình vĩnh viễn”.

Tôi không dám rẽ qua đường khác,
Để được đi cạnh ông, đầu hơi cúi xuống,
Như đi cạnh một người đáng kính.

Ông hỏi: - “Nhờ may mắn hay nhờ số phận,
Mà con tới được đây trước cả ngày cuối của cuộc đời?
Vị dẫn đường cho con là ai đó?

Trên kia, nơi trần giới, trong cuộc sống thanh bình”.
Tôi đáp: - “Con bị lạc đường trong thung lũng,
Trước khi đạt tuổi chín của cuộc đời.

Chỉ mới sáng qua khi con quay lưng lại,
Thì thấy vị này xuất hiện,
Dẫn con đi theo những lối này”.

Ông bảo: - “Cứ đi theo sao chiếu mệnh của con.
Rồi con sẽ đến bến vinh quang.
Nếu ta dự đoán đúng, trong cuộc đời tươi đẹp.

Và nếu như ta đã không chết sớm,
Để thấy được trời đã phù hộ con như thế,
Thì ta cũng đã từng trợ lực cho sự nghiệp của con.

Nhưng cái dân ác độc và bội bạc này,
Xưa kia từ Fiesole tràn xuống,
Và đến nay vẫn đến chiếm giữ núi rừng ở đấy.

Họ sẽ là kẻ thù của con, vì hành xử tốt của con,
Cũng hợp lý thôi, vì giữa những cây lê chát,
Cây sung ngọt không thể nào đơm hoa kết trái.

Một nhân vật xưa nổi tiếng gọi họ là mù tối,
Là một bọn keo kiệt, đố kỵ và kiêu ngạo,
Những tật xấu của chúng con chớ bị lây truyền.

Số mệnh còn giành cho con nhiều vinh dự,
Cả phe này lẫn phe kia đều khao khát có con,
Nhưng cái mỏ e còn quá xa ngọn cỏ!

Cứ cho bọn súc sinh Fiesole,
Cấu xé nhau mà không đụng đến cây,
Nếu cây còn mọc được trong chuồng phân của chúng.

Ở đó sẽ sống lại hạt giống thiêng,
Của những người La Mã còn trụ lại ở đó,
Ngay khi cái ổ gian manh đến tạo lập”.

Tôi nói: - “Nếu lời khẩn cầu của tôi được chấp thuận,
Thì Ngài vẫn còn chưa bị đặt,
Ra ngoài cuộc sống nhân quần.

Khắc sâu trong tâm khảm tôi và vẫn làm tôi xúc động,
Hình ảnh cha chú thân thương và nhân hậu,
Của các Ngài đã dạy dỗ tôi trên trần thế.

Giờ qua giờ làm thế nào để trở thành người bất tử.
Tôi thích thú biết bao điều đó trong suốt cuộc đời.
Trong lập ngôn của tôi mọi người đều rõ.

Còn những điều Ngài nói về tương lai cuộc đời tôi,
Tôi xin ghi nhớ và cả những điều khác,
Tôi sẽ đem chất chính một phu nhân nếu như được gặp.

Tuy nhiên tôi xin bày tỏ với Ngài,
Để cho lương tâm hoàn toàn thanh thản,
Mọi điều số mệnh muốn, tôi xin sẵn sàng.

Những tiên đoán đó với tôi cũng không còn mới lạ,
Cứ để Thần Số mệnh vần xoay bánh xe theo sở thích,
Cũng như người nông dân với chiếc xẻng của mình.”

Khi đó thầy tôi quay lại phía sau,
Nhìn tôi rồi nói:
“Kẻ nào chăm chú nghe thì ắt hiểu đúng!”

Trong lúc đó tôi vẫn đi và trò chuyện,
Với Ngài Brunetto và hỏi:
Những ai nơi đây là bạn đường quan trọng nhất của ông.

Ông trả lời: - “Cũng tốt nếu biết được vài người,
Nhưng với số khác thì im lặng còn tốt hơn,
Thời giờ quá ít để có thể kể nhiều tên tuổi.

Chỉ cần biết tất cả bọn họ đều là tăng lữ,
Học vấn cao và rất có tiếng tăm,
Trên trần thế bị ô danh cùng một tội.

Prissian đang đi trong đoàn khốn khổ,
Cùng với Francesco D’Accoroso mà con sẽ thấy,
Nếu con tò mò muốn biết về loài sâu mọt đó.

Có cả vị “tôi tớ của các tôi tớ”
Được chuyển từ Arno đến Barchilinone,
Tại đây ông ta đã trút hết nguồn tinh lực.

Ta còn muốn nói nữa nhưng không thể đi tiếp,
Cũng không thể nói dài hơn vì ở xa xa đã thấy,
Một làn khói mới bốc lên.

Ta không muốn bị lạc trong đám người sẽ tới,
Ta gửi con cuốn Kho báu[/] của ta,
Trong đó ta vẫn sống và ta không muốn gì hơn”.

Rồi ông quay đi và tôi thấy ông giống một người,
Đang chạy thi trên cánh đồng Verona,
Để đoạt tấm vải xanh và giữa bọn họ,
Ông giống như người thắng chứ không phải người thua cuộc.

