Chủ đề: Bài thơ: Làng khôi nguyên xứ Bắc

Bài thơ “Làng Khôi Nguyên Xứ Bắc” là tác phẩm của Nguyễn Hoàng Lương, ngợi ca quê hương Ngọc Quan (xã Lâm Thao, thành phố Bắc Ninh) – một vùng đất văn hiến và đậm đà bản sắc văn hoá Việt Nam. Bài thơ tập trung vào việc tôn vinh dòng họ Vũ, những người đã có công xây dựng nên truyền thống hiếu học và khoa bảng của làng, với nhiều danh nhân nổi tiếng như: Tế tửu Quốc Tử Giám Vũ Miên, Tham tri Chính sự Vũ Trinh, Bố chính sứ Thái Nguyên Vũ Giác, Hải Dương tỉnh Đốc học Vũ Quyền...cho đến nay
Bài thơ đã được đăng trên cổng thông tin điện tử của Trung ương dòng họ Vũ Việt Nam vào năm 2025 và đã lưu trữ ở một số nguồn tư liệu, nay xin đăng lại vào trang thivien để lưu giữ bài thơ của tác giả Nguyễn Hoàng Lương.

Hình ảnh hội thảo về truyền thống thôn Ngọc Quan và danh nhân Vũ Trinh, năm 2026

LÀNG KHÔI NGUYÊN XỨ BẮC

Nguyễn Hoàng Lương phụng thảo


Ngọc Quan địa linh, long mạch Khôi nguyên,
Kinh Bắc nhân kiệt, hội tụ Anh tài.
Sông Sen, sông Bùi, sông Cẩm: vỗ về ba phía,
Thanh âm ba tỉnh cùng nghe: gà gáy rạng đông.

Miền văn vật lẫy lừng, tiếng thơm tựa hương sen bay khắp nẻo,
Làng khoa bảng bao đời, danh Khôi nguyên toả rạng khắp non sông.

Văn chỉ vẫn còn đây, bi ký ghi danh hào kiệt,
Đình làng mãi linh thiêng, hậu thế khấn vọng tiền nhân.

Vũ Miên
(Tể tướng lẫy lừng, Quốc học vang danh Tế tửu)

Đỗ Hội nguyên: lúc thuở tráng niên,
Chức Tế tửu: đứng đầu trường Giám.
Biên chính sử, chép thực lẽ đời,
Giữ lòng ngay, trước chốn triều đình.

Vũ Trinh
(Văn chương Hoa quốc, Tuổi trẻ chức vị Á tướng)

Đầu xứ, Giải nguyên thời niên thiếu,
Thị lang, Á tướng thêm nghĩa nhân.
Tài văn chương, lưu danh thiên cổ,
Tâm trung nghĩa, sử sách truyền lưu.

Vũ Giác
(Thông minh đức sáng, Thành hoàng độ chúng dân)

Tuổi trẻ, trúng Ất khoa Tiến sĩ,
Thương dân, chức Thái Nguyên Bố chánh.
Văn Miếu Bắc Ninh, khắc họ tên,
Thành hoàng Quan Đài, ngay lúc sống.

Thái Minh
(Thiền – Tịnh song tu, tiếp bước dòng Trúc Lâm)

Thầy giáo, Tu sĩ: đều là thầy,
Thuyết pháp, Phật sự: độ thế gian.
Trúc Lâm lan toả ánh từ bi,
Trụ trì nguyện xiển dương trí huệ.

Vũ Tú
(Thủ khoa hiện đại, hoa Trạng nguyên phương Nam)

Khối đá nguyên sơ: khắc vần thơ,
Vạn vật hiện ra: thêm sống động.
Đem mỹ học chuyển sang đương đại,
Văn hoá giữ trên đá vạn năm.

Quê hương ấy – Ngọc Quan,
Tiếng thơm đó – Anh Kiệt.
Thuận An thắng địa,
Kinh Bắc danh hương.
Nhân Trí truyền gia, mỗi thời một tinh hoa,
Vũ tộc viết tiếp, thiên trường ca hiếu học.

Hỡi ai từng bước chân về chốn xưa,
Xin nhớ những bậc anh tài hiền đức.
Đèn trí tuệ rọi mãi muôn đời,
Làng Khôi nguyên rạng danh xứ Bắc.

* Ghi chú: Thái Minh là thượng toạ Thích Trúc Thái Minh, tên thật là Vũ Minh Hiếu là người có nhiều công lao với Phật giáo Quảng Ninh. Ông là người con của quê hương thôn Ngọc Quan, xã Lâm Thao, thành phố Bắc Ninh.

