Hàng triệu trang giáo trình hình ảnh…
Hà Nội - Cục Tác chiến in trong lòng đất
Sài Gòn - soạn tại Bộ Tổng tham mưu
chỉ dẫn cặn kẽ
lô cốt mấy ngăn
rào gai mấy lớp
“rải thảm cánh rừng ấy bằng B.52”
“cần huỷ diệt khu đồi này bằng trọng pháo…”
chữ viết ngang dọc thẳng hàng
đều tăm tắp như răng bừa, nan quạt

số đen chì than, chữ xanh mực nước
bay bướm
sắc sảo
điệu đà
nhiều người có trái tim nghệ sĩ bàn tay tài hoa

nét chữ của những người có học
từng tu nghiệp bên Mỹ đào tạo ở Nga
quen viết thư tình
thạo nâng cằm đỡ vai vuốt tóc...

tất cả
viết bằng chữ Việt!

những tư lệnh chính uỷ quân giải phóng
quân phục gabađin cỏ úa Tô Châu
tướng lĩnh Sài Gòn - đồ trận kaki Tếchdát
chụm đầu bàn định kế hoạch
trong hang đá
dưới hầm sâu
cách nhau vài trăm bước chân
ngàn cây số

chiến tranh
bên nào cũng muốn chiếm giữ nhiều đất giành giật nhiều dân
nhưng mục tiêu tối cao ý đồ tối thượng
- tiêu diệt thật nhiều “địch quân”
chiến tích càng lẫy lừng
khi đối phương có thật nhiều binh lính sĩ quan bị giết!

tất cả
nói bằng tiếng Việt!

lính dù
quân biệt động
mũ bêrê áo trận rằn ri
dàn quân xông lên đồi vừa bắn vừa la:
- mồ tổ tụi bây
- hạ súng đầu hàng hay chịu chết!…

"lính Bắc Việt"
súng AK gắn lê nhọn hoắt
lựu đạn xếp chồng trước mặt
đối đáp có điệu có vần:
- mả bu chúng mày!...
- có giỏi thì vác “mặt thớt” lên đây!...
lời qua tiếng lại
đe doạ thách thức
âm Bắc giọng Nam…

tất cả
nói bằng tiếng Việt!

đạn các bin bắn gần găm nát ngực
những người lính đội mũ tai bèo đổ gục
măng vầu gãy ngang
mía non phạt gốc
lời cuối cùng lọt qua cặp môi hết máu
- mẹ…ơi!…

tốp lính Sài Gòn lò dò đặt chân lên đồi
hứng trọn những loạt AK vào đầu
chìm trong quầng lửa mìn cờlâymo chói mắt
- Trời Phật ơi!
- em ơi!
- các con ơi!
những tiếng thét lạc giọng lịm dần
ằng ặc trong ồ ồ máu xối

chú lính thông tin gập lưng cõng máy bộ đàm
mặt non choèn
vừa hết tuổi trẻ con
ruột sổ lòng thòng kéo lê trên sỏi đá
khóc hù hụ
thều thào kêu ba gọi má!…

tất cả
nói bằng tiếng Việt!

dân quê miệt cù lao sông Tiền sông Hậu
đốt than đước dọc ngang rừng ngập mặn U Minh
nuôi tôm sú ở Đồng Tháp Mười
bán mì gõ ngang cầu Ông Lãnh…
có người nhà đi quân dịch
vô lính cộng hoà làm dân vệ bảo an
đêm đêm vàng mã đèn nhang
mùng một ngày rằm hoa trái lên chùa
van vái cầu xin chồng con giải ngũ

những thợ dệt Nhà máy Mùng tám tháng Ba
công nhân seo giấy tập chân núi Đáp Cầu
chẻ gỗ làm diêm Thống Nhất bên sông Đuống
đội than ngoài Uông Bí, Cửa Ông
cày cấy trên những cánh đồng năm tấn Tiền Hải, Lý Nhân
có chồng con ngoài mặt trận
sớm mai ngủ dậy chỉnh tề áo khăn
một lời không nói nửa miếng chưa ăn
chắp tay khấn vái cầu xin Trời Phật Tổ tiên
phù hộ độ trì người thân thoát mũi tên hòn đạn…

tất cả
nói bằng tiếng Việt!

tiếng Việt - tiếng Mẹ tôi
Nguyễn Du viết Kiều
Đoàn Thị Điểm dịch Chinh phụ ngâm
Cao Văn Lầu soạn Dạ cổ hoài lang
người Huế hát Nam ai Nam bằng
Phú Thọ - trống quân, hát ghẹo hát xoan
liền chị liền anh Bắc Ninh mời trầu giã bạn…

tiếng Việt
Xuân Quỳnh Lưu Quang Vũ làm thơ viết kịch
những đêm trăng Thanh Tước rừng bia mộ long lanh sương đọng
vẳng trong gió não lòng
khắc khoải nghẹn ngào xót đau day dứt
Người Đàn Bà Hát” hát “Nỗi nhớ mùa đông

chữ Việt thời chúng tôi sống
én bay ngược gió cá lội ngược sông
tiếng Việt thời chúng ta sống
hoạ mi hót trong bão dông…


Nguồn: Nguyễn Thái Sơn, Chiến tranh - chín khúc tưởng niệm, NXB Văn học, 2009