Love of our native city touched my heart:
         I bent and gathered up the scattered sprigs
         And gave them back to him whose voice grew faint.
 
         From there we reached the border that divided
5        The second from the third ring — and there
         I witnessed the horrendous art of justice.
 
         To make these unfamiliar sights quite clear,
         I say that we had come out on a plain
         Which banishes all verdure from its bed.
 
10       The grief-stricken wood enwreathed it all
         Around, as the sad ditch surrounds the wood.
         Here, right at the edge, we checked our steps.
 
         Dry and dense sand covered the ground’s surface,
         A sand no different in its texture from
15       That the feet of Cato once trampled on.
 
         O vengeance of God, how much you ought to be
         Held in fear by everyone who reads
         The things that were revealed before my eyes!
 
         I saw myriad flocks of naked souls,
20       All weeping wretchedly, and it appeared
         That separate sentences were meted to them.
 
         Flat on their backs, some spread out on the ground;
         Some squatted down, all hunched up in a crouch;
         And others walked about interminably.
 
25       More numerous were those who roamed around;
         Fewer were those stretched out for the torture,
         But looser were their tongues to tell their hurt.
 
         Over all the sand, large flakes of flame,
         Falling slowly, came floating down, wafted
30       Like snow without a wind up in the mountains.
 
         Just like the flames which Alexander saw
         In the torrid regions of India
         Swarming to the ground upon his legions,
 
         So that he had his troops tramp down the soil,
35       The better to put out the flaming flakes
         And to prevent them spreading other fires,
 
         So descended the everlasting blaze
         By which the sand enkindled, just like tinder
         Under sparks from flint — doubling the pain.
 
40       Restlessly the dance of wretched hands
         Went on and on, on this side and on that,
         Beating off the freshly falling flames.
 
         I began, "Master, you can win out over
         Everything — except the arrogant demons
45       That sortied against us at the entrance gate —
 
         "Who is that giant who appears to ignore
         The fire, lying so scornful and scowling
         That the rain seems not to make him soften?"
 
         And that same wraith, when he observed how I
50       Questioned my guide about him, shouted out,
         "What I was alive, I am the same dead!
 
         "Though Jupiter wear out the smith from whom
         He seized in wrath the sharpened thunderbolt
         Which on my last day was to strike me down,
 
55       "Though he wear out the others, one by one,
         Serving at Mongibello’s soot-black forge —
         As he bellows, ‘Good Vulcan, help me! help me!’
 
         "The way he did on the battlefield at Phlegra —
         Though with his whole force he flash out at me,
60       Yet he will never have his fond revenge."
 
         My guide shot back at him so strongly that
         I had not heard him use such force before,
         "O Capaneus, since your insolent pride
 
         "Is still unquenched, you are chastised the more:
65       No torture other than your own mad ravings
         Can punish you enough for your grim rage."
 
         Then with a gentler look he turned to me,
         Saying, "That was one of the seven kings
         Who laid siege to Thebes; he held and seems
 
70       "To hold God in disdain and prize him little;
         But, as I told you, these affronts of his
         Are the right decorations for his chest.
 
         "Now follow me and watch you do not ever
         Set your feet upon the scorching sand,
75       But always keep them back close to the trees."
 
         In silence we next reached a spot where gushed
         Out of the wood a small and narrow brook
         Whose redness makes me still shudder with fear.
 
         As from the Bulicame flows a stream
80       Which prostitutes then share for their own use,
         So too these waters coursed across the sand.
 
         Its bed and both its banks were made of stone,
         As were the borders all along its sides,
         So that I saw our passage lay that way.
 
85       "Of all the things that I have shown to you
         From the time we entered through the gate
         Whose threshold is prohibited to none,
 
         "Nothing your eyes have looked on up to now
         Is so worthy of note as the stream before you
90       That quenches all the flames above its path."
 
         These were the words my guide addressed to me.
         At this I begged him to give me the food
         For which he had whetted my appetite.
 
         "In the middle of the sea there lies a wasteland,"
95       He then declared to me; "it is called Crete,
         Under whose king the world had once been chaste.
 
         "A mountain rises there that long delighted
         In plants and water: Ida is its name;
         Now it is deserted like a withered thing.
 
100     "Rhea once chose it for the trusted cradle
         Of her son and, the better to hide him,
         When he would cry she made her servants shout.
 
         "Within the mountain stands a huge Old Man
         Straight up, his back turned to Damietta;
105      He gazes at Rome as if into a mirror.
 
         "His head is molded out of refined gold;
         His arms and breast are fashioned in pure silver;
         Then he is made of brass down to his crotch.
 
         "From there on downward he is all choice iron,
110     Except that his right foot is hard-baked clay,
         And this foot he favors over the other.
 
         "But for the gold, all the parts are cracked
         By a fissure from which the tears drip out
         That, when collected, penetrate the chasm.
 
115     "The tears run from the rocks into the valley,
         Forming Acheron, Styx, and Phlegethon,
         Then take their course through the narrow sluice,
 
         "And, at the point where there is no way down,
         They form Cocytus; and what that pool is like
120     You shall see — I will not describe it here."
 
         And I responded, "If this rivulet
         Pours down in this way from our upper world,
         Why do we view it only at this fringe?"
 
