Tặng Thạch Quý Luân 贈石季倫

Người vốn bẩm ngũ thường
Trung hoà đức tốt nhất
Ham muốn tuy khác nhau
Sống chết nào biết được
Người nhân sống yên thân
Không bị vật mê hoặc
Việc đời thật đa đoan
Rượu còn nguy hơn giặc
Cơ thể bị tổn thương
Nói bừa hại phép tắc
Uống nhiều người rã rời
Thanh hoà đều bế tắc
Dương Kiên diệt Sở quân
Một đêm là nước mất
Thi thư răn rõ ràng
Ăn uống tuỳ thể chất
Như Bành Đam thọ lâu
Vô tư sống đạm bạc
Ăn vừng uống suối trong
Sao lại mê tửu sắc

Bài thơ Tặng Thạch Quý Luân 贈石季倫 là một bài thơ ngũ ngôn của nhà văn Tây Tấn - Kê Thiệu. Toàn bộ bài thơ tập trung vào chủ đề khuyên răn, thông qua các triết lý như “trung hoà chí đức” (chính đạo ôn hoà, đức hạnh cao cả), “sĩ dục phạt sinh” (ham muốn làm tổn hại đến sinh mạng) để giải thích những nguyên tắc sống. Bài thơ trích dẫn các điển tích lịch sử như “Dương Kiên diệt quân Sở”, “đêm dài lật đổ tông quốc” để khuyên nhủ việc tiết chế ăn uống, tránh xa tửu sắc, đồng thời đề xuất đạo lý “người nhân từ an định bản thân, không bị ngoại vật mê hoặc”. Cuối cùng, bài thơ dùng hình ảnh “ăn vừng, uống suối trong” để bày tỏ lý tưởng sống quay về với sự giản dị, chân thật. Tác phẩm này kết hợp suy luận triết học và hình ảnh văn học, thể hiện đặc trưng tư tưởng của các văn nhân thời Nguỵ Tấn trong việc coi trọng sự quan tâm đến sinh mệnh.

Chủ đề tư tưởng

Toàn bộ bài thơ xoay quanh “trung hoà chí đức” (sự ôn hoà, trung dung và đức hạnh cao cả), nhấn mạnh việc tiết chế dục vọng để bảo toàn tính mạng, đồng thời phê phán những hành vi “say rượu, dâm dật” hay “làm tổn hại quy tắc”. Thông qua lời khuyên răn thường ngày như “trong Thi thư ghi rõ điều răn, tuỳ theo thân thể mà tiết chế ăn uống”, kết hợp với suy luận triết học về việc “bên trong làm tổn hại tính mạng”, bài thơ xây dựng một hệ thống tu thân hoàn chỉnh, cuối cùng đề xướng cảnh giới sống thanh đạm, “lấy sự khiêm nhường, giữ sự tĩnh lặng”

Phân tích nội dung

- Phê phán sự buông thả dục vọng: Bài thơ chỉ ra tác hại của việc uống rượu say với câu “tai hoạ thực sự có nhiều mối, không bằng rượu là giặc”, và làm rõ sự tổn hại của vật chất ham muốn đối với sinh mạng qua câu “ham muốn dục vọng làm tổn hại sự sống”
- Cảnh báo lịch sử: Bài thơ trích dẫn điển tích thời Xuân Thu “Dương Kiên diệt quân Sở”, ví von sự buông thả hành vi sẽ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng “đêm dài lật đổ tông quốc”
- Triết lý sống: Đề xuất quan điểm cốt lõi “người nhân từ an định bản thân”, chủ trương trí tuệ sống “không bị ngoại vật mê hoặc”, và đề cao cuộc sống tự nhiên “ăn rau ngon, uống nước ngọt”.

Đặc sắc văn học

Toàn bài thơ sử dụng thủ pháp “dẫn kinh điển trong Thi thư để nêu rõ điều răn”. Thông qua các cặp đối câu chỉnh tề như “cơ thể bị tổn thương, nói bừa hại phép tắc”, bài thơ kết hợp việc phân tích đạo lý với hình ảnh văn học. Cấu trúc theo từng lớp, từ phê phán hiện thực đến xây dựng lý tưởng, cuối cùng hình thành sự chiêm nghiệm về sinh mệnh qua hình ảnh “Ăn vừng uống suối trong”, thể hiện đặc trưng chuyển biến của thơ ca Nguỵ Tấn từ thơ huyền ngôn sang thơ triết lý.