Phạm Thiều

Bậc trung nghĩa từ xưa, mấy kẻ,
Muốn lập công mà dễ thành công;
Chỉ còn một tiếng anh hùng,
Rồi ra sống lại trong vòng nhân gian.

Cả trời đất như toan sụp đổ,
Việc người đời một mớ bòng bong;
Bao giờ gỡ rối cho xong,
Chông gai dường ấy khó mong thanh bình.

Cuộc tuần hoàn nhục, vinh, ưu, lạc,
Đắp đuổi nhau không một vẻ chung;
Đố ai thoát khỏi lao lung,
Nghĩ rồi ta thấy trong lòng tạm khuây.

Anh thấy chăng trời mây trên đó,
Ánh trăng rằm soi tỏ nơi nơi;
Nhưng rồi trăng khuyết lần hồi,
Vừng trăng kia cũng hết thời tròn xoe.

Anh thấy chăng bên hè hoa nở,
Sặc sỡ màu hớn hở khoe tươi;
Nhưng rồi tươi được mấy hồi,
Nắng thiêu mưa dập, thương ôi chóng tàn.

Rốt cuộc lại trần hoàn là mộng,
Muôn ngàn hình chỉ bóng chơ vơ;
Cớ sao bày biện đủ trò,
Khiến người trong cuộc càng chua chát lòng.

Kìa đáng kiếp một phường cụ lớn,
Đang bơi trong biển hoạn mênh mông;
Sóng to gió mạnh bình bồng,
Chết chìm vô số mà không giật mình.

Riêng ta phải dứt tình phụ mẫu,
Xa quân vương lại bỏ xóm làng;
Buốt lòng mà chẳng tay run,
Thương ai vết lệ in dồn lên tre.

Ngao ngán nhẽ! Ầm ì gió bắc,
Rít về nam xơ xác thân tù;
Lo buồn chóng trở nên già,
Giận không thuốc thánh cho da hồng hào.

Hết leo núi lại nhào ra biển,
Thân cô đơn, bần bệnh liên miên;
Văn đầy bụng, khéo vô duyên,
Chẳng bằng có một túi tiền là hơn.

Tìm đâu thấy được chàng mày trắng,
Tìm đâu ra được bạn mắt xanh;
Quê người thui thủi lênh đênh,
Nào ai tri kỷ cùng mình thở than.

Trong vũ trụ vô vàn cảnh lạ,
Cắc cớ thay, vay trả không đều;
Lan thơm uổng sống cheo leo,
Bạn cùng cỏ dại, trớ trêu phận mình.

Thôi! Bình tâm, cứ bình tâm nhé!
Gắng cơm đi, chớ để nản lòng;
Nhớ rằng chỉ bá với tòng,
Lá xanh chịu hết nghiêm đông mới tàn.

Trời hoặc sắp gian nan đủ thứ,
Xem thử ta xoay xở thế nào;
Vì chưng vận nước lao đao,
Xanh kia há để ta sao chẳng về.

Vó ngựa xông pha quyết diệt thù,
Quân thua, mạng mất, lạ gì đâu.
Anh hùng chớ lấy nên thua luận,
Vũ trụ còn xem tiết nghĩa lưu.
Một thác đủ làm thù bạt vía,
Khi còn há chịu tướng rơi đầu.
Sông Tho năm ấy dòng loang máu,
Long đảo chiều thu gió gợi sầu.

Sát khí xông lên từ vạn bếp,
Nay trơ luỹ đổ ở bên sông.
Cỏ cây sống lại hương thơm ngát,
Binh lửa gây nên khổ mấy trùng.
Ngũ Lĩnh hồn về khôn cất cánh,
Chương Dương chuyện cũ mãi ghi công.
“Hưng Lê” nếu biết non sông thẹn,
Thà gửi Tây Sơn lá thiếp hồng!