         And he replied, "You know this place is round,
125      And, although you have traveled a good distance
         Bearing ever to the left toward the bottom,
 
         "You have not even yet turned a full circle.
         So then if something new appears to us,
         It should not bring such wonder to your looks."
 
130     And I again: "Master, where shall we find
         Phlegethon and Lethe? One you omit,
         The other you say is formed by tears of rain."
 
         "In all your questions truly you please me,"
         He answered; "but the boiling blood-red water
135      Surely should have solved one you have asked.
 
         "Lethe you will see — but beyond this chasm —
There where the souls alight to cleanse themselves
When their repented sins are wiped away."
         Then he told me, "Now it is time to leave
140      This wood. See that you walk in back of me:
         The margins form a path that does not burn,
 
         "And all the flames above them are snuffed out."

Tầng Địa ngục thứ VII. Ngục thứ ba. Sa mạc cát dưới trận mưa lửa. Dòng sông máu. Nguồn gốc của các sông dưới Địa Ngục.

Xúc động vì tình đồng hương
Tôi nhặt những lá rơi tản mát,
Trả lại cho cây giờ đã lặng im tiếng nói.

Rồi chúng tôi đi tới noi,
Điểm phân giới vòng ngục hai với vòng ba,
Và thấy một cảnh tượng khủng khiếp khác của công lý.

Để trình bày những việc là này,
Xin nói rõ là chúng tôi tới một trảng cát,
Không một cây nào mọc nổi nơi đây.

Khu rừng đau thương như vòng hoa bao quanh,
Một cái hố to buồn thảm,
Chúng tôi dừng lại ở ngay sát rìa.

Khoảng trống là một lớp cát dầy khô cằn,
Có lẽ không khác gì bãi cát,
Mà xưa kia chân Caton đã phải xéo qua.

Ôi, sự báo thù của Chúa, đáng sợ biết bao!
Với những ai đọc những dòng này,
Về những gì bày ra trước mắt tôi lúc đó.

Tôi thấy từng lũ âm hồn trần truồng,
Tất cả đều khóc lóc cực thảm thương,
Và hình như phải chịu hình phạt khác nhau.

Có những người nằm dài trên mặt đất,
Những kẻ khác thì ngồi thu mình lại,
Một số khác cứ phải đi lại liên hồi.

Bọn đi vòng tròn đông nhất,
Những kẻ nằm liệt trong đau đớn ít hơn.
Nhưng mồm lại không ngừng than vãn!

Theo một nhịp chậm chạp trên khắp trảng cát,
Mưa lửa rơi, những bông lửa to phồng,
Như hoa tuyết trên núi Anpe ngày lặng gió.

Giống như Alessandro trong những vùng nóng nực
Ở Ấn Độ thấy rơi xuống chân mình,
Những ngọn lửa, xuống tới đất vẫn còn bốc cháy!

Thế là ông đã lệnh cho quân sĩ,
Giập xuống đất từng đốm lửa,
Đang tách riêng thì dễ dập tắt hơn.

Cứ thế trận lửa nóng trút xuống bất tận,
Giống như bùi nhùi đã bén lửa,
Cát cũng bốc cháy nhân gấp đôi nỗi đau đớn.

Thế là không bao giờ dừng cuộc khiêu vũ,
Của những bàn tay khốn khổ vùng vẫy chỗ nọ chỗ kia,
Gạt khỏi thân mình những vết cháy mới lan.

Tôi liền hỏi: - “Thưa thầy, người đã thắng được
Mọi trở ngại, ngoại trừ bọn quỷ sứ hung dữ,
Đã ùa ra chống lại ta ở cổng thành.

Kia là ai? Cái người to lớn hình như chẳng quan tâm,
Đến lửa cháy; chỉ nằm mắt gườm gườm hung bạo,
Chắc đến mưa giông cũng chẳng phá rối nổi anh ta.”

Cái người đó khi nhận ra,
Tôi đang hỏi thầy về lão ta,
Liền quát lớn: - “Ta sống sao, chết vậy!

Dù cho Giove có làm mệt người thợ rèn của ông,
Và nổi cơn thịnh nộ, đã cầm lưỡi tầm sét nhọn,
Để đâm ta trong ngày cuối cuộc đời.

Dù cho Thần còn làm mệt những người khác,
Trong lò rèn đen đúa ở Mongibello,
Đã thét gọi: - Hỡi Vunvano hãy giúp ta, giúp ta!

Hoặc như Thần đã làm ở trận Flegara,
Dốc toàn bộ sức lực giáng vào ta,
Nhưng cũng chẳng trả thù gì được!”

Bấy giờ người hướng dẫn của tôi mới mạnh mẽ lên tiếng,
Mạnh như tôi chưa từng nghe bao giờ,
- “Ôi, Capaneo, thói kiêu ngạo của ngươi.

Chẳng hề giảm bớt; ngươi sẽ còn bị trừng phạt nặng hơn,
Nhưng không sự đầy đọa nào ngoài sự điên cuồng của ngươi,
Lại xứng đáng với tính hung hãn của ngươi!”

