Lam Sơn dấy nghĩa

Phần 1: Giới thiệu Lê Lợi và quá trình chuẩn bị khởi nghĩa

Trong vòng trời đất bao la
Đất nào sao ấy đã là từ xưa
Nước văn vật, đất thượng thừa
Khai sơn mười tám đời vua đến giờ
Nhà Minh quen tính hung đồ
Vung gươm trỏ một ngọn cờ chinh Nam
Mười năm gây nghiệp quá quan
Vừa hay đến lúc gươm đàn hiển linh
Đuổi thù, phục quốc, thu kinh
Anh hùng còn nhớ thuở bình Ngô xưa

Từ năm Khai Đại triều vua
Nhân tâm bốn cõi mong mưa rửa hờn
Người trại chủ núi Lam Sơn
Trong tay vững nhị khúc côn cương thường
Hồn thanh đạm, nét cương phương
Bạt sơn cử đỉnh đường đường sức cao
Thân Huệ Mộc vóc Săng Đào
Tinh anh sáng sắc sương sao trùng phùng
Thanh thanh vọng tiếng kim chung
Ngời ngời một bậc anh hùng sơn trang
Phong lưu áo gấm khăn vàng
Chữ là Lê Lợi vốn hàng danh gia
Tình thương tựa Tô Đông Pha
Sóng lòng vì nước năm ba thước cường
Sinh thành giữa cuộc nhiễu nhương
Chăm nghề cày cấy náu nương núi rừng
Tháng ngày nuôi nấu chí hùng
Thương đời không nhận gấm nhung nghịch thù
Tấm lòng núi Mục sông Chu
Cao lương quên vị Xuân Thu quên nàng
Ẩn mình giấu lưỡi gươm vàng
Giao long chờ dịp huy hoàng hiện ra

Khi mang hoài bão lòng ta
Luôn niềm trăn trở biết là có yên
Lam Sơn trại chủ không riêng
Từ mang hoài bão bình thiên dẹp đời
Trò tiêu khiển, thú vui chơi
Đã không còn nữa lánh dời gia tư
Chuyên lòng ẩn chốn hoang vu
Kiếm cung dày luyện binh thư sáng đèn
Luyện tôi chí đức lâu bền
Trong lưu ly vẫn không nhìn về sau
Sách Tôn Tử, kế Vũ Hầu
Đông A, Cổ Nguyệt, Hợp Cầu, Văn Đao
Những điều hưng phế ra sao
Khắc sâu như chữ tạc vào xương mai
Lưỡi gươm lấp lánh hoa bay
Những người an phận khoanh tay sá gì
Vút theo gió bước ngựa phi
Mũi tên ghi cánh miên thuỳ hồng tâm
Dõi theo ánh mắt thiên cầm
Dời cung ba mũi ba lần gặp nhau
Võ ngày rạng, văn đêm thâu
Ba năm rèn kiếm Lưu Cầu đã nên
Cửa nhà tựa cửa Bình Nguyên
Đón mời tân khách tiếp thêm bạn bè
Những người ẩn dật thôn quê
Những người lánh nạn tìm về Lam hương
Khách dừng bên bến sông Lương
Chính thân trại chủ xuôi đường quá giang
Đưa về Nội Mục Sơn trang
Thết mời tân khách dựng làng nơi đây
Tiếng lành theo gió xa bay
Người theo kẻ lại như ngày nếp xôi
Người xuôi ngược, kẻ ngược xuôi
Ba trăm hai bảy con người thành thôn