Danh xưng “Làng khôi nguyên xứ Bắc” là niềm tự hào được trao cho thôn Ngọc Quan (tên xưa là thôn Thọ Diên, xã Xuân Lan, tên nôm là làng Sen), hiện thuộc xã Lâm Thao, thành phố Bắc Ninh. Ngôi làng cổ nằm ở vùng đất địa linh nhân kiệt xứ Kinh Bắc này nổi tiếng là cái nôi khoa bảng ngàn đời, nơi sản sinh ra những bậc hiền tài đóng góp lớn cho lịch sử dân tộc.

* 3 Tượng Đài Khoa Danh Qua Các Thời Kỳ
Mạch nguồn trí tuệ tại Ngọc Quan được ví như một dòng chảy liên tục với 3 gương mặt tiêu biểu đại diện cho 3 giai đoạn:
1. Tể tướng Vũ Miên (1718–1782): Người đặt nền móng cho truyền thống khoa danh của làng. Ông đỗ Hội nguyên Tiến sĩ năm 1748 lúc 30 tuổi. Triều đình đương thời nể trọng ông như một danh sĩ hàng đầu tài năng ngang tầm Trạng nguyên. Ông từng giữ những chức vụ tối cao trong triều như Tể tướng, kiêm Tế tửu Quốc Tử Giám (người đứng đầu trường đại học hoàng gia xưa).
2. Tham tri Chính sự Vũ Trinh (1759–1828): Hậu duệ trực hệ của Vũ Miên, nổi tiếng đỗ Giải nguyên khi mới chỉ 16 tuổi và trở thành Á tướng (Tham tri Chính sự) khi mới ngoài 20. Ông không chỉ là một nhà ngoại giao, nhà luật học (tham gia soạn thảo bộ Nguyễn triều hình luật) mà còn là một soạn giả lớn của các vở chèo cổ kinh điển.
3. Nghệ sĩ thị giác - Thủ khoa Vũ Tú (Sinh 1987): Được ví như vị “Khôi nguyên” đương đại của giới nghệ thuật. Anh tốt nghiệp Thủ khoa hạng ưu ở Đại học ngành Vật lý lý thuyết và hiện là một nghệ sĩ thị giác nổi bật với các tác phẩm tạc trên đá nguyên khối, mang văn hoá truyền thống kết hợp tinh tế vào mỹ học,kiến trúc đương đại.

* Hệ Thống Di Sản Văn Hoá Cổ Kính
Dù trải qua quá trình đô thị hoá, Ngọc Quan vẫn gìn giữ:
- Nhà thờ Vũ đại tôn từ: nơi lưu giữ bút tích cổ của vua Lê ngự ban và các văn bia cổ vĩnh cửu của dòng họ khoa danh lớn nhất vùng.
- Văn chỉ Ngọc Quan.
- Đình Ngọc Quan.

Thôn Ngọc Quan là một miền quê giàu truyền thống, nơi hội tụ vẻ đẹp bình dị của làng quê Việt Nam cùng chiều sâu văn hoá, lịch sử được hun đúc qua nhiều thế hệ. Trải qua bao thăng trầm, Ngọc Quan vẫn giữ trong mình cốt cách thanh cao, tinh thần hiếu học, trọng nghĩa tình và ý thức gìn giữ gia phong, để mỗi người con quê hương khi đi xa vẫn luôn tự hào về nguồn cội. Nhắc đến Ngọc Quan, không thể không nhắc tới những bậc khôi khoa thạc đức đã góp phần làm rạng danh thôn Ngọc Quan với đất nước, trong đó nổi bật là 3 danh nhân Vũ Miên, Vũ Trinh và Vũ Tú. Các ông là những con người tiêu biểu cho truyền thống học hành, tài năng và sự cống hiến, để lại dấu ấn đáng trân trọng trong đời sống văn hoá, học thuật và tinh thần của quê hương. Tên tuổi các ông không chỉ là niềm tự hào của dòng họ mà còn góp phần tạo nên chiều sâu danh tiếng cho Ngọc Quan, trở thành tấm gương để hậu thế noi theo. Vinh danh các danh nhân Vũ Miên, Vũ Trinh, Vũ Tú cũng chính là bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã làm sáng thêm truyền thống quê hương. Ngọc Quan hôm nay có quyền tự hào về quá khứ, trân trọng hiện tại và tin tưởng hướng tới tương lai, tiếp nối mạch nguồn hiếu học, nhân nghĩa và tinh thần phụng sự cộng đồng mà các thế hệ tiền nhân đã trao truyền.