Rồi quay lại phía tôi với vẻ dịu dàng,
Người nói: “Đây là một trong bảy ông vua,
Đã vây thành Tebe; anh ta đã và hình như

Vẫn coi khinh và đánh giá thấp chư thần,
Nhưng như ta đã nói với anh ta,
Cái thói khinh mạn ấy là đồ trang sức hợp với anh ta.

Bây giờ hãy theo chân ta, và luôn chú ý,
Đừng đặt chân vào chỗ cát đang bốc lửa,
Hãy đi nép sát về phía mé rừng.”

Im lặng, chúng tôi đi tới nơi,
Một con suối nhỏ từ rừng chảy ra,
Màu nước đỏ khiến tôi rùng mình.

Giống như con suối chảy từ hồ Bulicame,
Để chia cho những người phạm tội,
Con suối này chảy xuống bãi cát.

Lòng suối và hai bờ,
Đều lát đá, cũng như hai bên lề,
Nhờ thế tôi nhận biết đây là lối đi.

- “Trong mọi điều ta đã chỉ dẫn cho con,
Từ khi chúng ta vượt qua cửa này,
Mà lối vào không ngăn cấm bất cứ ai.

Không cái gì trong những điều con đã thấy,
Lại đáng chú ý hơn con suối này,
Nó làm mọi ngọn lửa dịu đi cùng nó”.

Người hướng dẫn tôi nói vậy và tôi vội cầu xin,
Người ban cho tôi bài giảng rộng hơn,
Những hiều biết mà người đã gợi cho tôi lòng ham muốn.

Người liền nói: - “Ngoài khơi này có một xứ điêu tàn,
Mà người ta gọi là đảo Kerreta,
Dưới sự trị vì của một nhà vua, xưa mọi người đều lương thiện.

Ở đó có một quả núi tên là Ida,
Xưa kia, rừng cây, sông núi tốt tươi,
Nhưng nay không còn nữa, chỉ còn lại hoang vu.

Xưa Rea đã chọn nơi này làm cái nôi,
Cho con trai yêu quí của mình và để dấu kín hơn,
Mỗi khi đứa bé khóc lại làm phát ra nhiều tiếng động lớn hơn.


Đứng thẳng trong lòng núi là một ông già cao lớn
Quay lưng lại Dammiata,
Và nhìn về Roma như một tấm gương.

Cái đầu tạo bằng vàng tinh luyện,
Hai cánh tay và ngực bằng bạc nguyên chất,
Từ đó đến hết thân là bằng đồng.

Phần dưới bằng sắt chọn lọc,
Nhưng chân phải lại bằng đất nung,
Và ông già đứng trụ trên chân này hơn chân kia.

Mỗi phần, trừ phần bằng vàng,
Đều có vết nứt, từ đó nước mắt ứa ra,
Tụ đọng lại và xuyên thủng hang núi.

Trong thủy lũng này dòng nước ấy chảy qua sỏi đá,
Tạo thành các sông Akeronte, Stigie và Flezetota
Rồi chảy xuống thấp nữa theo dòng khe hẹp.

Xuống tới điểm mà ở đó người ta không thể xuống,
Tạo thành đầm Cosito;  đó là đầm gì?
Ngươi sẽ thấy, nên ở đây ta không nói đến”.

Tôi bèn hỏi thầy: - “Nếu con suối này,
Chảy đến từ thế giới chúng ta,
Tại sao chỉ hiện ra ở bờ bên này?”

Người đáp: - “Con đã biết rằng Địa ngục hình tròn,
Và mặc dầu con đã làm một hành trình dài,
Nhưng luôn theo mé trái và hướng đi xuống đáy.

Con vẫn chưa đi quanh hết một vòng,
Do đó nếu có điều mới lạ gì xuất hiện,
Thì cũng không có gì đáng ngạc nhiên”.

Tôi lại hỏi thầy: - “Thưa thầy,
Sông Flezetota và Lete ở đâu? Một sông thì thầy không nói đến
Sông kia thầy bảo do nước mắt tuôn đầy”.

- “Những câu hỏi của con đều làm ta thích,
Nhưng sự sục sôi của dòng nước đỏ,
Đã là lời giải đáp cho một trong hai câu hỏi đó.

Con sẽ thấy sông Lete, nhưng ở ngoài vực này,
Ở đó mọi âm hồn đến để rửa ráy,
Khi lỗi lầm đã được chuộc đền”.

Rồi thầy nói: - “Nay đã tới lúc phải rời khu rừng này,
Hãy nhìn và theo đúng sau ta,
Bờ nào không cháy là đường đi được,
Trên những bờ ấy lửa đà tắt ngấm!”

Nessus had not yet reached the other bank
         When we on this side moved into a wood
         That was not marked at all by any path:
 
         No leaves of green but of a blackish color,
5        No branches smooth but gnarled and tangled up,
         No fruits were growing, only thorns of poison.
 
         No wild beasts, shunning the furrowed farmlands
         Between Cecina and Corneto, burrow
         Underbrush that is so thick and barbed.
 
10       Inside here nest the repugnant Harpies
         Who chased the Trojans from the Strophades
         With foul prophecies of coming losses.
 
         They have wide wings, human necks and faces,
         Feet with claws, and big feathered bellies;
15       They shriek laments from up in the strange trees.
 