Trong anh hùng tụ Lam Sơn
Có người vốn dõi nội tôn tư đồ
Bạch thành cát cứ dựng cờ
Là Trần Nguyên Hãn đến từ Giao Châu
Biết lường bộ hổ sức đâu
Nửa đêm đương giữa giấc sâu mơ màng
Mây làn, khói toả, bóng loang
Vị thần từ thuở Thuỷ Hoàng hiện lên
Báo rằng: “Chúa Lam Sơn miền
Là người được chọn để đền nợ xưa”
Nghe xong không khỏi ngẩn ngơ
Có người môn đệ nương nhờ nơi đây
Nhân đem ra kể chuyện này
Người em mơ giấc lạ thay cũng là
Mộng thần một giấc đêm qua
Hai người mơ một thực là thiên duyên
Đôi lời kể chút niềm riêng
Về người môn đệ Trần Nguyên Hãn này
Là Nguyễn Trãi, trí thẳng ngay
Nguyên quan ngự sử những ngày Hán Thương
Từ khi thôi chốn quan trường
Gặp cơn binh biến triều đường theo cha
Nhưng vì lời dặn thiết tha
Rằng: “Còn nợ nước thù nhà chưa xong
Con thuyền buộc chặt tình sông
Tìm nhân nghĩa chúa để cùng bình Ngô”
Như Phù Sai thấm dặn dò
Ngày nay lại bước thiên cơ thấm nhuần
Mới đem lời hỏi họ Trần
Rằng: “Điềm báo vậy huynh tâm thế nào”
Đáp rằng: “Người ấy ra sao
Thực hư chưa rõ, dẫu bao lời truyền
Là người tư chất phi thường
Cửa nhà rộng đón bốn phương anh tài
Vào Thanh ta thử một bài
Để xem là có thực tài hay không.”
Tiên sinh nghe nói ưng lòng
Liền hôm sắm sửa để cùng anh đi
Tình ôm chặt, ngựa cương ghì
Tìm minh chủ để một khi tỏ bầy
Bình Ngô Sách vững trong tay
Nước non vó ngựa như say khắc giờ
Ba ngày sau đến bến bờ
Con sông giàn trải một tờ giấy phai
Khách xa buông tiếng kêu dài
Bên kia đò nhỏ khoan thai ngang dòng
Người trại chủ đứng ung dung
Thuyền vừa cập bến đều cùng chào nhau
Rằng: “Nghe danh tính đã lâu
Tướng quân dòng dõi vương hầu ngày xưa
Bạch thành tay dựng cơ đồ
Cớ sao lại phải tìm về Lam hương’’
Đáp rằng: “Tôi tự biết lường
Sức mình không nổi đảm đương việc đời
Nghe danh minh tướng hơn người
Những mong một mối kề đôi vai cùng
Đây người em cũng một dòng
Là con quan Nguyễn Ứng Long đời Hồ
Nguyên người giỏi việc binh cơ
Muốn đem dâng cuốn bình Ngô cho người“
Nghe xong trại chủ rạng cười:
“Tiên sinh có kế sách mời trình lên’’
Khách xa bày tỏ nỗi niềm
Rằng: “Trong năm tháng triền miên giam cầm
Vạch đường định quốc an dân
Tấm lòng cứu thế trở trăn những ngày
Chứa chan trong cảo sách này
Cúi xin người thấu điều hay sách truyền”
Nỗi niềm xúc động triều lên
Chủ nhân đón sách một niềm tỏ thông
Biết tình cuốn sách mênh mông
Từng trang là nhiệt huyết lòng son pha
Bình Ngô Sách hướng nhân hoà
Vững tay chẳng sợ đường xa sóng gần
Ngẫm nghiền hôm sớm từng phần
Từng trang lật giở khen thầm rằng hay
Hôm sau liền đến tỏ bày
Với người viễn khách đang ngày ngày trông:
“Đoạt thành dụng kế tâm công
Khác gì Cai Hạ, Tử Phòng thổi tiêu
Lòng người đánh tới sâu chiều
Trước bền gốc cội sau nhiều cành vân
Không nằm ngoài ý quả nhân
Thực là cánh lớn chắp thân hổ rồi”
Tiên sinh như nói nghẹn lời:
“Lấy gì ví nỗi bề tôi lúc này
Bao năm một góc thành đày
Thù sâu nhà nước truyền tay viết thành
Có người hiểu đặng lòng mình
Thực là nay đã gặp minh chủ rồi
Từ nay sát cánh bên người
Dưới màn duy ác một lời trung trinh”
Hai người ánh mắt rưng rưng
Chữ sơ là tại chữ chung nguyện tồn.

Thời gian như nước sông tuôn
Ba năm kể đã tự nguồn con sông
Người tuấn kiệt, kẻ đường cùng
Làm vây cánh để giao long hoá rồng
Đến nay đã có vài ngàn
Lương nhu chất chứa ngựa đàn nghìn con
Ba quân rèn luyện sớm hôm
Tìm nơi hẻo lánh dưới chòm trên thung
Khoẻ tay kiếm, dẻo tay cung
Voi xông xáo trận ngựa vùng vùng lên
Văn ôn võ luyện đã bền
Giờ đây đã đến lúc tiềm long ra

Đó là một buổi tháng ba
Tại nơi xóm nhỏ chữ là Lũng Nhai
Án hương đã đắp một đài
Mười tám người đứng kề vai một người
Cùng nhau hành lễ tế trời
Tiên nhân chủ lễ đọc lời thề xanh
Cùng nhau kết nghĩa liền cành
Anh em một mối thề sinh tử cùng
Đồng lòng thảo phạt thù chung
Trong cơn mưa gió bão bùng có nhau
Ai mà quên ước về sau
Núp trong thù nước mưu cầu gấm hoa
Thì trời gió giật sấm sa
Như xưa Thương Ưởng trâu trà tấc thân
Cùng vui tụ nghĩa quân thần
Rồi ra rượu trắng sông ngần thiết tha
Nghĩa kỳ dựng trước tư gia
Bình Định Vương ba chữ là tướng danh
Hịch truyền các trấn chung quanh
Nhân dân rỡ rỡ quan thành run run
Tin về khẩn báo Đông môn
Lam Sơn trại chủ khởi đồn phản quân.

Sáng tác tại Thanh Hoá. Nhà thơ là một người khuyết tật, đã cố vượt khó vươn lên.