18/01/2022 21:31Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Giả Sinh
賈生

Tác giả: Vương An Thạch - 王安石

Thể thơ: Ngũ ngôn bát cú; Nước: Trung Quốc; Thời kỳ: Bắc Tống, Liêu
Đăng bởi tôn tiền tử vào 08/09/2018 02:53

 

Nguyên tác


少年明是非。
所論多感慨,
自信肯依違。
死者若可作,
今人誰與歸。
應須蹈東海,
不若涕沾衣。

Phiên âm

Hãn hữu Lạc Dương tử,
Thiếu niên minh thị phi.
Sở luận đa cảm khái,
Tự tín khẳng y vi.
Tử giả nhược khả tác,
Kim nhân thuỳ dữ quy.
Ưng tu đạo đông hải[1],
Bất nhược thế chiêm y.

Dịch nghĩa

Nhà Hán có người ở Lạc Dương
Tuổi trẻ mà hiểu lẽ phải trái
Lời bàn gây nhiều xúc động
Tự tin không lừng chừng
Người chết rồi nếu có thể sống lại
Người nay hỏi có ai theo
Thà nhảy xuống biển đông
Chứ không chịu để lệ đẫm áo.

Bản dịch của Lê Xuân Khải

Lạc Dương tử Hán trước
Trẻ rõ dở và hay
Bàn bạc gây lòng động
Không lừng chừng thẳng ngay
Nếu người chết sống lại
Ai kẻ theo làm nay
Xuống biển đông thà nhảy
Chịu sao áo lệ dây.
Bài này tuyển từ Lâm Xuyên Vương tiên sinh Kinh công văn tập quyển 73, bản Gia tĩnh nhà Minh. Giả Nghị là nhà chính luận và nhà từ phú nổi danh thời Tây Hán. Có tài từ nhỏ, Văn Đế vời vào làm bác sĩ, thăng thái trung đại phu. Bấy giờ nhà Hán nắm chính quyền đã hơn 20 năm song lễ nhạc, chế độ chưa định, việc biên, tài chính và các vương chư hầu còn nhiều ẩn hoạ, ông bèn dâng thư trình bày rõ lợi hại, nghĩ là sẽ tiến hành được một phen cải cách chính trị. Làm như thế đắc tội với các nguyên lão đại thần như Quán Anh, Chu Bột, bị biếm làm thái phó Trường Sa Vương. Giả đã bị biếm, không vừa ý, khi qua sông Tương, làm bài phú điếu Khuất Nguyên. Sau làm thái phó Lương Hoài Vương, nhân Lương Hoài Vương ngã ngựa chết, Giả tự cho là mất chức nên tự thương thân mà khóc lóc, hơn một năm thì mất. Tác giả làm bài thơ này ý rõ là dùng Giả để tự ví và hoàn toàn khẳng định chủ trương cải cách do Giả đề xuất, song trước u buồn uẩn khúc ngậm thất bại, tự thương thân mà khóc lóc của Giả thì ông không tán đồng mà tỏ ra kiên trì đấu tranh để bảo vệ lý tưởng của mình đến mãi khi chết.

[1] Nhảy xuống biển Đông mà chết. Theo Chiến Quốc sách, Lỗ Trọng Liên không chấp nhập Tần xưng đế, Trọng Liên nói: “Tần là nước bỏ lễ nghĩa lấy công nơi trận mạc làm đầu, dùng quyền hành để sai khiến kẻ sĩ, sai khiến dân như tù nó sẽ ngang ngược mà xưng đế rồi ngôi đế sẽ đàng hoàng hoá kiếp thiên hạ, thì Liên này chỉ còn nhảy xuống biển đông mà chết chứ không chịu làm dân của nó”.

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Vương An Thạch » Giả Sinh