         "Before you enter farther," my kind master
         Began saying to me, "know you are here
         Within the second circle and will remain
 
         "Until you come out to the dreadful sand.
20       Look carefully, then, and you shall witness things
         That would destroy your faith in words of mine."
 
         I heard deep wailings rising from all sides,
         Without discerning anyone who made them,
         So that, completely baffled, I stopped short.
 
25       I think he thought that I was thinking that
         All of the voices from among the trunks
         Rose up from people who were hiding from us.
 
         My master said to me, "If you tear off
         A tiny twig from one of the growths here,
30       Your thoughts will also be nipped in the bud."
 
         Then reaching out my hand a bit ahead,
         I snapped a shoot off from a massive thornbush,
         And the trunk of it cried, "Why do you break me?"
 
         And after it had darkened with its blood,
35       It started up again, "Why do you rip me?
         Do you possess no pity in your soul?
 
         "Men we were and now we are mere stumps.
         Surely your hand ought to have been kinder
         Even if we had been the souls of serpents."
 
40       Just as a green log blazing at one end
         Oozes sap out of the other, all the while
         Hissing with the air that it blows out,
 
         So from that broken bough issued together
         Words and blood: at that I let the tip
45       Fall, standing like a man stricken with fear.
 
         To him my sage responded, "Wounded spirit,
         Had he been able to believe before
         What he had witnessed only in my verses,
 
         "He would not have raised his hand against you.
50       But so incredible a thing caused me
         To urge him to an act I now regret.
 
         "But tell him who you were, to make amends
         By refreshing your fame in the world above
         To which he is permitted to return."
 
55       And the trunk: "Your sweet words so attract me
         I cannot remain still, and be not loath
         If I become caught up in conversation.
 
         "I am the one who held both of the keys
         To Frederick's heart, and I turned them so,
60       Locking and unlocking, with such smoothness
 
         "That I kept his secrets almost from all men.
         I stayed so faithful to my glorious office
         That for its sake I lost both sleep and strength.
 
         "The jealous whore who never turns away
65       Her sluttish eyes from Caesar's palaces,
         The deadly plague and common vice of courts,
 
         "Inflamed the minds of all the rest against me,
         And those inflamed then so inflamed Augustus,
         That happy honors turned to tristful woes.
 
70      "My mind, because of its disdainful bent
         Believing it would flee disdain by dying,
         Made me unjust against my own just self.
 
         "By the fresh roots of this tree here I swear
         To you that never once did I break faith
75       With my lord who was worthy of such honor.
 
         "And should one of you return to the world,
         Bolster up my memory which still lies
         Flattened by the blow that envy gave it."
 
         Waiting a while, the poet next said to me,
80       "Since he is silent, do not lose the chance,
         But speak and ask him if you would hear more."
 
         To this I answered, "Do you ask him further
         Whatever you believe will satisfy me,
         For I cannot, such pity rends my heart."
 
85       So he began again, "That this man should
         Gladly perform what you request of him,
         Imprisoned spirit, may it yet please you
 
         "To tell us how the spirit is so bound
         Into these knots; and tell us if you can,
90       Are any ever freed from limbs like these?"
 
         At that the trunk puffed hard and afterward
         That breath was transformed to this speaking voice:
         "The answer I give you shall be concise.
 
         "Whenever the violent soul forsakes the flesh
95       From which it tore itself by its own roots,
         Minos assigns it to the seventh pit.
 
         "It plummets to the wood — no place is picked —
         But wherever fortune happens to have hurled it,
         There it sprouts up like a grain of spelt;
 
100     "It springs into a sapling and wild tree;
         The harpies, feeding on its foliage,
         Cause pain and then an outlet for the pain.
 
         "Like others we shall go to our shed bodies,
         But not to dress ourselves in them once more,
105     For it is wrong to own what you tossed off.
 
         "Here shall we haul them, and throughout the sad
         Wood forevermore shall our bodies hang,
         Each from the thornbush of its tortured shade."
 
         We both continued listening for the trunk,
110     Thinking it still might want to tell us more,
         When a loud uproar caught us by surprise,
 
         Just as a hunter is suddenly alarmed
         By the wild boar and chase — right at his post —
         Hearing the dogs bark and the branches crack.
.
115     And look! there on the left-hand side two wraiths,
         Naked and scratched, fleeing so frantically
         That they smashed all the bushes in the wood.
 
         The front one: "Now come quick, come quick, death!"
         The other, knowing himself out of the race,
120     Shouted, "Lano, your legs were not so nimble
 
         "When you jousted at the battle of Toppo!"
         And then, perhaps, from shortness of his breath,
         He crouched into a knot inside a thicket.
 
         In back of them the wood at once ran wild
125     With black bitches, ravenous and swift,
         Like greyhounds let loose from the leash.
 
         On the crouching shade they gripped their teeth
         And piece by piece they ripped him open-wide
         And then they carried off his wretched limbs.
 
130      Immediately my escort took my hand
         And led me forward to the bush that wept
         In vain laments through its bloody cuts:
 
         "O Jacopo da Sant' Andrea," it said,
         "What have you gained by making me your covert?
135     What blame have I for your own sinful life?"
 
