Mói gì đi nữa thì tôi vẫn thấy Bằng Việt dịch Olga Berggoltz rất hay, bao gồm cả Mùa lá rụng. Có những câu thơ ông dịch trong bài này đã trở thành kinh điển, nhất là câu “Tránh đừng động vào cây, mùa lá rụng!” (dù không hẳn đúng nguyên tác nhưng vẫn đủ chấp nhận được để thấy câu thơ có cái đẹp của riêng nó). Có lẽ không có cách dịch nào khác hay hơn thế.

Tuy nhiên, khi tò mò tìm nguyên tác để đọc (tất nhiên là qua bản dịch nghĩa của Thuỵ Anh và thông qua… Google dịch vì tôi không biết tiếng Nga), tôi nhận thấy có nhiều ý của Olga rất hay nhưng Bằng Việt đã không truyền tải được hoặc có khi vì mãi đuổi theo nhịp điệu của câu thơ mà ông quên mất sự hợp lý của ý thơ, mạch thơ. Ví dụ, có hai câu rất hay trong bản dịch của Bằng Việt:
Ôi trái tim, trái tim một mình tôi
Đập hồi hộp giữa phố hè xa lạ
Rất hay, giàu xúc cảm và hình tượng nhưng cũng thật… phi lý. Bởi lẽ bối cảnh của bài thơ là mùa thu, thì ko có lý gì có “phố hè” ở trong đó.

Rồi đoạn thơ sau:
Nếu không có gì ao ước nữa trong tôi
Thì có nghĩa chẳng còn gì để mất
Anh từng ở đây, từng là người thân nhất
Sao phút này làm người bạn cũng không?
Tôi chẳng hiểu vì sao cứ ngùi ngẫm trong lòng
Rằng sẽ phải xa anh vĩnh viễn
Anh - con người không vui, con người bất hạnh
Con người đi đơn độc quá trong đời
Khi đọc đoạn này lần đầu tiên tôi đã thấy có gì đó không hợp lý, vì đúng như Butgai nói, đoạn thơ có vẻ nói lên là hai người đã từng yêu nhau tha thiết nhưng do lý do gì đó giờ đã chia tay, vậy thì việc “ngùi ngẫm trong lòng” vì “phải xa anh vĩnh viễn” là hợp lý chứ có gì mà “chẳng hiểu vì sao”? Nhưng khi đọc bản dịch nghĩa thì tôi mới vỡ ra là cả hai chưa từng là gì của nhau cả. Vậy thì ý thơ hợp lý hơn rất nhiều.

Rồi đến đoạn này:
Thiếu cẩn trọng chăng? Hay chỉ đáng nực cười?
Thôi, hãy biết kiên tâm, mọi điều đều phải đợi.

Dịu dàng quá dịu dàng không chịu nỗi
Mưa thì thầm rơi mãi lúc chia ly
Có cảm giác những câu thơ này rất lạc lõng nếu không muốn nói là… kỳ cục. Khi đọc nguyên tác tôi mới vỡ lẽ ý của Olga là những khinh mạn, nhạo cười của người đời là không đáng sợ, vì cứ chờ đợi rồi mọi chuyện cũng sẽ qua, riêng sự dịu dàng mới là đáng sợ (vì chúng ta khó lòng chịu nỗi, tôi nghĩ thế). Trong bản dịch của Bằng Việt, ông đã tách ý này ra thành hai đoạn khác nhau dẫn đến việc mạch thơ không logic. Mặc dù câu thơ “Dịu dàng quá dịu dàng không chịu nỗi” của ông đã thuộc vào hàng kinh điển.

Ngoài ra, trong đoạn cuối Bằng Việt dịch:
Tôi ra ga, lòng lặng lẽ như xưa
Một mình với mình thôi, chẳng cần ai tiễn biệt
Tôi không biết nói cùng anh đến hết
Và bây giờ còn phải nói gì thêm!
Thật ra ý nguyên tác là tôi chưa bao giờ nói hết những gì muốn nói cùng anh, nhưng bây giờ tôi chẳng còn thấy cần nói nữa. Mới đầu tôi đã nghĩ có vẻ những câu này thể hiện nỗi buồn mang dáng dấp mệt mỏi đến cùng cực của nhân vật. Nhưng khi đọc chia sẻ của Butgai thì mới hiểu là nhân vật nữ trong bài thơ đã cảm thấy mọi chuyện chấm dứt rồi nên có nói ra cũng bằng thừa. Nhưng dù hiểu theo cách nào đi nữa thì cách dịch của BV không lột tả được điều này.

Nói chung, dù tôi vẫn rất thích bản dịch của Bằng Việt vì những giai điệu và câu từ đẹp đẽ của ông nhưng có lẽ ông đã “cưỡng từ đoạt lý” khiến cho bản dịch đôi chỗ bị thiếu tính logic, dẫn đến khi đọc, độc giả có cảm giác như đang ăn một bát cơm rất ngon nhưng bị khựng lại vì va phải vài hạt sạn.