         After my master had drawn up beside it,
         He asked, "Who were you who through many wounds
         Now breathe in blood your mournful speech to us?"
 
         And he told us, "O souls that have arrived
140      In time to see the dishonorable mangling
         Which here has torn my leaves away from me,
 
         "Gather them up at the foot of this sad bush.
         I was of the city that exchanged the Baptist
         For its first patron, Mars, for which reason
 
145     "He'll always make her regret it, with his art,
         And were it not that at the Arno's crossing
         There still remains some vestige of his statue,
 
         "Those citizens who later rebuilt the city
         Upon the ashes Attila left behind
150     Would have performed their labors without profit.
 
         "Of my own house I made myself a gallows."

Tầng Địa ngục thứ VII. Ngục thứ hai. Những người tự sát bị biến thành cây. Số phận của Firenze.

Nesso chưa sang đến bờ bên kia,
Thì chúng tôi đã vào một khu rừng,
Chưa từng có dấu vết của lối mòn đi lại!

Lá cây không xanh mà một màu xám xịt,
Cành không thẳng mà vặn vẹo xù xì,
Quả không có mà chỉ toàn gai độc!

Thú rừng xa lánh cả những vùng trồng tỉa,
Từ sông Serina đến tận Coocneto,
Không rừng nào rậm rạp và dữ dằn như thế!

Đây là nơi loài ác điểu Acpi làm tổ,
Đã đuổi dân Troy chạy khỏi thành Strofade,
Vì lời báo trước về một tương lai thê thảm.

Chúng có cánh chim nhưng cổ và mặt người,
Chân có vuốt cong, bụng lớn đầy lông lá,
Và rền rĩ trên những cành cây kỳ lạ.

Thầy tôi bảo: - “Trước khi tiến vào sâu hơn,
Con nên ghi nhớ, con đang ở ngục thứ hai,
Và vẫn ở đó cho tới khi

Đi vào bãi cát rùng rợn,
Hãy nhìn cho kỹ và con sẽ thấy,
Bao sự việc có thể xóa hết lòng tin vào những điều ta nói”.

Khắp nơi nghe tiếng người than khóc,
Nhưng tuyệt nhiên không thấy một bóng người,
Quá sửng sốt tôi vội dừng chân.

Tôi đoán chừng thầy đã nghĩ tôi tin rằng,
Lời than khóc là của những người đang ẩn nấp,
Ở đâu đó sau các lùm cây.

Nên thầy bảo: - “Nếu con bẻ vài cành,
Của một cây nào đó,
Thì thắc mắc của con sẽ lập tức sáng tỏ”.

Tôi bèn giơ tay ra phía trước,
Bẻ một cành của cây ngái gần bên,
Cây bỗng kêu lên: - “Sao lại hành hạ ta như thế?”

Từ chỗ cành gãy máu đen túa chảy,
Cây lại bảo: - “Sao lại tàn hại ta như vậy?
Hay là ngươi không còn chút nhân tình?

Chúng ta, xưa cũng là người, nay là cây,
Bàn tay ngươi nên sẽ sàng mới phải,
Dù chúng ta đã là những linh hồn rắn rết.”

Như một mẩu củi tươi đã cháy một đầu,
Những đầu kia vẫn nghiến răng, rên rỉ...
Tiếng thoát ra ấy là nhờ có gió.

Vậy là từ cành gãy cùng phát ra,
Lời nói và cả máu khiến tôi vô cùng kinh hãi,
Buông rơi cành cây và đứng  im tại chỗ.

Bậc hiền giả của tôi lên tiếng: - “Hỡi linh hồn bị xúc phạm
Nếu từ đầu nó đã có thể tin,
Những gì đọc được trong thơ ta.

Thì với ngươi tay nó đã không chạm tới,
Nhưng sự việc quá khó tin khiến ta cũng dính líu,
Hành động đó, làm nặng trĩu hồn ta!

Xin cho biết ngươi là ai nếu có thể,
Để sửa sai nó sẽ làm sống lại ký ức của ngươi,
Nơi trần thế, mà nó còn có quyền trở lại!”

Cây đáp: - “Người đã thuyết phục được tôi với lời lẽ dịu dàng,
Khiến tôi không thể im lặng, nhưng xin chớ phiền,
Nếu tôi có điểm tô chút nào câu chuyện kể.

Tôi là người giữ hai chìa khóa,
Của trái tim hoàng đế Federicgo,
Khóa, mở lẹ làng, một tay tôi quán xuyến.

Bí mật của Đức Vua tôi giữ kín,
Cực trung thành với chức vụ vinh quang,
Đến quên cả ngủ và coi thường sinh lực.

Thói đố kỵ không hề rời mắt,
Trơ tráo nhòm ngó cung điện Cesra
Cái chết thì chung, còn tật xấu, riêng của cung đình.

Nó nhen dần ngọn lửa chống tôi trong các linh hồn.
Lửa bén dần đến cả hoàng đế Augusto,
Địa vị sướng vui biến thành tang tóc đau buồn.

Tâm hồn tôi, trong tột cùng phẫn uất,
Nghĩ rằng, bằng cái chết, sẽ trốn được sự khinh thường,
Chống lại mình, một người chính trực, tôi đã bất công!

Với gốc rễ mới của thân phận cây cối,
Tôi xin thề chẳng bao giờ phụ lòng tin,
Của Chúa tôi, niềm vinh quang xứng đáng.

Nếu một trong hai người có thể trở về dương thế
Xin bảo vệ giùm ký ức về tôi,
Đang bẹp dí dưới những đòn đố kỵ”

Chờ một lát nhà thơ liền bảo:
- “Hắn đã ngừng đừng bỏ phí thời gian,
Để hỏi thêm, nếu con còn muốn biết”.

Thầy liền tiếp: - “Nếu người ta hết lòng đáp ứng,
Cài điều mà ngươi cầu khẩn,
Thì hỡi hồn đang bị cầm tù xin hãy nói thêm.

Vì sao hồn lại nhập được vào cây,
Và nếu có thể cũng xin cho biết,
Có bao giờ hồn thoát khỏi thân cây?”

Bấy giờ cây thở dài một tiếng thật to,
Rồi gió đồi thành tiếng nói:
- “Chỉ xin trả lời vắn tắt.

Khi một linh hồn dữ dằn,
Tách khỏi xác do chính mình mong muốn,
Thì Miniot sẽ quẳng xuống tầng thứ bảy.

Xuống rừng này, nhưng nào được chọn lựa!
Rơi xuống đâu là tùy sự rủi may!
Ở đó nảy mầm như một hạt mì nâu.

Rồi đâm trồi và biến thành cây hoang dại,
Ác điểu Acpi đến mổ lá ăn,
Gây đau đớn cho cây và tạo cửa cho niềm đau đớn.

Chúng tôi rất muốn trở lại hình hài cũ,
Như mọi người, nhưng chẳng còn cái gì... để nhập,
Thực không đúng, nếu lại được cái chính mình đã vứt đi!

Chúng tôi sẽ kéo xác tới đây,
Chúng sẽ treo trong khu rừng buồn thảm.
Mỗi cái trên cây của oan hồn hung hãn.”

Đang chú ý lắng nghe lời cây nói,
Vì nghĩ rằng cây còn nhiều điều khác nữa,
Bỗng sửng sốt nghe tiếng động ầm ầm.

Tưởng như đang tiến đến phía mình,
Con lợn rừng và cả đoàn thợ săn,
Nghe rầm rĩ tiếng cành cây và thú vật.

Đây rồi, có hai người từ sườn đồi bên trái,
Trần truồng, tơi tả, đang chạy trốn rất nhanh,
Làm gãy bao cành cây, rừng núi.

Người thứ nhất kêu lên: - “Cứu tôi với, cứu tôi với! Ôi Thần Chết!”
Người thứ hai như thấy mình còn quá chậm
Gào lên: - “Lano, chân mày đâu có nhanh như thế.

Khi ở chiến trận Toppo!”
Và như đã hết hơi kiệt sức,
Hắn lao vào, cùng bụi cây kết thành một khổi.

Phía sau chúng kín cả khu rừng,
Một bầy chó đen đói khát đuổi theo,
Như thể chúng vừa được tuột xích!

Chúng ngoạm răng vào người nấp trong bụi,
Xé ra từng mảnh, từng mảnh,
Rồi tha đi những tứ chi thê thảm.

Người bạn đường nắm lấy tay tôi,
Dắt tôi đến bên cây đang than khóc,
Những vết thương đang ròng ròng chảy máu.

- “Ôi, Jacopo Da Santo Andrea,
Nào có ích gì đâu, anh dùng tôi làm nơi ẩn nấp,
Tôi có lỗi gì với cuộc đời anh tội lỗi?”

Thầy tôi dừng lại trước bụi cây,
Và hỏi: - “Ngươi là ai mà xum xuê cành lá,
Máu tuôn trào và lời than đau đớn?”

Cây nói: - “Hỡi những linh hồn mới tới,
Để chứng kiến nỗi đau khổ dã man,
Đã vặt trụi của tôi bao cành lá.

Xin hãy nhặt dùm và gom lại dưới gốc cây sầu thảm.
Tôi là dân của đô thành đã vì thánh Batista,
Mà đuổi đi vị chủ nhà thứ nhất.

Với tài nghệ của mình, Ngài đã làm cho điêu đứng.
Và nay chỉ trên cầu sông Arno
Còn sót lại ít dấu tích của Người.

Thì sau đó, những công dân của đô thành,
Trên đống tro tàn do Attila để lại,
Đã xây dựng lại một cách vô ích,
Và tôi đã biến nhà mình thành giàn treo cổ!”

The place where we had come to clamber down
         The bank was mountainous, and what was there
         So grim all eyes would turn away from it.
 
         Just like that rockslide on this side of Trent
5        That struck the flank of the Adige River —
         Either by an earthquake or erosion —
 
         Where, from the mountaintop it started down
         To the plain below, the boulders shattered so,
         For anyone above they formed a path,
 
10       Such was the downward course of that ravine;
         And at the brink over the broken chasm
         There lay outspread the infamy of Crete
 
         That was conceived within the bogus cow;
         And when he saw us, he bit into himself,
15       Like someone whom wrath tears up from inside.
 
         My clever guide cried out to him, "Perhaps
         You believe that this is the Duke of Athens
         Who in the upper world contrived your death?
 
         "Go off, you beast! this man does not approach
20       Instructed by your sister but comes here
         In order to observe your punishments."
 
         Just as the bull breaks loose right at that moment
         When he has been dealt the fatal blow
         And cannot run but jumps this way and that,
 
25       So I saw the Minotaur react —
         And my quick guide called out, "Run for the pass!
         While he's raging is our chance to get down!"
 
         And so we made our way down through the pile
         Of rocks which often slid beneath my feet
30       Because they were not used to holding weight.
 
         I pushed on, thinking, and he said, "You wonder,
         Perhaps, about that wreckage which is guarded
         By that bestial rage I just now quelled.
 
         "Now you should know that the other time
35       I journeyed here below to lower hell,
         These boulders as yet had not tumbled down:
 
         "But for certain, if I recall correctly,
         It was shortly before He came who took
         From Dis the great spoils of the topmost circle
 
40       "That this deep loathsome valley on all sides
         Trembled so, I thought the universe
         Felt love, because of which, as some believe,
 
         "The world has often been turned back to chaos.
         And at that instant this ancient rock split up,
45       Scattering like this, here and elsewhere.
 
         "But fasten your eyes below — down to the plain
         Where we approach a river of blood boiling
         Those who harm their neighbors by violence."
 
         O blind cupidity and rabid anger
50       Which so spur us ahead in our short life
         Only to steep us forever in such pain!
 
         I saw a broad ditch bent into a bow,
         As though holding the whole plain in its embrace,
         Just as my guide had explained it to me.
 
55       Between the ditch and the foot of the bank
         Centaurs came running single-file, armed
         With arrows as they hunted in the world.
 
         Seeing us descend, they all pulled up,
         And from their ranks three of them moved forward
60       With bows and with their newly selected shafts.
 
         And from afar one shouted, "To what tortures
         Do you approach as you climb down the slope?
         Answer from there, or else I draw my bow."
 
         My master said, "We will make our response
65       To Chiron there who hovers at your side —
         To your own harm, your will was always rash."
 
         Then he nudged me, and said, "That is Nessus,
         Who died for the lovely Dejanira
         By taking his own revenge upon himself;
 
70       "And in the middle, staring at his chest,
         Is mighty Chiron, who tutored Achilles;
         The last is Pholus, who was so full of frenzy."
 
         Thousands on thousands march around the ditch,
         Shooting at any soul that rises up
75       Above the blood more than its guilt allows.
 
         When we drew near to these fleet-footed beasts,
         Chiron took an arrow and with its notch
         Parted his shaggy beard back from his jaws,
 
         And when he had uncovered his huge mouth,
80       Said to his companions, "Have you noticed
         How that one there behind stirs what he touches?
 
         "A dead man's feet would not cause that to happen!"
         And my good guide, now standing at the chest
         Where the two natures fuse together, answered,
 
85       "He is indeed alive, and so alone
         That I must show him all the somber valley.
         Necessity not pleasure brings him here.
 
         "A spirit came from singing alleluia
         To commission me with this new office:
90       He is no robber nor I a thieving soul.
 
         "But by the power by which I move my steps
         Along this roadway through the wilderness,
         Lend us one of your band to keep by us
 
         "To lead us where we two can ford across
95       And there to carry this man on his back,
         For he is not a spirit who flies through air."
 
         Chiron pivoted around on his right breast,
         Saying to Nessus, "Go back and guide them — if
         Another troop challenges, drive them away!"
 
100     So with this trusted escort we moved on
         Along the bank of the bubbling crimson river
         Where boiling souls raised their piercing cries.
 
         There I saw people buried to their eyebrows,
         And the strong centaur said, "These are tyrants
105     Who wallowed in bloodshed and plundering.
 
         "Here they bewail their heartless crimes: here lie
         Both Alexander and fierce Dionysius
         Who brought long years of woe to Sicily;
 
         "And there with his head of jet-black hair
110      Is Azzolino; and that other blond one
         Is Opizzo d'Este, who in the world
 
         "Actually was slain by his own stepson."
         With that I turned to the poet, who said,
         "Now let him be your first guide, I your second."
 
115     A little farther on, the centaur halted
         Above some people who appeared to rise
         Out of the boiling stream up to their throats.
 
         He pointed to one shade off by himself,
         And said, "In God's own bosom, this one stabbed
120     The heart that still drips blood upon the Thames."
 
         Then I saw others too who held their heads
         And even their whole chests out of the stream,
         And many of them there I recognized.
 
         So the blood eventually thinned out
125     Until it scalded only their feet in it;
         And here we found a place to ford the ditch.
 
         "Just as you see, this side, the boiling brook
         Grow gradually shallower," the centaur said,
         "So I would also have you understand
 
130     "That on the other side the riverbed
         Slopes deeper down from here until it reaches
         Again the spot where tyranny must grieve.
 
         "Heavenly justice there strikes with its goads
         That Attila who was a scourge on earth
135     And Pyrrhus and Sextus, and forever milks
 
         "The tears, released by boiling blood from both
         Rinier of Corneto and Rinier Pazzo
         Who waged such open warfare on the highways."
 
         Then he turned back and once more crossed the ford.